Hadith Representative
Masy’aril Haram termasuk tempat yang diberkahi dan dianjurkan untuk berdzikir setelah Arafah
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
En uwacu iwa [Hisyam bin Ammar]; uwacu iwa [Hatim bin Isma'il]; uwacu iwa [Ja'far bin Muhammad] kud ibang [wone], ewacu; 'Abino nineno [Jabir bin Abdullah]. Kinde ma waromo kude, epenju kite ma dhanu utiye kudu, nitundu epenju pira. Dong adwoko; 'An a Muhammad bin Ali bin Husain'. Egam eketho cinge iwi wiya ma eyabu cinga ma malu ku ma piny, man eketho goke ikind kore para man i kare ne podi abedo nyathin ma udaru dongo. Ewecu; 'Ajolo, penj gin moko ci ma imito'. Apenje pi en ebedo muofu. Ma podi kare mi rwo ukadhu, ebedo ucungu iwi kavuto pare mi rwo, ma, ka eketho tyende iwi ngete kavutu mi rwo, ecopo ywayo pi dit pa kavuto mi rwo, ma bongo pare ucungo iwi goke man ebedo ka rwo ma telo wiwa.' I ngeye apenju; 'Wec iwa kite ma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam utimo ko Hajj! ' E etimo lanyuth ku cinge man ecwalu cinge abungwen, man ewacu; 'Andha, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ucidho ngo i Hajj pi oro abungwen, egam elwongo dhanu ni timo Hajj i oro mir apar. Jakwenda ucidho i Hajj, i ngeye dhanu madwong bino i Medina, gin ceke gimito gicokiri ku jabila man gitim calu en etimo. E ecidho, man wacidho kude. Kinde ma watuc i Dzul Hulaifah, Asma' bint Umais unyolo Muhammad bin Abu Bakr, ci juore ni penjo; 'Atim ang'o? ' I ngeye ewacu ni Asma: 'Lwok man itwe matek ku bongo man imond i ihram'. I ngeye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ukwayu i ot pa Mungu man etingo Qashwa camel, man camel ucungu ma utingo iwi lum mi Sahara. Jabir uwacu; 'Aneno kaka ma acopo neno dhanu madwong i nyime, ikind ju ma ringo mutukari ku ju ma wotho ku tyend gi, man yo cinge ma yor acam, yo piny man yo ngeye - dhanu mapol gineno -. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ubedu ikindwa, ma Qur'an ubedu piny i bange, man engeyo takwil pare. Gin moko ci ma etimo, wan bende watimo. Etingo dwond pare mi monotheism ku wecu niya: 'Atimo lwong'o peri, O Allah. Atimo lwong'o peri, atimo lwong'o peri. Ng'atu moko mbe ma copo konyi, atimo lwong'o peri. Andha, pak, anyonga man ker utiye peri kende, ipe ku juwadi. Dhanu de utingo dwandgi malu ku lembe ma gisomo, man en sallallaahu 'alaihi wasallam uwacu ngo lembe moko ikum timo migi. En sallallaahu 'alaihi wasallam umediri ku kwanu talbiyah pare'. Jabir radiallahu 'anhu uwacu kendu; 'Wanwangu ngo paru moko kende mi timo Hajj, man wangeyo ngo pi Umrah podi. Kinde ma watuc i Baitullah kude, egam ewotho - ecaku- Rukun - acaki pa Tawaf-, man e ringo ngwec adek man ewotho maber ngwec angwen mukende. I ngeye ecidho ibang Maqam Ibrahim, ma ebesomo verse: 'Man iket Maqam Ibrahim ni kabedo mi rwo'. En de eketho kume ikind Maqam Ibrahim ku Baitullah -Kaaba-. -Wora uwacu; - 'man angeyu ngo kawang ewacu kud ibang jabila sallallalaahu 'alaihi wasallam, nia jabila usomo surahs Al Kaafiruun man Al Ikhlaash i rwo ario mi rak'ah -i Maqam Ibrahim-. I ngeye edwogo i Baitullah, edham ewotho - edaru nyo efoyo - Rukun - acaki pa Tawaf -, edok ewok kud i dhugola pa - Kaaba - yo malu pa got pa Shafa. Man kinde ma ecidho ibang Shafa, esomo kumae: 'Andha Shafa ku Marwa gitiye ikind lanyuth pa Allah, wacaku -sa'i- ku gin ma Allah Sub Hanahu Wa Ta'ala ucaku'. E ucaku timo rwo kud i Safa, man eidho iwi got nitundu eneno Kaaba, e ewacu takbir, tahlil man tahmid ma ewacu kumae: 'Mungu moko mbe ento Allah kende ma epe ku wadi. Ker utiye i bange man pak ceke i bange. -En- e Jaloch ma miyo ngima kendo Jaloch ma nego, kendo en e Jaloch duto e wi gik moko duto. Mungu moko mbe ento Allah kende, ma epe ku wadi, ma timo lembang'ola pare, konyo jurutic pare man loyo dul dhanu ceke kende'. I ngeye elego ikind kwan, man ewacu kwan wang adek. Egam ecidho piny i Marwa, ma ebewotho kara ka tyende ucungo, eringo i dye got. Kinde ma tyende utingo, ewotho nitundo etuc i Marwa. I Marwa etimo ango ma etimo i Shafa. Man kinde ma Tawaf pare uthum i Marwa, ewacu: 'Ka nwango abedo ka neno gin ma atiye i ngeye, ci nangu acopo telo ngo lei ma junego -al hadyu-, man nangu atimo Umrah. Ng'atu moko ci ikindwu ma ukelo ngo lei mi lam, ci jole man iket ni timo mi woro'. Dong dhanu ceke gibedo tahallul man gi dwoko yuk wigi piny mako ngo jabila sallallaahu 'alaihi wasallam man dhanu ma gikelo lei ma junego. I ngeye Suraqah bin Malik bin Ju'syum ucungu man ewacu; "O Jakwenda pa Allah, eni tiye pi oro maeni, nyo rondo ku rondo?" -Jagor- uwacu; 'Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam uketho cinge ku cinge man edwoko kumae: 'Umrah utiye ikind Hajj - hajj tamattu' - eni kite ma jutimo kudu'. Ewecu wang aryo man ewacu kumae: 'Ungo - eni tiyo pi oro maeni kende - ento rondo ku rondo''. -Jagor- uwacu; 'Ali radliallahu 'anhu ubinu ku ngamia -al hadyu- jabila sallallaahu 'alaihi wasallam, man enwangu Fatima, ngat acel ikind dhanu ma ucungu i dyere ma eruko bongo ma rangire man edaru umu wange. Ali uketho lembe iwie, ci Fatimah uwacu; 'Wora - jabila sallallaahu 'alaihi wasallam - uwacu ira nya atim eni'. Ali radiallahu 'anhu uwacu eca ikare ma ebedu i Iraq: 'I ngeye adok apenjo jakwenda pa Mungu sallallalahu 'alaihi wasallam pi paru man aloko ikum timo pa Fatimah ma akwero. Egam edwoko kumae: 'En - Fatimah - utiye kakare, en utiye andha. Awacu ango kinde ma imito timo Hajj mir acel? ' Ali udwoko; 'Awacu; 'O Allah, atingo dwand ma judwoko ku jakwenda peri sallallaahu 'alaihi wasallam'. Eyero kumae: 'Andha, akelo lei mi lam, dong kud ibed i tahallul'. -Jagor- uwacu; Wel lei mi thyer ma Ali ukelo kud i Yemen man ma jabila sallallaahu 'alaihi wasallam ukelo kud i Medina ubedo dak acel. I ngeye dhanu ceke gi ketho wigi karacelu man gi dwoko yuk wigi piny, mako ngo jabila sallallaahu 'alaihi wasallam man dhanu ma gikelo lei mi lam. Kinde ma ceng pa Tarwiyah utuc, gi zo gicidho i Mina man gikok pi lembakeca migi mi Hajj. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam umondo i mutukari, man keca etimo rwo mi diewor, Asr, Maghrib, Isha' man Fajr. I ngeye kuru nyanok nitundu ceng wok, man icik ni juyik dome i Mash'aril, etiye haram, ci juyike i Namirah. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ecaku wotho calu ma Quraysh timo, ento ecungu i Mash'aril Haram nyo Muzdalifah. Jakwenda sallallahu 'alaihi wasallam uyio ire ni tuc i Arafat. Man kinde ma ecopu dhugola ma jugiero i Namirah, ecungu keca. Kinde ma ceng upoto, emiyo cik ni jukel ngamia pare - Qashwa -, man ewotho iwie nitundo etuc i the got. I ngeye ekoro ni udul dhanu kumae: 'Andha, rimu peri, lonyo peri, woro peri man anyonga peri - dwong peri - utiye haram calu haram i ceng peri, i dwi peri man i ngom peri. I lembe eni, poi, i andha piny ceke pa jahiliyyah judwokogi lewic i the tyenda, rimo pa jahiliyyah judwokogi lewic man rimo ma acaku nyayu rac ikume ubedo rimo pa Rabi'ah bin Harith - ma ubedu ka penjo cam kud ibang Bani Sa'ad man egam enege ku Hudzail -, usury pa jahiliyyah judwoko piny ma usury mir acel uthum juwodho ubedo usury mwa, niwacu usury ma Abbas bin Abdul Muthallib utimo, piny ceke juweko. Dong lworo pa Allah kud i bang mon, kum wuketho gi mon ku cik pa Allah man wuketho farji bedo maleng ku wec pa Allah. I andha, twero peri ikum gi utiye nya kud giwek dhanu mukende ma idagu gi nindu i kavutu peri. Ka mon peri gitimo kumeno, ci goyo gi ku goyo ma rac ungo. Man pi gi ni miyo iri piny ma mitere man ni ketho iri bongo maber. Aweku iri piny aryo ma, ka imoko ikum gi, ibi rwinyo ngo, niwacu buku pa Allah. Man ibedo ku twero ira. Dong imito wacu ango? ' Gidwoko; 'Wabe nyutho nia idaru tito, itimo tic man imiyo paru. E ewacu, ma enyutho cinge iwi polo: 'O Allah, nen! O Allah, janen'. Ewecu wang adek. I ngeye Bilal uwacu lwongo mi rwo, i ngeye iqamat, i ngeye etimo rwo mi Zhuhur. -I ngeye- Bilal udwogo i qamat, man etimo rwo pa Asr man etimo rwo moko ope ikind ju aryo. I ngeye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam utingo mutukari pare nitundu etuc i kabedo mi wukuf. I ngeye eketho ngamia pare - kara ic pa ngamia umulo podho - man eketho thwol mi wotho i nyime, man eneno Qibla. Emediri ku timo wukuf nitundu ceng upoto man lero ma nya aceng nya nya man ceng upoto. I ngeye egam etingo Usamah bin Said man ecidho. En de etweyo Qashwa ku cinge, ma wiye uromo ikum tyend mutukari ma ebedu ka ringo. Kinde ma enyutho ku cinge ma yor acam, ewacu: 'O dhanu, bed moth, bed moth! ' Kare ceke ma enyayu cing ngamia pare, ebedo moth nyanok kara ngamia ucung nyanok. I ngeye etuc i Muzdalifah, etimo rwo mi Maghrib ku Isha' keca ku lwongo acel man iqamat aryo. Man etimo ngo rwo moko ikind ju aryo eno. I ngeye e sallallaahu 'alaihi wasallam evuto piny nitundu uthieno. Etimo rwo mi uthieno ikare ma enen ni uthieno uthum, ku lwongu acel mi rwo man iqamat acel. I ngeye eidho Qashwa nitundu etuc i Mash'aril Haram, i ngeye eidho wi got man epaku Allah -bertahmid-, epako -bertakbir- man eketho cwinye -bertahlil-. Emediri ku timo Wukuf nitundu ceng uwok maleng, man eweko ma podi ceng uwok ungo. Ebed etingo Fadl bin Abbas - jadit moko ma yuk wic pare ber, adila pare tar man leng - iwi ngeye. Kinde ma jabila sallallaahu 'alaihi wasallam ubecidho, ekadho inget mon ma gibe ringo, ci eneno gi man ebolo cinge yo mukende. Ikinde marom, Fadl uloko wange yo mukende. Kinde ma etuc i Muhassar, ewotho nyanok man egam etingo yo ma nok mi cidho i Kubra -Aqabah- Jumrah, man ndhundhu etuc i Jumrah ma ubedu inget yen. I ngeye ebolo kidi abiro ku takbir iwi acel acel, -ku- kidi ma dit calu kidi ma nok ma wok kud i slingshot. Man ebolo kud i ic pa lum. I ng’eye, ecidho kaka ma jubed junego i ie lei mi lam. Kuca en etho lei pyer abusiel wi adek mi thyer en gire, man emio mange ni Ali karacelu ku lei mi thyer. I ng’eye, egam eng’olo nia lei moko ci m’enego nia ebed ku ring’o acel . ee, ket i ngete man iket i sufuria, man i ted. Rasulullah ku Ali de camu man gimadhu jamb tedu. I ngeye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ucidho i Kaaba - pi timo Tawaf Ifadhah -, i ngeye etimo rwo mi diewor i Makkah man ebino ibang Bani Abdul Muththalib ma ubedu ka coko pii mi Zamzam. Eyero kumae: 'Make, O Bani Muthtalib. Ka dhanu ubedo ngo ma kadho in i miyo iri kongo peri, nangu alweny ikum lembe eni kudi. I ngeye gimiye sallallaahu 'alaihi wasallam bakuli, man emadhu kud i iye.'