Hadith Representative
Masy’aril Haram termasuk tempat yang diberkahi dan dianjurkan untuk berdzikir setelah Arafah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
हमसे [हिस्याम बिन अम्मार] बताइस है; हमका [हातिम बिन इस्माइल] बताइस है; हमका [जाफर बिन मुहम्मद] [अपने पिता] से बताइस है, उ कहिन; 'मैं एक बार [जाबिर बिन अब्दुल्ला] का देखै आये रहेंव। जब हम उनसे मिलेन, तौ उ पूछिन कि लोग का हाल हैं, जब तक कि उ मोर बारे मा नाहीं पूछिन। त हम जवाब दिहेन; 'मैं मुहम्मद बिन अली बिन हुसैन हौं'। तौ उ मोर ऊपर अऊर नीचे के बटन खोलत समय मोर माथा पर आपन हाथ रखिन, फिर आपन कंधा मोर छाती के बीच मा रखिन अऊर उ समय मैं अबहियों एक बच्चा रहा जवन वयस्कता तक पहुँच चुका रहा। उ कहिन; 'स्वागत है, जौन चाहौ पूछौ'। हम उनसे पूछेन काहे से कि उ अंधा रहा। जब तक प्रार्थना के समय नाहीं आवा, तब तक उ आपन प्रार्थना चटाई पर खड़ा रहा, जवन, अगर उ प्रार्थना चटाई के किनारे पर आपन एड़ी रखत रहा, तौ प्रार्थना चटाई के छोट आकार के कारण खींच लेत रहा, जबकि ओकर शाल ओकरे कंधन पर लटकत रहा अऊर उ हमका अगुवाई करत प्रार्थना करत रहा।' फिर हम पूछेन; 'बताओ कि रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम ने हज कैसे किया ! ' तौ उ आपन हाथ से इशारा किहिन अऊर उ आपन नौ उंगली आगे बढ़ाइन अऊर कहिन; 'वास्तव में रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम नौ साल तक हज पर नहीं गए, फिर दसवें साल में लोगन का हज करै का बोलाइन। रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हज पर गए, फिर मदीना बहुत लोग आए, उ सब चाहत रहे कि पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के साथ इकट्ठा होइके उ काम करैं। त उ गवा, अऊर हम ओकरे साथे गयेन। जब हम ज़ुल हुलैफा पहुँचेन, तौ असमा बिन्त उमैस ने मुहम्मद बिन अबू बकर का जन्म दिहिन, यहिसे ओनका पूछै के लिए भेजा गा रहा; 'हमका का करै का चाही? ' फिर असमा से कहिन: 'नहाय के कपड़ा से कस के बांध के इहराम मा घुस जा'। फिर रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम मस्जिद मा नमाज पढ़िन फिर कशवा ऊँट पर सवार होइ गें, अऊर ऊँट ओनका सहारा रेगिस्तान के ऊपर ले जात हुए सीधा खड़ा होइ गवा।' जाबिर कहिन; 'मैंने देखा जहाँ तक मैं उनके सामने, वाहन चालक अऊर पैदल यात्रियन के बीच, उनके दाहिने, बायें अऊर पीछे भी बहुत से लोगन का देख सकत रहौं - बहुत लोग दिखाई देत रहें -। रसूलुल्लाह शल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हमरे बीच मा रहे, जबकि कुरान ओनके ऊपर नाजल भवा रहा, अऊर उ ओकरे तक्विल से बहुत अवगत रहे। ऊ जवन कुछ करै, हमहूँ करित है। उन्होंने एकेश्वरवाद का आवाज उठाते हुए कहा कि हे अल्लाह मैं तुम्हारी पुकार पूरी करत हौं। मैं तोहार आह्वान पूरा करत हउँ, मैं तोहार आह्वान पूरा करत हउँ। तुम्हारे लिए कोई साथी नाहीं, मैं तोहार आह्वान पूरा करत हउँ। सचमुच, स्तुति, भोग अऊर राज्य केवल तुम्हारे हैं, तुम्हारे पास कोई साथी नाहीं है। लोग भी अपने कहे वाले पाठ के साथ अपनी आवाज उठावत रहे, अऊर उ सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम उनके कामन के बारे मा कुछौ नाहीं कहिन। उ सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम आपन तालबिया पढ़त रहे'। जाबीर रदलियाअल्लाहु अन्हू ने फिर कहा ; 'हज करै के सिवाय हमार कउनो इरादा नाहीं है, और उमरा के बारे मा अबहीं तक पता नाहीं है। जब हम उनके साथ बैतुल्लाह पहुँचेन, तौ उ तुरंत रुकुन -तवाफ के शुरुआत- का रगड़िन -चुम्मा लिहिन-, फिर तीन गोद दौड़िन अऊर बाकी चार गोद सामान्य रूप से चलिन। फिर मकाम इब्राहिम के पास गये, जबकि यह आयत पढ़ रहे थे: 'और मकाम इब्राहिम को नमाज का स्थान बनाओ'। उ खुद का मकाम इब्राहिम अऊर बैतुल्लाह -काबा- के बीच भी खड़ा किहिन। -मेरे पिताजी कहिन; - 'अऊर हमका पता नाहीं है जब तक कि उ पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम से ई बात का जिक्र नाहीं किहिन, कि पैगम्बर दुई रकात नमाज मा -मकाम इब्राहिम- मा सूरा अल काफिरुन अऊर अल इक्लाश पढ़िन। फिर उ बैतुल्लाह के पास लौटि गा, फिर रगड़िस - चुम्मा लिहिस या नमस्कार किहिस - रुकुन - तवाफ के शुरुआत -, फिर उ - काबा के दरवाजा से बाहर निकल गवा - साफा के पहाड़ी के ओर। अऊर जब शफा के पास पहुँचा, तौ उ पढ़िन: 'वास्तव मा शफा अऊर मरवा अल्लाह के निशानी मा से एक हैं, हम अल्लाह सुभानाहु वा के कहे से -साई- शुरू करत हैं। उन्नति शुरू होत है'। ऊ साफा से नमाज पढ़ै लाग, फिर पहाड़ी पर चढ़त रहा जब तक कि ऊ काबा का देख नाहीं पावा, फिर ऊ तकबीर, तहलील अऊर तहमिड करत कहिस: 'अकेले अल्लाह के अलावा अउर कौनो भगवान नाहीं है जेकर कौनो साथी नाहीं है। राज्य उही के लिए है अऊर उही के लिए सब स्तुति है। -वह- सर्वशक्तिमान है जो जीवन देत है अऊर सर्वशक्तिमान है जो मारत है, अऊर उ हर चीज पर सर्वशक्तिमान है। अकेले अल्लाह के अलावा कौनो भगवान नाहीं है, जेकर कौनो साथी नाहीं है, जे आपन वादा पूरा करत है, अपने सेवकन के मदद करत है अऊर अकेले सब समूहन का हरावत है'। फिर वाचन के बीच मा प्रार्थना किहिन, फिर तीन बार वाचन कहिन। ऊ फिर मरवा तक उतरा, चलत-चलत ताकि जब ओकर गोड़ सीधा होइहैं, तौ ऊ घाटी के बीच मा दौड़ लगाइस। जब ओकर गोड़ चढ़ि गये, तब तक चलत-चलत मारवा पहुँचा। मारवा मा जौन करिन शफा मा। अऊर जब उनकर तवाफ मरवा मा खतम भवा, तौ उ कहिन: 'अगर मैं वही चीज का सामना करत रहौं जवन मैं पीछे रहा, तौ मैं वध कीन गा जानवर -अल हड्यू- का नेतृत्व नाहीं करत रहौं, अऊर मैं ओका उमरा बनावत रहौं। तुममें से जे बलि पशु न लावै, तब ओका स्वीकार करौ अऊर ओका पूजा करौ'। तौ पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अऊर वध जानवरन का लइके आवै वाले लोगन के अलावा सब लोग तहल्लुल अऊर आपन बाल छोटा किहिन। तब सूरकाह बिन मलिक बिन जूस्यूम खड़े होकर कहा; "हे अल्लाह के रसूल, का ई बात ई साल पर लागू होत है, या हमेशा के लिए?" -कथावाचक- कहिन; 'पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम ने अपनी उंगलियों के साथ अपनी उंगलियों को गुंथकर जवाब दिया: 'उमरा हज में शामिल है - हज तमत्तू' - इस तरह से किया जात है'। उ ई बात दुइ बार कहिन अऊर फिर कहिन: 'नहीं - ई खाली ई साल पर लागू होत है - लेकिन हमेशा के लिए''। -कथावाचक- कहिन; 'अली रदलियाअल्लाहु अन्हू पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के ऊँट -अल हड्यू- के साथ आए, तो उन्हें फातिमा मिली, जो उन लोगन में से एक है जो रंगीन कपड़े पहने और आँख पर पट्टी बांधकर बीच में खड़ी थी। अली ने ओका दोषी ठहरावा, यहिसे फातिमा कहिन; 'मेरे पिता - पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम - ने मुझसे ई करै का कहा है'। अली रदलियाल्लाहु अन्हू इराक मा रहते हुए कहिन: 'फिर मैं अल्लाह के रसूल सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम से सलाह माँगै गय रहौं अऊर फातिमा के कामन के बारे मा शिकायत किहिन जेहिका मैं नकार दिहिन। तौ उ जवाब दिहिन: 'वह - फातिमा - सही है, वा सही है। जब आप पहले हज करना चाहते थे तो हमने क्या कहा था? ' अली जवाब दिहिस; 'मैंने कहा; 'हे अल्लाह, मैं उ आवाज उठावत हउँ जवन आपके रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम द्वारा उठावा गा रहा'। उ कहिन: 'सचमुच, मैं बलि पशु लइके आये हौं, तौ तहल्लुल मा भाग न लेव'। -कथावाचक- कहिन; 'अली यमन से जवन बलि के जानवर लाए रहे अऊर जवन रसूलुल्लाह सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम मदीना से लाए रहे, कुल मिला के एक सौ रहे। फिर पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अऊर बलि के जानवर लावै वाले लोगन के अलावा सब तहल्लुल किहिन अऊर आपन बाल छोट किहिन। जब तरवीया का दिन आवा तौ सब मीना गये अऊर हज के आपन इरादा चिल्लाए। रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एक वाहन मा चढ़ि गें, अऊर वहिमा उ दुपहरिया, असर, मगरिब, ईशा अऊर फजर के नमाज पढ़िन। फिर थोड़ी देर इंतजार करौ जब तक सूरज न उगै, फिर मश'आरिल मा गुंबद खड़ा करै का आदेश, हराम है, सो नमिराह मा लगावा जात है। रसूलुल्लाह सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम तब कुरैश के तरह चलत रहे, लेकिन उ मशरिल हराम या मुजदलिफा मा रुके रहे। रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम ने ओनका अराफात पहुँचै के अनुमति दिहिन। अऊर जब उ गुंबद के पास पहुँचा जवन नमीराह मा खड़ा कीन गा रहा, तौ उ वहिके रुकि गा। जब सूरज ढल गवा तौ ऊ आपन ऊँट - कशवा - लावै का हुकुम दिहिस, फिर ऊ ऊँट पर सवारी किहिस जब तक ऊ घाटी के तल पहुँचि गा। फिर भीड़ को उपदेश दिया : 'वास्तव में तुम्हारा खून, धन, सम्मान और सुख - तुम्हारी महिमा - हराम है जैसा कि तुम्हारे इस दिन, इस महीने में और तुम्हारी धरती पर हराम है, इसे याद रखो, सेसुन सब जाहिलिया मामलों का सच्चाई मेरे पैरों के नीचे अपमानित है, जाहिलिया का खून अपमानित हुआ है और जो खून मैंने सबसे पहले अपमान किया वह रबिया बिन हरिथ का खून था - जिन्होंने पहले बनी साद से रोजी रोटी माँगी और फिर उन्हें हुडजैल ने मारा -, जाहिलिया का सूद खतम कर दिया गया है जबकि इसुरी सबसे पहले हमारा सूदखोरी, यानी अब्बास बिन अब्दुल मुथलिब द्वारा कीन गा सूदखोरी, सब कुछ खतम होइगा है। तौ औरतन से अल्लाह से डरौ, काहे से कि तुमने ओनका अल्लाह के आदेश से पत्नी बनावा है अऊर तुमने अल्लाह के बातन से फरजी का हलाल बनावा है। वास्तव मा, ओनके ऊपर आपका अधिकार ई है कि उ लोग दूसर लोगन का आपके बिस्तर मा सोवै नाहीं देत हैं जेसे आप नफरत करत हैं। अगर तोहार मेहरारू अइसन करत हैं, तौ ओनका अइसन वार से मारो जेसे चोट न लागै। अऊर ओनके लिए कि उ तोहका देखभाल करै अऊर तोहका अच्छा तरीका से कपड़ा पहिरावै। मैं आपके लिए दुई चीजें छोड़त हउँ, अगर आप ओनसे चिपक जइहैं, तौ आप भटक नाहीं जइहैं, अर्थात् अल्लाह के किताब। अऊर तुम मोर लिए जिम्मेदार हौ। फिर का कहै चाहत हौ? ' उइ जवाब दिहिन; 'हम गवाही देत हैं कि आपने संप्रेषित, कार्यन का अंजाम दिहिन अऊर सलाह दिहिन हैं। तौ उ आपन उंगली आसमान के ओर इशारा करत कहिन: 'हे अल्लाह, देखौ! हे अल्लाह, गवाह'। ऊ तीन बार कहिस। फिर बिलाल ने अज़ान कहा, फिर इकामत, फिर झूहुर नमाज पढ़ी। -उसके बाद- बिलाल कामत पर लौट आए, फिर उ असर नमाज पढ़िन अऊर दुइनौ के बीच मा कौनो नमाज नाहीं किहिन। फिर रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम आपन वाहन चलावत रहे जब तक कि उ वुकुफ के जगह नाहीं पहुँच गए। फिर अपने ऊँट को बिठाया - ऐसे कि ऊँट का पेट मैदान को छुए - और आगे चलने वाली रस्सी रख दी, फिर किबला का सामना किया। ऊ तब तक वुकुफ करत रहा जब तक कि सूरज डूब न गवा अऊर पीली रोशनी थोड़ी दूर न होइ गवा अऊर सूरज के गोला डूब गवा। फिर उ उसामा बिन सैद का पिगबैक किहिन अऊर चले गें। उ कशवा का भी बागडोर से बाँध दिहिन, जेहिसे कि उनकर सिर लगभग वहि वाहन के गोड़न के आधार से छू गा जवने मा उ सवार रहे। अपने दाहिने हाथ से इशारा करते हुए बोले- हे लोग शांत रहो शांत रहो ! ' हर बार जब ऊ अपने ऊँट के बागडोर तानत रहा, ऊ थोड़ा ढील देत रहा ताकि ऊँट थोड़ा ऊपर उठ जात रहा। फिर मुजदलिफा पहुँचे, फिर वहाँ एक अज़ान अऊर दुई इकामत के साथ मगरिब अऊर ईशा के नमाज पढ़िन। अऊर उ दुइनौ के बीच मा कौनो नमाज नाहीं पढ़िन। फिर उ सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम भोर तक लेट गए। जब उनका पता चला कि भोर होइ चुका है, एक अज़ान अऊर एक इकामत के साथ, उ भोर के नमाज पढ़िन। फिर उ कशवा पर सवारी किहिन जब तक कि उ मश'अरिल हराम नाहीं पहुँचे, फिर उ पहाड़ी पर चढ़ि के अल्लाह -बर्तहमिद- के स्तुति किहिन, ओनके महिमा किहिन -बेरतकबीर- अऊर ओनके पुष्टि किहिन -बर्तहलिल-। जब तक सूरज पूरी तरह से चमक न गवा तब तक उ वुकुफ करत रहा, फिर सूरज उगै से पहिले चल दिहिस। ऊ फदल बिन अब्बास का - एक अच्छा बाल, सफेद चमड़ी अऊर सुंदर आदमी - का अपनी पीठ पर लइके रहा। जब रसूलुल्लाह सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम जात रहें, तौ उ दौड़त औरतन के पास से गुजरत रहें, तौ उ ओनके तरफ देखिन अऊर फिर आपन हाथ दूसरी तरफ रखिन। इधर, फदल आपन मुँह दूसरी तरफ घुमाइस। मुहस्सर पहुँचि के, उ थोड़ा आगे बढ़िन फिर कुबरा -अकाबाह- जुमरा के लिए एक शॉर्टकट लिहिन, अऊर तुरंत जुमरा पहुँचिन जवन पेड़ के किनारे रहा। फिर उ हर फेंक पर तकबीर के साथ सात कंकड़ फेंकिन, -साथ- कंकड़ जवन गुलेल से कंकड़ के बराबर रहे। औ घाटी के पेट से फेंक दिहिस। फिर उहइ जगह पै गइन जहाँ बलि के जानवरन का काटा जात रहा। वहिमा उ खुदै तेसठ बलि के जानवरन का बध किहिन, अऊर बाकी का बलि के जानवरन के साथे अली का सौंप दिहिन। फिर उ आदेश दिहिन कि हर बलि के जानवर का उ काटत हैं, मांस का एक टुकड़ा अलग रख के फिर रख दीन जाय एक कड़ाही मा रखौ, फिर पकावा। रसूलुल्लाह अऊर अली भी खाइन अऊर चटनी के चुस्की लिहिन। तब रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम काबा गए - तवाफ इफदाह करै के लिए -, फिर उ मक्का मा दोपहर के नमाज पढ़िन अऊर बानी अब्दुल मुठथालिब के पास आए जे ज़मज़म का पानी इकट्ठा करत रहें। उन्होंने कहा: 'लेओ, हे बानी मुथलिब। अगर जनता आपका पेय देय मा आपसे आगे न निकलति, तौ हम आपसे यहिके ऊपर लड़ित। फिर उइ ओका सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एक बाल्टी दिहिन, अऊर उइ वहिमा से पिय लिहिन'।