Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius
Imam Bukhari : 4188
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى عَنْ هِشَامٍ عَنْ مَعْمَرٍ ح و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَانْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَيَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يُزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ إِلَى قَوْلِهِ اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغَطُ وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الْأَبَدِ وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَقَالَ عَلَيَّ بِهِمْ فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمْ الَّذِي أَحْبَبْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ
Yandi me songa mono [Ibrahimi bin Musa] katuka na [Hisami] katuka na [Ma’mar]; Mutindu mosi mpi bo me tubila yo na nzila ya nkaka, Mpi me songa mono [‘Abdola bin Muhammad]; Yandi me zabisa beto [‘Abdur Razaq]; Yandi me zabisa beto [Ma’mar] katuka na [Az Zuhri] nde; Bo me zabisaka mono nde [Ubaidullah bin Abdoullah bin Utbah] tubaka nde; Bo me songa mono nde [Ibn Abbas] tubaka nde; Na nima ya kusonga mono [Abu Sufyan] katuka na munoko na yandi tii na munoko na mono, yandi tubaka nde; Mono katukaka na ntangu yina bo tindaka Ntumwa saw. Mpi ntangu mono vandaka na Syria, kuvandaka ti mukanda mosi ya katukaka na mfumu ya insi Ramawi, yina nataka mukanda yina vandaka Dahyah Al Kalbi, na nima yandi pesaka yo na bamfumu ya Basrah, na nima bamfumu ya Basrah pesaka yo na Kaisra Ramawi. Abu Sufyani tubaka nde; Yo yina Ntotila tubaka nde; Keti kele awa ti muntu mosi na kati ya kimvuka yai ya bantu ya ke kudibingaka baprofete? Bo vutulaka nde; 'Ee'. Na nima, bo bingaka mono ti bantu ya Quraïsh. Beto kotaka sambu na kukutana ti Ntotila, na nima bo lombaka beto na kuvanda na ntwala na yandi. Ntotila tubaka nde; Nani na kati na beno kele pene-pene na ndonga ya muntu yai ya ke tubaka nde yandi kele profete? Abu Sufyani tubaka nde; Mono vutulaka nde; 'MONO'. Na nima, bo vandisaka mono diaka na ntwala. Na ntangu yina banduku na mono vandaka na nima na mono. Na nima, bo bingaka muntu yina vandaka kubalula ndinga. Ntotila tubaka nde; Zonza na muntu yayi, ti mu ke yufula yandi mambu ya muntu yina ke tubaka nde yandi kele profete, kana yandi ke tuba luvunu, ebuna luvunu. Abu Sufyani tubaka nde; Na Allah, kana luvunu zolaka kunatila mono mambote ya kieleka mono zolaka kukusa. Ntotila yulaka nsekudi na yandi; Inki pozisio kele na kati na beno? Mono vutulaka nde; yandi kele ti kisika na kati na beto. Ntotila tubaka nde; Keti kuvandaka ti ntotila na kati ya ba-nkaka na yandi? Mono vutulaka nde; ‘Yau kele ve ata mosi’. Ntotila yulaka nde; Keti nge vandaka kumona yandi muntu ya luvunu na ntwala nde yandi samuna nsangu na yandi? Mono vutulaka nde; Ve'. Ntotila yulaka nde; ‘Keti bantu yina ke landa yandi kele bantu ya lukumu to bantu ya kukonda ngolo? Mono vutulaka nde; ‘Ata na kati ya bantu ya kulemba’. Ntotila yulaka nde: ‘Keti ntalu ke kuma mingi to ke kulumuka? ’ Mono vutulaka nde; ‘Kukuma mingi. Ntotila tubaka nde; ‘Keti ata muntu mosi na kati ya balongoki na yandi kumaka aposta na nima ya kukuma Muzuluma, sambu bo waka mawa mpi bo mengaka yandi? Mono vutulaka nde; ‘Yau kele ve ata mosi’. Ntotila yulaka nde; Keti nge ke nwana ti yo? Mono vutulaka nde; Ee. Ntotila yulaka nde; ‘Inki mutindu nge ke nwanaka ti yo? Mono vutulaka nde; Beto ke nwanaka yo na kulandana, ntangu ya nkaka beto ke nungaka, mpi ntangu ya nkaka beto ke nungaka ve’. Ntotila yulaka nde; Keti yandi yekulaka? Mpi beto me zaba ve mambu yina yandi ke sala ntangu yai. Abu Sufyani tubaka nde; Na Allah, kima ya nkaka ve ya mono lenda tuba katula kaka yina. Na nima Ntotila tubaka nde; Keti muntu mosi me bingaka na ntwala ya mambu yina yandi bingaka? Mono vutulaka nde; Ve, na nima Ntotila tubaka na nsekudi na yandi nde; ‘Songa yandi, Ya kieleka, mono yulaka nge sambu na ndonga ya bana na yandi, na nima nge tubilaka nde yandi vandaka ti ndonga ya lukumu, mutindu yina bantumwa vandaka, bo tindaka bo -na mabuta- yina vandaka ti ndonga ya lukumu na kati ya bantu na bo. Mono yulaka beno kana muntu mosi na kati na beno me bingaka ntete sambu na diambu yai, beno vutulaka ata fioti ve, na mabanza na mono. Kana muntu mosi bingaka mambu yai na ntwala, mono zolaka kutuba nde; 'Yandi ke landa kaka mambu ya yandi tubaka ntete'. Mono yulaka kana nge me fundaka yandi ntete ve nde yandi tubaka luvunu na ntwala nde yandi tuba mambu yai -kutuba nde yandi kele profete-, nge vutulaka ata fioti ve. Mu zaba nde yo kele mpasi nde yandi bika bangogo ya luvunu na bantu mpi na nima yandi vanda ti kikesa ya kukusa Allah ‘azza wajalla’. Mono yulaka kana ata mbuta na yandi mosi me kumaka ntete ntotila, nge vutulaka nde ve. Na ngindu na mono, kana mosi na kati ya ba-nkaka na yandi kukuma ntotila, mono ta tuba kibeni nde; ‘Yandi zola kaka kuvutula ngolo ya ba mbuta na yandi’. Mu ke yufula beno, keti ba mfumu ya kimvuka kele ba landi na yandi na . Kana yo kele ya kulemba na kati na bo, nge ke pesa mvutu, yo kele ya kulemba yina ke landaka yandi. -Mono zaba-, kieleka bantu ya kulemba kele balandi ya bantumwa. Mono yulaka nge kana yo ke kuma mingi to ke kulumuka, nge vutulaka nde yo ke kuma mingi ntangu yonso. Yo kele mutindu yina sambu na lukwikilu tii kuna yo takuma ya kukuka. Mono yulaka nge, keti kele ti muntu yina me yambulaka dibundu sambu yandi mengaka dibundu na yandi na nima ya kundima yo, nge vutulaka nde ve. Yo kele mutindu yina sambu na lukwikilu, kana yo me vukisa kitoko na yo ti ntima, muntu mosi ve ke mengaka yo. Mono yulaka nge kana yandi me yekulaka nge ntete ve, nge vutulaka nde, ata fioti ve. Bantumwa vandaka mutindu yina, bo yekulaka ve ata fioti. Mono yulaka nge, kana nge nwanaka ti yandi mpi yandi nwanaka ti nge, nge vutulaka, nde yo salamaka, mpi mvita na nge ti yandi vandaka kiteso mosi. Ntangu ya nkaka nge ke nungaka mpi ntangu ya nkaka nge ke nungaka ve. Mutindu mosi, bantumwa, bo kutanaka ti mimekamu ya mutindu na mutindu mpi na nima bo bakaka bambuma ya mbote. Na nima Ntotila yulaka nde; ‘Yandi songaka beno babakala na kusala inki?’ Abu Sufyani tubaka nde; Mono vutulaka nde; ‘Yandi songaka beto na kusambila kaka Allah mpi na kuvukisa ve ata kima mosi ti Yandi. Yandi buyisaka beto mpi na kusambila banzambi ya ba-nkaka na beto. Mpe me tuba na beto na kusamba, kutuba kieleka, kutanina lukumu na beto, kulungisa balusilu na beto mpi kulungisa kivuvu na beto’. Ntotila tubaka nde; Yai kele kimuntu ya profete. Mono zabaka nde bo ta tinda yandi, kansi mono vandaka kuyindula ve nde yandi ta katuka na -dikanda- na beno. Kana mambu ya nge me tuba kele kieleka, pana yandi ta kuka kuvanda ti makulu na mono zole ya kutelama. Na Allah, kana kaka mono lendaka kuzaba nde mono ta kutana ti yandi, mono ta pona kibeni na kukutana ti yandi. Kana mono vandaka na lweka na yandi, mono zolaka kuyobisa yandi mpenza makulu -bonso mutindu ya luzitu-'. Abu Sufyani tubaka nde; Na nima yandi lombaka Mukanda ya Ntumwa mpi yandi tangaka yo. Mambu yina kele na mukanda yango; -na zina ya Allah, Muntu ya kuluta lutondo, Muntu ya kuluta lutondo-. Banda na Muhammad, nsadi ya Allah ti Ntumwa na yandi tii na Héraclius, mfumu ya Roma, bika luguluku kuvanda na konso muntu yina ke landa bantuma -kieleka-. Amma Ba’du. Ya kieleka, mono ke binga beno na kulungisa binga ya Islam, beno kota na Islam mpi beno ta vanda na lutaninu. Mpi kubaluka na dibundu ya Islam, Allah ta pesa nge kibeni lufutu na yandi mbala zole. Kansi kana nge vutuka -buya-, pana nge ta nata masumu yonso ya bantu ya Roma. Mpi ‘Tuba nde: ‘O Bantu ya Mukanda, bika beto -kangama- na nsa mosi -nsiku mosi- nde kukonda kuwakana kele ve na kati na beto ti beno, nde beto kesambilaka ve ata muntu mosi katula kaka Allah mpi beto kevukisaka ve ata kima mosi ti Yandi mpi ata muntu mosi ve na kati na beto kebakaka bantu yankaka bonso Banzambi yankaka katula kaka Allah’. kana bo baluka nima, tuba na bo nde: “Beno tala, beto kele bantu yina me lemfuka -na Allah-’’. Ntangu yandi manisaka kutanga, makelele basikaka na kati ya bamfumu ya Roma yina vandaka na nziunga na yandi, mpi makelele yina kumaka diaka ngolo kibeni, yo yina mono zabaka ve mambu yina bo vandaka kutuba. Na nima, ntuma basikaka, mpi bo basisaka beto. Abu Sufyani tubaka nde; Ntangu mono ti banduku na mono basikaka mpi manisaka kisalu na mono ti bo, mono tubilaka bo nde; 'Mambu ya Ibn Abu Kabsyah me sala nde bantotila ya Bani Al Ashfar -mpusu ya mbwaki- kuwa yandi boma'. Abu Sufyani tubaka nde; Sambu na Nzambi. Mono vandaka kukwikila ntangu yonso nde Muhammad ta baka lukumu, tii kuna nsuka-nsuka Allah tulaka Islam na ntima na mono. Az Zuhri tubaka nde; Na nima, Ntotila Ramawi bingaka bamfumu ya Ramawi mpi vukisaka bo na nzo na yandi. Yandi tubaka na ndinga ya ngolo nde; O dikanda ya Rum, keti beno ke zola kununga mpi kununga kimakulu? Mpi kimfumu na nge ta zinga kimakulu? Ebuna bo kolamaka na makasi yonso mpi bo losaka matadi na kyelo, tii kuna yo kangamaka. Na nima Ntotila tubaka nde; Nkutu, mono zolaka kaka kumeka nge kana nge ke zolaka kaka dibundu na nge to ve, mpi ya kieleka mono me monaka nge na kikalulu yina mono ke zolaka. Na nima bo fukamaka mpi bo sepelaka na bangogo yina . pan mfumu ya insi.