Imam Ahmad : 20198
حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَهُ فَقَالَ الْقَوْمُ إِنَّ نَوْفًا الشَّامِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ الَّذِي ذَهَبَ يَطْلُبُ الْعِلْمَ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ مُتَّكِئًا فَاسْتَوَى جَالِسًا فَقَالَ كَذَلِكَ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ أَنَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ ذَاكَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى صَالِحٍ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي عَادٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ قَوْمَهُ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ قَالَ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنِّي وَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلَيْهِ أَنَّ فِي الْأَرْضِ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنْ تُزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ حَيْثُ تَفْقِدُهُ فَتَزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرُوا بِهِ فَلَمَّا انْتَهَوْا إِلَى الصَّخْرَةِ انْطَلَقَ مُوسَى يَطْلُبُ وَوَضَعَ فَتَاهُ الْحُوتَ عَلَى الصَّخْرَةِ وَاضْطَرَبَ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا قَالَ فَتَاهُ إِذَا جَاءَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثْتُهُ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ فَانْطَلَقَا فَأَصَابَهُمْ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ وَلَمْ يَكُنْ يُصِيبُهُ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ لَهُ فَتَاهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ } أَنْ أُحَدِّثَكَ { وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ } { فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا } { قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ } فَرَجَعَا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا يَقُصَّانِ الْأَثَرَ حَتَّى إِذَا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَأَطَافَ بِهَا فَإِذَا هُوَ مُسَجًّى بِثَوْبٍ لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ مَنْ أَنْتَ قَالَ مُوسَى قَالَ مَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّ عِنْدَكَ عِلْمًا فَأَرَدْتُ أَنْ أَصْحَبَكَ { قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ فَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ قَدْ أُمِرْتُ أَنْ أَفْعَلَهُ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا } { قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ } خَرَجَ مَنْ كَانَ فِيهَا وَتَخَلَّفَ لِيَخْرِقَهَا قَالَ فَقَالَ لَهُ مُوسَى تَخْرِقُهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا { لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى غِلْمَانٍ يَلْعَبُونَ عَلَى سَاحِل الْبَحْرِ وَفِيهِمْ غُلَامٌ لَيْسَ فِي الْغِلْمَانِ غُلَامٌ أَنْظَفَ يَعْنِي مِنْهُ فَأَخَذَهُ فَقَتَلَهُ فَنَفَرَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ ذَلِكَ وَقَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ فَأَخَذَتْهُ ذَمَامَةٌ مِنْ صَاحِبِهِ وَاسْتَحَى فَقَالَ { إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا } وَقَدْ أَصَابَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام جَهْدٌ فَلَمْ يُضَيِّفُوهُمَا { فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } قَالَ لَهُ مُوسَى مِمَّا نَزَلَ بِهِمْ مِنْ الْجَهْدِ { لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } فَأَخَذَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بِطَرَفِ ثَوْبِهِ فَقَالَ حَدِّثْنِي فَقَالَ { أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } فَإِذَا مَرَّ عَلَيْهَا فَرَآهَا مُنْخَرِقَةً تَرَكَهَا وَرَقَّعَهَا أَهْلُهَا بِقِطْعَةِ خَشَبَةٍ فَانْتَفَعُوا بِهَا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَإِنَّهُ كَانَ طُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ قَدْ أُلْقِيَ عَلَيْهِ مَحَبَّةٌ مِنْ أَبَوَيْهِ وَلَوْ أَطَاعَاهُ لَأَرْهَقَهُمَا { طُغْيَانًا وَكُفْرًا } { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } وَوَقَعَ أَبُوهُ عَلَى أُمِّهِ فَعَلِقَتْ فَوَلَدَتْ مِنْهُ خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا { وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }
Sa faamatala mai ia te a’u [Abu Bakr Abdullah bin Muhammad bin Abu Shaibah] e faapea [Ubaidullah bin Musa] na faamatala mai ia i matou mai ia [Isra`il] mai ia [Abu Ishaq] mai ia [Said bin Jubair] mai ia [Ibn Abbas] o le na fai mai; 'A o matou i ai ma Ibn Abbas, na faafuasei ona fai mai se vaega o tagata; 'E moni, na manatu Nauf Ash Shami o le tagata na alu e saili le poto e le o Mose mai le fanauga a Isaraelu?' a o i lena taimi sa faalagolago i tua Ibn Abbas ona nofo sa’o lea ma fai mai; '-E moni- faapena, O Sa’id?' Sa ou tali atu, 'Ioe. Sa ou faalogo ia te ia o fai mai faapena'. Ona fai mai lea o Ibn Abbas; 'Ua pepelo Nauf, [Ubay bin Ka'b] na faamatala mai ia te a’u na ia faalogo i le Perofeta sallallaahu alaihi wasallam o fai mai; 'Ia foai mai e le Atua Lona alofa mutimutivale ia i matou ma le Perofeta o Salih, ia foaiina mai foi ia i matou ma lo’u uso o 'Ad'. Ona fai mai lea o ia; 'E moni, i se tasi aso na saunoa ai Mose Alaihis Salam i luma o lona nuu, ma faapea atu, 'Ou te moomoo ia avea a’u ma tagata e sili ona atamai i le lalolagi'. Ona faaali atu lea e Allah Tabaaraka wa Ta'ala ia te ia, 'E moni e iai se tasi i le lalolagi e sili atu lona atamai nai lo oe. Ae o le faailoilo e mafai ona e faaaogaina e sue ai o ia, ia e faatasi ma se i’a o le sami - masima -, afai e leiloa le i’a, o le mea lena o iai'. Ona faaauupegaina lea o Mose i se i’a, ona savali lea ma lana auauna seia oo i se nofoaga na ia faatonuina, ma taunuu i se papa tele, ona alu lea o Mose e saili ia Khidrir. A o tuu e lana auauna le i’a i luga o le papa tele. Ona tauivi lea o le i’a ma pa’u’ū i le sami. Na fai ifo lana auauna ia te ia lava, 'Afai e sau le Perofeta a Allah sallallaahu Alaihi Wasallam - Mose - ona ou ta’u atu lea ia te ia - e uiga i le i’a ua leiloa -. Ae na faagalo e Satani ia te ia. Ona savavali lea o i la’ua seia oo ina la maua le mea na maua e se tagata malaga - ua vaivai -, na fai atu Mose i lana auauna, '- Aumai iinei a ta meaai; E moni, ua matou vaivai i la matou malaga- ' -Qs. Al Kahfi; 62-. Ona fai atu lea o lana auauna ia te ia, 'Le Perofeta a Allah, '-ua e silafia ea le taimi na matou sulufai ai i le papa, ona ou galo ai lea -o le faamatala atu e uiga i le- i’a ma e leai se tasi na galo ia te a’u e ta’u atu i ai vagana ai Satani, ma ua alu atu le i’a i le sami i se auala ese lava'. Fai mai Mose; 'O le -nofoaga- lea o loo matou sailia'. Ona toe foi mai lea o le toalua, ma mulimuli i o la tulaga muamua- ' -Qs. Al Kahfi; 63-64-. Ona toe foi atu lea o le toalua i o la tulaga muamua, seia oo ina latou taunuu i se papa tele, ona savali lea o Mose i le papa. Ona feiloai lea o Mose ma se tamaloa o ofuina se ufiulu, ona punou lea o Mose ia te ia ma toe tali atu i le faafeiloaiga. Ona fesili lea o le tamaloa, 'O ai oe?' Na tali atu Mose, 'Mose'. Na toe fesili le tamaloa, 'O le fea Mose?' Na tali atu Mose, 'O Mose mai le fanauga a Isaraelu'. Fai mai Mose, 'Ua ou faalogo ua ia te oe le poto, o lea ou te fia o faatasi ma oe'. Na tali atu Khidr, 'E moni, e te lē mafai lava ona onosai ia te aʻu'. Fai mai Mose; 'Afai e finagalo le Atua, o le a e iloa aʻu o se tagata onosai, ma o le a ou lē tetee ia te oe i soo se mataupu'. Fai mai Khidr; 'E faapefea ona e onosai i se mea e te lē lava le malamalama i ai?' Na tali atu Mose, 'Ua poloaiina aʻu e fai. O lea, i le faatagaga a le Atua, o le a e iloa aʻu o se tagata onosai'. Fai mai Khidr; 'Afai e te mulimuli mai ia te aʻu, aua le fesili mai ia te aʻu i se mea seʻia ou faamatala atu ia te oe.' Ona savavali lea o i laʻua, seʻia oo ina la ō i luga o le vaa, ona sau lea o se tagata mai le vaa. A o toe foi atu Khidr ma faia se pu i le vaa. Fai atu Mose ia te ia, 'Aiseā ua e faia ai se pu i le vaa ma malelemo ai tagata o loʻo i ai? E moni, ua e faia se agasala tele'. Fai mai Khidr; 'Ou te leʻi fai atu ea; 'E moni, e te lē onosai ia te aʻu'. Na tali atu Mose, 'Aua e te faasalaina aʻu ona o loʻu faagaloina ma aua e te faamamafaina aʻu i soo se faigata i aʻu mataupu'. Ona savavali lea o le toalua seia oo ina latou taunuu i se vaega o tamaiti o loo taaalo i le matafaga, ma o le tasi o i latou na o ia. Ona pu’e lea e Khidlir ma fasioti ia te ia, ona tamoe loa lea o Mose i lena taimi ma faapea atu; ‘Aisea e te fasiotia ai se agaga mama, e le ona ua ia fasiotia se isi tagata? E moni ua e faia se mea leaga’. Fai mai Khidlir; ‘Ou te le’i fai atu ea ia te oe; e moni lava e te le mafai ona onosai ia te a’u?’ Sa maasiasi Mose ma fai atu Mose; ‘Afai ou te fesili atu ia te oe e uiga i se mea pe a mavae -lenei taimi-, aua ne’i e faatagaina a’u e auai faatasi ma oe, e moni ua lava au ‘alofaga ua e tuuina mai ia te au’. Ona savavali lea o i la’ua seia oo ina latou taunuu i tagata o se atunuu, ma talosaga atu ia togafitia i la’ua e tagata o lena atunuu ae sa la le mananao e togafitia i la’ua. Ona maua lea e le toalua i le atunuu le pa o se fale ua toeitiiti lava a pa’u, ona faatuina lea e Khidlir le pa. Fai mai Mose; ‘Afai e te mana’o ai, e mautinoa lava e te maua se totogi mo lea mea’. Fai mai Khidlir; ‘O le faamavaega lenei i le va o a’u ma oe.’ ‘Ou te fa‘ailoa atu ‘iā te ‘outou le mafua‘aga o na galuega e lē mafai ‘ona ‘outou onosaia.’ ‘Ua ‘ave e Mose lona ‘ie pulou ma fai atu; ‘Ta‘u mai ‘iā te a‘u!’. A o le ‘atola‘au, e ana ia tagata matitiva o ē galulue i le sami, ma ‘ou te fuafua e fa‘aumatia le ‘atola‘au, auā o lo‘o i o latou luma se tupu e faoa ‘atola‘au uma. A o le tamaitiiti, o ona mātua uma e to‘alua o ni tagata talitonu, ma matou te popole ne‘i ia ta‘ita‘iina ona mātua i le sesē ma le lē talitonu. Ma matou te manana‘o, ‘ia suia i la‘ua e lo la Atua i se isi tamaitiiti e sili atu lona mama nai lo lenā tamaitiiti ma sili atu lona alofa -i ona mātua-. A o le pā o le fale, e ana ia tamaiti matuaoti e to‘alua i le ‘a‘ai, ma i lalo ifo sa i ai le ‘oa mo i la‘ua uma, a o le tamā o se tagata amioatua, o lea na finagalo ai lou Atua ‘ia la matutua ma ‘ave‘ese ana tupe teu, o se alofa mutimutivale mai lou Atua; ‘ae ‘ou te le‘i faia i lo‘u lava loto. O le mafua‘aga lea o galuega e lē mafai ‘ona ‘outou onosaia.’