Imam Ahmad : 20198
حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَهُ فَقَالَ الْقَوْمُ إِنَّ نَوْفًا الشَّامِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ الَّذِي ذَهَبَ يَطْلُبُ الْعِلْمَ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ مُتَّكِئًا فَاسْتَوَى جَالِسًا فَقَالَ كَذَلِكَ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ أَنَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ ذَاكَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى صَالِحٍ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي عَادٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ قَوْمَهُ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ قَالَ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنِّي وَأَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلَيْهِ أَنَّ فِي الْأَرْضِ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنْ تُزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ حَيْثُ تَفْقِدُهُ فَتَزَوَّدَ حُوتًا مَالِحًا فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرُوا بِهِ فَلَمَّا انْتَهَوْا إِلَى الصَّخْرَةِ انْطَلَقَ مُوسَى يَطْلُبُ وَوَضَعَ فَتَاهُ الْحُوتَ عَلَى الصَّخْرَةِ وَاضْطَرَبَ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا قَالَ فَتَاهُ إِذَا جَاءَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثْتُهُ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ فَانْطَلَقَا فَأَصَابَهُمْ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ وَلَمْ يَكُنْ يُصِيبُهُ مَا يُصِيبُ الْمُسَافِرَ مِنْ النَّصَبِ وَالْكَلَالِ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ لَهُ فَتَاهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ } أَنْ أُحَدِّثَكَ { وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ } { فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا } { قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ } فَرَجَعَا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا يَقُصَّانِ الْأَثَرَ حَتَّى إِذَا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَأَطَافَ بِهَا فَإِذَا هُوَ مُسَجًّى بِثَوْبٍ لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ مَنْ أَنْتَ قَالَ مُوسَى قَالَ مَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّ عِنْدَكَ عِلْمًا فَأَرَدْتُ أَنْ أَصْحَبَكَ { قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ فَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ قَدْ أُمِرْتُ أَنْ أَفْعَلَهُ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا } { قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ } خَرَجَ مَنْ كَانَ فِيهَا وَتَخَلَّفَ لِيَخْرِقَهَا قَالَ فَقَالَ لَهُ مُوسَى تَخْرِقُهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا { لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى غِلْمَانٍ يَلْعَبُونَ عَلَى سَاحِل الْبَحْرِ وَفِيهِمْ غُلَامٌ لَيْسَ فِي الْغِلْمَانِ غُلَامٌ أَنْظَفَ يَعْنِي مِنْهُ فَأَخَذَهُ فَقَتَلَهُ فَنَفَرَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ ذَلِكَ وَقَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ فَأَخَذَتْهُ ذَمَامَةٌ مِنْ صَاحِبِهِ وَاسْتَحَى فَقَالَ { إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا } وَقَدْ أَصَابَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام جَهْدٌ فَلَمْ يُضَيِّفُوهُمَا { فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } قَالَ لَهُ مُوسَى مِمَّا نَزَلَ بِهِمْ مِنْ الْجَهْدِ { لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } فَأَخَذَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام بِطَرَفِ ثَوْبِهِ فَقَالَ حَدِّثْنِي فَقَالَ { أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } فَإِذَا مَرَّ عَلَيْهَا فَرَآهَا مُنْخَرِقَةً تَرَكَهَا وَرَقَّعَهَا أَهْلُهَا بِقِطْعَةِ خَشَبَةٍ فَانْتَفَعُوا بِهَا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَإِنَّهُ كَانَ طُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ قَدْ أُلْقِيَ عَلَيْهِ مَحَبَّةٌ مِنْ أَبَوَيْهِ وَلَوْ أَطَاعَاهُ لَأَرْهَقَهُمَا { طُغْيَانًا وَكُفْرًا } { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } وَوَقَعَ أَبُوهُ عَلَى أُمِّهِ فَعَلِقَتْ فَوَلَدَتْ مِنْهُ خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا { وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }
Bau me zabisa mono nde [Abu Bakri Abdullah] me songa beto nde [Abu Ishaq] katukaka na [Israele] katuka na [Sa’id bin Jubair] katuka na [Ibn Abbas] tubaka nde, ‘Ntangu beto vandaka na ‘ kimvuka ya bantu ya fioti,’ Nauf Asy Shami vandaka kuyindula nde muntu yina kwendaka kusosa nzayilu vandaka ve Musa ya bana ya Izraele?’ na ntangu yina Ibnu Abbas kuditulaka na nima na nima yandi vandaka ya kusungama mpi tubaka nde: ‘-Ya kieleka- mutindu yina, O Sa’id?’ Mono vutulaka nde, ‘Ee. Mu me kuwa yandi ke tuba mutindu yina'. Na nima Ibn Abbas tubaka nde: ‘Nauf me tuba luvunu, [Ubay bin Ka’b] me songa mono nde yandi waka Ntumwa saw. Na nima yandi tubaka nde: ‘Ya kieleka, kilumbu mosi Musa Alaihis Salam salaka diskure na bantu na yandi, yandi tubaka nde, ‘Mono ke tula kivuvu nde muntu ya kuluta mayele na ntoto kele mono’. Yo yina, Nzambi songaka yandi nde: “Ya kieleka na ntoto kele ti bantu yina me luta nge na mayele.” Kima yina nge lenda sadila sambu na kuzwa yandi kele, kuvanda ti mbisi ya masa ya mungwa, kana nge tuba nde nge me vidisa mbisi yina, pana yo kele pana’. Na nima Musa kudibongisaka ti mbisi mosi, na nima kumosi ti nsadi na yandi yandi tambulaka tii ntangu yandi kumaka na kisika yina yandi pesaka ntuma, mpi ntangu yandi kumaka na ditadi mosi ya nene, Musa kwendaka kusosa Khidlir. Na ntangu yina nsadi tulaka mbisi na zulu ya ditadi ya nene. Yo yina mbisi yina kunwanaka mpi kubwaka na nzadi-mungwa. Nsadi na yandi tubaka na kati na yandi nde, ‘Kana profete ya Allah - Musa - kwisa pana mono ta zabisa yandi - mambu ya mbisi yina me konda -. Kansi Satana me salaka nde yandi vila. Bo zole kwendaka na nima tii kuna bo monaka kima yina muntu ya ke salaka nzietelo ta mona -kulemba-, Musa tubaka na nsadi na yandi nde, '-Nata awa madia na beto; ya kieleka beto ke kudiwa ya kulemba sambu na nzietelo na beto-' -Qs. Bamvula 62-. Nsadi na yandi tubaka na yandi na nima nde, ‘O Profete ya Allah,’ - keti nge zaba nde ntangu beto vandaka kusosa kisika ya kubumbana na ditadi, mono vilaka kibeni - kutubila mambu ya - mbisi yina mpi muntu mosi ve vilaka kutubila mono mambu na yo katula kaka satana, mpi mbisi yina bakaka nzila na yo na nzadi-mungwa na mutindu mosi ya kuyituka kibeni’. Moize tubaka nde: ‘Yo yina -kisika- ya beto ke sosa’. Na nima bo zole vutukaka, bo landaka bitambi na bo ya kisina- ' -Qs. 63-64-. Na nima, bo zole vutukaka na kulanda bitambi na bo ya kisina, tii kuna ntangu bo kumaka na ditadi mosi ya nene, Moize ziungaka ditadi yina. Na nima Musa kutanaka ti muntu mosi ya me lwata lele ya kufika ntu, Musa na nima pesaka yandi mbote mpi yandi vutulaka. Na nima muntu yango yulaka nde, ‘Nge kele nani?’ Musa vutulaka nde, ‘Moize’. Muntu yina yulaka diaka nde, ‘Inki Moize?’ Moize vutulaka nde, ‘Moize katukaka na bana ya Israele’. Musa tubaka diaka nde, ‘Mono me baka nsangu nde nge kele ti nzayilu, yo yina mono ke zola kukwenda ti nge’. Khidlir vutulaka nde, ‘Ya kieleka, nge ta kuka ve ata fioti kukanga ntima na mono’. Musa tubaka nde: ‘Kana Nzambi zola, nge ta mona mono muntu ya ntima-nda, mpi mono ta telamina nge ve na konso diambu’. Khidlir vutulaka nde, ‘Inki mutindu nge lenda kanga ntima na kima yina nge kele ntete ve ti nzayilu ya kufwana?’ Musa vutulaka nde, ‘Bo me pesa mono ntuma ya kulungisa yo. Na yau, na nswa ya Allah beno ta mona mono bonso muntu ya ntima-nda’. Khidlir tubaka nde: ‘Kana nge landa mono, pana kuyula mono ve ata kima mosi, tii kuna mono mosi ta tendudila nge yo’. Yo yina bo zole tambulaka, tii kuna ntangu bo kotaka na maswa, muntu mosi basikaka na maswa. Na ntangu yina Khidlir vutukaka na nima mpi salaka dibulu na maswa. Yo yina, Moize tubilaka yandi nde, ‘Sambu na nki nge salaka dibulu na maswa mpi nge dindaka . kutanina bantu yina ke sala nzietelo? Ya kieleka, nge me sala kifu ya nene’. Khildir tubaka nde, ‘Keti mono tubaka ve nde: ‘Ya kieleka nge ta kanga ntima ve ata fioti na mono’. Musa vutulaka nde, ‘Kupesa mono ve ndola sambu na kuvila na mono mpi kupesa mono ve kizitu ya konso mpasi na mambu na mono’. Na manima bawu zole vwandaka tambula tii kuna ba kumaka na kimvuka ya bana vwandaka kusakana na lweka ya nzadi, mpe mosi kati na bawu vwandaka yandi mosi. Khidlir na nima kangaka yandi mpi fwaka yandi, na nima mbala mosi Musa kwendaka ntinu mpi tubaka nde, ‘Sambu na nki nge ke fwa moyo ya bunkete, kansi ve sambu yandi fwaka muntu ya nkaka? Ya kieleka, nge me sala kima mosi ya mbi’. Khidlr tubaka nde: ‘Keti mono songaka nge ve nde nge ta kuka ve kukanga ntima na mono?’ Musa waka nsoni ye Musa tubaka : ‘Kana mu yufula nge mambu mosi na nima ya -ntangu yayi, ebuna pesa munu ve nzila ya kukwenda ti nge, ya kieleka nge me pesa munu kikuma ya kufwana’. Yo yina bo zole tambulaka tii ntangu bo kumaka na bantu ya insi mosi, bo lombaka nde bantu ya insi yina kuyamba bo kansi bo zolaka ve kuyamba bo. Na nima bo zole monaka nde kibaka ya nzo zolaka kubwa, yo yina Khidlr sungikaka kibaka yina. Musa tubaka nde: ‘Kana nge zolaka, nge zolaka kubaka salere sambu na yo’. Khidlir tubaka nde: ‘Yai kele kukabwana na kati na mono ti nge. Mono ta zabisa nge lukanu ya bisalu yina nge lenda kanga ve ntima.’ Musa bakaka mpu na yandi mpi tubaka nde: ‘Songa mono!’. Sambu na maswa, yo vandaka ya bansukami yina vandaka kusala na nzadi-mungwa, mpi mono vandaka ti lukanu ya kufwa maswa, sambu na ntwala na bo vandaka ti ntotila mosi yina vandaka kubaka konso maswa. Mpi sambu na mwana, bibuti na yandi yonso zole kele bantu ya ke kwikilaka, mpi beto ke wa boma nde yandi ta pusa bibuti na yandi na kusala kifu mpi na kukonda kundima. Mpi beto ta zola nde Mfumu na bo kuyingisa bo na mwana ya nkaka yina bunkete na yandi me luta ya mwana yina mpi kele ti zola ya mudindu - na mama ti tata na yandi -. Sambu na kibaka ya nzo, yo vandaka ya bana zole ya me konda tata na mbanza, mpi na nsi na yo vandaka ti kimvwama yina bo bumbaka sambu na bo zole, na ntangu yina tata vandaka muntu ya lusambu, yo yina Mfumu na nge zolaka nde bo kuma bambuta mpi bo basisa mbongo yina bo bumbaka, bonso mawa yina me katuka na Mfumu na nge; mpi mono salaka yo ve na luzolo na mono mosi. Yau kele lukanu ya bisalu yina nge lenda kanga ntima ve’.