حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَهُ فَقَالَ الْقَوْمُ إِنَّ نَوْفًا الشَّامِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ الَّذِي ذَهَبَ يَطْلُبُ الْعِلْمَ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ مُتَّكِئًا فَاسْتَوَى جَالِسًا فَقَالَ كَذَلِكَ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ أَنَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ ذَاكَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى صَالِحٍ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي عَادٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ قَوْمَهُ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ قَالَ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنِّي وَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلَيْهِ أَنَّ فِي الْأَرْضِ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنْ تُزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ حَيْثُ تَفْقِدُهُ فَتَزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرُوا بِهِ فَلَمَّا انْتَهَوْا إِلَى الصَّخْرَةِ انْطَلَقَ مُوسَى يَطْلُبُ وَوَضَعَ فَتَاهُ الْحُوتَ عَلَى الصَّخْرَةِ وَاضْطَرَبَ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا قَالَ فَتَاهُ إِذَا جَاءَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثْتُهُ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ فَانْطَلَقَا فَأَصَابَهُمْ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ وَلَمْ يَكُنْ يُصِيبُهُ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ لَهُ فَتَاهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ } أَنْ أُحَدِّثَكَ { وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ } { فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا } { قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ } فَرَجَعَا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا يَقُصَّانِ الْأَثَرَ حَتَّى إِذَا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَأَطَافَ بِهَا فَإِذَا هُوَ مُسَجًّى بِثَوْبٍ لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ مَنْ أَنْتَ قَالَ مُوسَى قَالَ مَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّ عِنْدَكَ عِلْمًا فَأَرَدْتُ أَنْ أَصْحَبَكَ { قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ فَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ قَدْ أُمِرْتُ أَنْ أَفْعَلَهُ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا } { قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ } خَرَجَ مَنْ كَانَ فِيهَا وَتَخَلَّفَ لِيَخْرِقَهَا قَالَ فَقَالَ لَهُ مُوسَى تَخْرِقُهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا { لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى غِلْمَانٍ يَلْعَبُونَ عَلَى سَاحِل الْبَحْرِ وَفِيهِمْ غُلَامٌ لَيْسَ فِي الْغِلْمَانِ غُلَامٌ أَنْظَفَ يَعْنِي مِنْهُ فَأَخَذَهُ فَقَتَلَهُ فَنَفَرَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ ذَلِكَ وَقَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ فَأَخَذَتْهُ ذَمَامَةٌ مِنْ صَاحِبِهِ وَاسْتَحَى فَقَالَ { إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا } وَقَدْ أَصَابَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام جَهْدٌ فَلَمْ يُضَيِّفُوهُمَا { فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } قَالَ لَهُ مُوسَى مِمَّا نَزَلَ بِهِمْ مِنْ الْجَهْدِ { لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } فَأَخَذَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بِطَرَفِ ثَوْبِهِ فَقَالَ حَدِّثْنِي فَقَالَ { أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } فَإِذَا مَرَّ عَلَيْهَا فَرَآهَا مُنْخَرِقَةً تَرَكَهَا وَرَقَّعَهَا أَهْلُهَا بِقِطْعَةِ خَشَبَةٍ فَانْتَفَعُوا بِهَا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَإِنَّهُ كَانَ طُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ قَدْ أُلْقِيَ عَلَيْهِ مَحَبَّةٌ مِنْ أَبَوَيْهِ وَلَوْ أَطَاعَاهُ لَأَرْهَقَهُمَا { طُغْيَانًا وَكُفْرًا } { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } وَوَقَعَ أَبُوهُ عَلَى أُمِّهِ فَعَلِقَتْ فَوَلَدَتْ مِنْهُ خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا { وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }

Esan zidaten [Abu Bakr Abdullah bin Muhammad bin Abu Syaibah] esan zigula [Ubaidulllah bin Musa] [Israeleko] [Abu Ishaq] [Sa'id bin Jubair] [Ibn Abbas]-eko [Ibn Abbas]-ekoa: "Ibn Abbasen alboan geundenean, Naufsen pertsona batek bat-batean joan zela pentsatu zuen Shamiren talde batek: jakintza bilatzea ez al zen Musa Israelgo semeen artean? une hartan, berriz, Ibnu Abbas bizkarrean makurtu eta zuzen eseri eta esan zuen: '-Benetan- horrela, O Sa'id?' Nik erantzun nion: «Bai. Hori esaten entzun nion'. Ibn Abbasek esan zuen orduan: "Naufek gezurra esan du, [Ubay bin Ka'b] esan zidan sallallaahu 'alaihi wasallam Profeta entzun zuela esaten: "Alak bere errukia guri eta Salih profetari buruz ere isuri dezala gure eta nire anaia 'Ad'". Orduan esan zuen: "Egia esan, egun batean Musa Alaihis Salamek bere herriari hitzaldi bat eman zion, esan zuen: "Espero dut lurreko pertsonarik adimentsuena ni naizela". Beraz, Allah Tabaaraka wa Ta'ala-k agerian utzi zion: 'Izan ere, lurrean zu baino adimentsuagoak diren pertsonak daude. Bera aurkitzeko erabil dezakezun arrastoa da, itsasoko arrain gazia izatea, arraina galdu duzula esaten baduzu, hor dago». Orduan Musak arrain batekin armatu zuen, gero bere zerbitzariarekin batera ibili zen agindutako lekura iritsi arte, eta harkaitz handi batera iritsi zenean, Musa Khidlirren bila joan zen. Bitartean morroiak harri handiaren gainean jarri zuen arraina. Beraz, arrainak borrokatu eta itsasora erori ziren. Bere zerbitzariak esan zuen bere artean: 'Alaren Profeta sallallaahu 'alaihi wasallam bada - Musa - dator orduan esango diot - galdutako arrainari buruz -. Baina Satanek ahantzi egin du. Orduan biak ibili ziren bidaiari batek aurkituko zuena aurkitu zuten arte -nekatuta-, esan zion Musak bere morroiari: '-Ekar ezazu hona gure janaria; izan ere, nekatuta sentitzen gara gure bidaia dela eta-' -Qs. Al Kahf: 62-. Orduan bere zerbitzariak esan zion: 'O Allahren Profeta', ba al zenekien harkaitzean aterpe bila ari ginela, ahaztu egin zitzaidala -kontatzea- arrain hura eta inor ez zitzaidan ahaztu satanas izan ezik, eta arrainak itsasorako bidea oso arraro batean hartu zuen'. Moisesek esan zuen: «Hori da bilatzen ari garen lekua». Orduan biak itzuli ziren, jatorrizko urratsei jarraituz- ' -Qs. Al Kahf: 63-64-. Orduan biak bere jatorrizko urratsei jarraitzera itzuli ziren, haitz handi batera iritsi zirenean Moises arroka inguratu zuen arte. Orduan Musak burua estaltzen zuen oihal bat zeraman norbait ezagutu zuen, Musak agurtu zuen eta erantzun zion. Orduan, pertsonak galdetu zuen: 'Nor zara zu?' Musak erantzun zion: «Moises». Gizonak berriz galdetu zuen: «Zein Moises?». Moisesek erantzun zion: «Moises Israelgo semeen artean». Musak esan zuen berriro: «Jakintza daukazula jaso dut, beraz, zurekin lagundu nahi dut». Khidlirrek erantzun zuen: "Izan ere, ezin izango duzu inoiz nirekin pazientzia izan". Musak esan zuen: «Jainkoak nahi badu, pazientzia bat aurkituko nauzu, eta ez dizut ezertan aurka egingo». Khidlirrek erantzun zion: "Nola izan dezakezu pazientzia oraindik nahiko ezagutzarik ez duzun zerbaitekin?" Musak erantzun zion: «Niri agindua eman didate. Beraz, Ala-ren baimenarekin pazientzia pertsona bezala aurkituko nauzue». Khidlirrek esan zuen: "Jarraitzen bazaitut, ez iezadazu ezer galdetu, nik neuk azaldu arte". Beraz, biak ibili ziren, txalupan sartu zirenean, norbait txalupatik atera zen arte. Bitartean Khidlir atzera egin zuen eta txalupan zulo bat egin zuen. Moisesek esan zion: «Zergatik egin zenuen txalupan zulo bat eta, ondorioz, hondoratu zinen? bidaiariak seguru mantendu? Izan ere, akats handia egin duzu'. Khildir-ek esan zuen: "Ez al nuen esan: "Egia esan, ez duzu inoiz pazientzia izango nirekin". Musak erantzun zion: «Ez nazazu zigortu nire ahanzturagatik eta ez nazazu zamatu nire aferetan arazorik». Biak ibili ziren gero hondartzan jolasten ari zen ume talde batengana iritsi arte, eta haietako bat bakarrik zegoen. Orduan Khidlirrek harrapatu eta hil egin zuen, orduan berehala Musak korrika egin zuen eta esan zuen: "Zergatik hiltzen duzu arima garbi bat, ez beste pertsona bat hil zuelako? Izan ere, zerbait gaizki egin duzu'. Khidlrrek esan zuen: "Ez al dizut esan ezin izango zinela nirekin pazientzia izan?" Musa lotsatu egin zen eta Musak esan zuen: 'Oraingo -honen- ondoren zerbaiti buruz galdetzen badizut, orduan ez utzi zurekin joaten, nahikoa aitzakia eman didazu egia esan. Beraz, biak ibili ziren herrialde bateko jendearengana heldu zirenean, herrialde hartako jendearekin entretenitzeko eskatu zuten baina ez zuten entretenitu nahi izan. Orduan biek etxeko horma erortzear zegoela ikusi zuten, beraz, Khidlrrek horma zuzendu zuen. Musak esan zuen: 'Nahi bazenu, soldata hartuko zenuten horretarako'. Khidlirrek esan zuen: 'Hau da nire eta zure arteko bereizketa. Jakinaraziko dizut jasan ezin dituzun egintza horien xedea». Musak turbantea hartu eta esan zuen: «Esadazu!». Arkari dagokionez, itsasoan lan egiten zuten pobreena zen, eta nik kutxa suntsitzea nuen helburu, haien aurrean arka bakoitza hartzen zuen errege bat baitzegoen. Eta haurrari dagokionez, bere guraso biak fededunak dira, eta beldur gara gurasoak akatsetara eta sinesgaitzera bultzatuko dituen. Eta haien Jaunak ordezkatu ditzala nahi dugu, bere garbitasuna haurrarena baino hobea den eta maitasun sakonagoa duen beste haur batekin -amaren eta aitarekiko-. Etxeko harresiari dagokionez, hiriko bi umezurtzena zen, eta haren azpian bientzat gordetako altxorra zegoen, aita gizon piadosa zen bitartean, beraz, zure Jaunak nahi izan zuen heldutasunera heldu eta beren aurrezkiak atera zitezen, zure Jaunaren erruki gisa; eta ez nuen neure borondatearen arabera egin. Hori da pazientzia izan ezin dituzun ekintzen helburua'.