Nabi berkhutbah di Mina setelah Idul Adha, menasihati umat agar berpegang pada Al-Qur’an dan sunnah

Imam Ahmad : 19774

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي حُرَّةَ الرَّقَاشِيِّ عَنْ عَمِّهِ قَالَ كُنْتُ آخِذًا بِزِمَامِ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَوْسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ أَذُودُ عَنْهُ النَّاسَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَتَدْرُونَ فِي أَيِّ شَهْرٍ أَنْتُمْ وَفِي أَيِّ يَوْمٍ أَنْتُمْ وَفِي أَيِّ بَلَدٍ أَنْتُمْ قَالُوا فِي يَوْمٍ حَرَامٍ وَشَهْرٍ حَرَامٍ وَبَلَدٍ حَرَامٍ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَهُ ثُمَّ قَالَ اسْمَعُوا مِنِّي تَعِيشُوا أَلَا لَا تَظْلِمُوا أَلَا لَا تَظْلِمُوا أَلَا لَا تَظْلِمُوا إِنَّهُ لَا يَحِلُّ مَالُ امْرِئٍ إِلَّا بِطِيبِ نَفْسٍ مِنْهُ أَلَا وَإِنَّ كُلَّ دَمٍ وَمَالٍ وَمَأْثَرَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمِي هَذِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ يُوضَعُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي لَيْثٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ أَلَا وَإِنَّ كُلَّ رِبًا كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَضَى أَنَّ أَوَّلَ رِبًا يُوضَعُ رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ أَلَا وَإِنَّ الزَّمَانَ قَدْ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ ثُمَّ قَرَأَ { إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ } أَلَا لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ أَلَا إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ أَيِسَ أَنْ يَعْبُدَهُ الْمُصَلُّونَ وَلَكِنَّهُ فِي التَّحْرِيشِ بَيْنَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّهُنَّ عِنْدَكُمْ عَوَانٌ لَا يَمْلِكْنَ لِأَنْفُسِهِنَّ شَيْئًا وَإِنَّ لَهُنَّ عَلَيْكُمْ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ حَقًّا أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا غَيْرَكُمْ وَلَا يَأْذَنَّ فِي بُيُوتِكُمْ لِأَحَدٍ تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ خِفْتُمْ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ قَالَ حُمَيْدٌ قُلْتُ لِلْحَسَنِ مَا الْمُبَرِّحُ قَالَ الْمُؤَثِّرُ وَلَهُنَّ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنَّمَا أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ كَانَتْ عِنْدَهُ أَمَانَةٌ فَلْيُؤَدِّهَا إِلَى مَنْ ائْتَمَنَهُ عَلَيْهَا وَبَسَطَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ ثُمَّ قَالَ لِيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَإِنَّهُ رُبَّ مُبَلَّغٍ أَسْعَدُ مِنْ سَامِعٍ قَالَ حُمَيْدٌ قَالَ الْحَسَنُ حِينَ بَلَّغَ هَذِهِ الْكَلِمَةَ قَدْ وَاللَّهِ بَلَّغُوا أَقْوَامًا كَانُوا أَسْعَدَ بِهِ

اسان کي [عفان] ٻڌايو آهي، اسان کي [حماد بن سلمه] ٻڌايو آهي، اسان کي [علي بن زيد] ٻڌايو آهي [ابو هري رقاصي] کان [پنهنجي چاچي] کان، هن چيو ته؛ 'مون رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اُٺ جي لگام کي تسريق جي وچ ۾ - يعني يارهين، ٻارهين ۽ تيرهين ذوالحجة - تي کنيو هو، مون سندس قوم کي تاڪيد ڪئي هئي، هن پڇيو؛ 'اي ماڻهو، ڇا توهان ڄاڻو ٿا ته توهان ڪهڙي مهيني ۾ آهيو، ڪهڙي ڏينهن ۽ ملڪ ۾ آهيو؟'. دوستن جواب ڏنو؛ 'حرام ڏينهن تي، حرام مهينن تي ۽ حرام زمينن تي،' هن چيو؛ 'يقيناً، توهان جو رت، مال ۽ عزت توهان تي حرام آهي، جيئن هي ڏينهن، مهينو ۽ توهان جي زمين ان ڏينهن تائين مقدس رهندي جيستائين توهان الله سان ملندا'. هن جاري رکيو؛ منهنجي ڳالهه ٻڌو، پنهنجي زندگي گذاريو ۽ ظلم نه ڪريو، ياد رکو ته ظلم نه ڪريو، ڪنهن به ماڻهوءَ جي ملڪيت لاءِ ان جي مرضي کان سواءِ حلال ناهي، ڄاڻو ته هر خون، خزانو ۽ غرور جيڪو جاهليت جي دور ۾ موجود هو، اهو قيامت جي ڏينهن تائين منهنجي پيرن جي تلائن هيٺان آهي، ۽ حقيقت ۾ پهريون خون جيڪو وهايو ويندو اهو ربيعة بن الحارث بن عبدالمطلب جو خون آهي، هو بني ليث ۾ هڪ اهڙي عورت جي ڳولا ۾ هو جيڪا کير پياري سگهي، پوءِ هن کي هزيل جي ماڻهن قتل ڪيو، ڄاڻو ته حقيقت ۾ جاهليت جي دور ۾ هر سود خراب هو، ۽ حقيقت ۾ الله عزوجل فيصلو ڪيو آهي ته پهريون سود جيڪو لاٿو ويندو اهو عباس بن عبدالمطلب جو سود آهي، اهو توهان لاءِ توهان جي مال جو بنياد آهي، ظلم نه ڪريو ۽ ظلم نه ڪريو، ڄاڻو ته حقيقت ۾ زمانو گردش وانگر ڦريو آهي جنهن ڏينهن الله آسمان ۽ زمين پيدا ڪيا، پوءِ هن آيت پڙهي 'انّا عِدَتَسي سُوُرِ عِنْدَهِ اِتْسْنَا'. عشره سَيْرَانِ فِي كَتَابِلِهِ يَوْمَ الْخُلَقَسِ سماءُ وَلَارِدَلَ مِنْهَا اربَعَتُونَ حُرمُ دَزَالِقَدَ دِينُ القَيُّومُ فَلَا تَدْلِمُوْ فِيْهِنَّا عَنْفُسَكُم - بيشڪ اھو ڏينھن الله جي طرفان مھينن جي تعداد ۾ آھي، جنھن کي مقرر ڪيو ويو آھي. آسمان ۽ زمين، جن مان چار مقدس آهن. اهو سڌي دين جو حڪم آهي، پوءِ انهن چئن مهينن ۾ پاڻ تي ظلم نه ڪريو. QS At Taubah؛ 36، ڄاڻو ته منهنجي موت کان پوءِ هڪ ٻئي کي قتل ڪرڻ سان توهان ڪفر ڏانهن نه موٽندؤ، ڄاڻو ته شيطان نمازين جي عبادت جي اميد ڇڏي ڏني آهي، پر هن توهان جي وچ ۾ هڪ ٻئي جي خلاف ويڙهه جي اميد نه ڇڏي آهي، تنهن ڪري عورتن جي معاملي ۾ الله کان ڊڄو، ڇو ته حقيقت ۾ جيڪي توهان جي ڀرسان آهن اهي قيدين وانگر آهن جيڪي پاڻ کي ٿورو به ڪنٽرول نٿا ڪري سگهن، ۽ حقيقت ۾ انهن جو توهان تي حق آهي ۽ توهان جو انهن تي به حق آهي، انهن کي پنهنجي گهر کان سواءِ ڪنهن ٻئي کي پنهنجي گهر ۾ نه اچڻ ڏيو، انهن کي پنهنجي گهر ۾ ڪنهن اهڙي شخص کي نه اچڻ ڏيو جيڪو توهان کي پسند نه هجي، جيڪڏهن توهان انهن جي نافرماني بابت پريشان آهيو - ته پوءِ انهن کي نصيحت ڪريو پوءِ بستري تي انهن کان پري رهو ۽ انهن کي اهڙين ڌڪن سان ماريو جيڪي نقصان نه پهچائين. " [حميد] چيو؛ مون پڇيو [الحسن]؛ 'المبارڪه' جو مطلب ڇا آهي؟ '. هن جواب ڏنو؛ 'جيڪو باقي رهي ٿو،' ۽ انهن جو حق اهو آهي ته انهن کي نيڪ طريقي سان کاڌو ۽ ڪپڙا ملن، صرف هڪ شيءِ جيڪا توهان انهن کي الله جي حڪم سان وٺو ٿا ۽ توهان انهن جي فرض - عزت - کي الله جي لفظن 'عَزَّ وَجَلَّ' سان جائز قرار ڏيو ٿا، ۽ جنهن کي حڪم ملي ٿو، پوءِ حڪم ان شخص تائين پهچايو جنهن تي ڀروسو ڪيو ويو آهي. پوءِ هن پنهنجا هٿ پکيڙيا ۽ چيو؛ 'ڄاڻو ڇا مون نه پهچايو، ڄاڻو ڇا مون نه پهچايو، ڄاڻو ڇا مون نه پهچايو؟'. پوءِ هن پنهنجي ڳالهه جاري رکي؛ "جيڪي ماڻهو موجود آهن انهن کي اهو انهن تائين پهچائڻ گهرجي جيڪي موجود نه آهن، ڇاڪاڻ ته اهي ڪيترا به ماڻهو خبر پهچائين، اهي ان کي انهن کان بهتر سمجهن ٿا جيڪي ان کي سڌو سنئون ٻڌن ٿا." حميد چيو؛ 'الحسن هن جملي کي بيان ڪندي چيو؛ 'يقيناً، الله جو قسم، انهن ان کي هڪ قوم تائين پهچايو ۽ اهي ان کان خوش هئا'.