Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius
Imam Ahmad : 1649
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ابْنَةِ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمَّا نَزَلْنَا أَرْضَ الْحَبَشَةِ جَاوَرْنَا بِهَا خَيْرَ جَارٍ النَّجَاشِيَّ أَمِنَّا عَلَى دِينِنَا وَعَبَدْنَا اللَّهَ لَا نُؤْذَى وَلَا نَسْمَعُ شَيْئًا نَكْرَهُهُ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا ائْتَمَرُوا أَنْ يَبْعَثُوا إِلَى النَّجَاشِيِّ فِينَا رَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ وَأَنْ يُهْدُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَا مِمَّا يُسْتَطْرَفُ مِنْ مَتَاعِ مَكَّةَ وَكَانَ مِنْ أَعْجَبِ مَا يَأْتِيهِ مِنْهَا إِلَيْهِ الْأَدَمُ فَجَمَعُوا لَهُ أَدَمًا كَثِيرًا وَلَمْ يَتْرُكُوا مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقًا إِلَّا أَهْدَوْا لَهُ هَدِيَّةً ثُمَّ بَعَثُوا بِذَلِكَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيِّ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَأَمَرُوهُمَا أَمْرَهُمْ وَقَالُوا لَهُمَا ادْفَعُوا إِلَى كُلِّ بِطْرِيقٍ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ تُكَلِّمُوا النَّجَاشِيَّ فِيهِمْ ثُمَّ قَدِّمُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَاهُ ثُمَّ سَلُوهُ أَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْكُمْ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَا فَقَدِمَا عَلَى النَّجَاشِيِّ وَنَحْنُ عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ وَعِنْدَ خَيْرِ جَارٍ فَلَمْ يَبْقَ مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقٌ إِلَّا دَفَعَا إِلَيْهِ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَا النَّجَاشِيَّ ثُمَّ قَالَا لِكُلِّ بِطْرِيقٍ مِنْهُمْ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِ الْمَلِكِ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكُمْ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتُمْ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَى الْمَلِكِ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ لِيَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَإِذَا كَلَّمْنَا الْمَلِكَ فِيهِمْ فَتُشِيرُوا عَلَيْهِ بِأَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْنَا وَلَا يُكَلِّمَهُمْ فَإِنَّ قَوْمَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُمَا نَعَمْ ثُمَّ إِنَّهُمَا قَرَّبَا هَدَايَاهُمْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فَقَبِلَهَا مِنْهُمَا ثُمَّ كَلَّمَاهُ فَقَالَا لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِكَ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكَ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَيْكَ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَعْمَامِهِمْ وَعَشَائِرِهِمْ لِتَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ وَعَاتَبُوهُمْ فِيهِ قَالَتْ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَبْغَضَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ أَنْ يَسْمَعَ النَّجَاشِيُّ كَلَامَهُمْ فَقَالَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ صَدَقُوا أَيُّهَا الْمَلِكُ قَوْمُهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَأَسْلِمْهُمْ إِلَيْهِمَا فَلْيَرُدَّاهُمْ إِلَى بِلَادِهِمْ وَقَوْمِهِمْ قَالَ فَغَضِبَ النَّجَاشِيُّ ثُمَّ قَالَ لَا هَا اللَّهِ ايْمُ اللَّهِ إِذَنْ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْهِمَا وَلَا أُكَادُ قَوْمًا جَاوَرُونِي وَنَزَلُوا بِلَادِي وَاخْتَارُونِي عَلَى مَنْ سِوَايَ حَتَّى أَدْعُوَهُمْ فَأَسْأَلَهُمْ مَاذَا يَقُولُ هَذَانِ فِي أَمْرِهِمْ فَإِنْ كَانُوا كَمَا يَقُولَانِ أَسْلَمْتُهُمْ إِلَيْهِمَا وَرَدَدْتُهُمْ إِلَى قَوْمِهِمْ وَإِنْ كَانُوا عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ مَنَعْتُهُمْ مِنْهُمَا وَأَحْسَنْتُ جِوَارَهُمْ مَا جَاوَرُونِي قَالَتْ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَاهُمْ فَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولُهُ اجْتَمَعُوا ثُمَّ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا تَقُولُونَ لِلرَّجُلِ إِذَا جِئْتُمُوهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ مَا عَلَّمَنَا وَمَا أَمَرَنَا بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنٌ فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا جَاءُوهُ وَقَدْ دَعَا النَّجَاشِيُّ أَسَاقِفَتَهُ فَنَشَرُوا مَصَاحِفَهُمْ حَوْلَهُ سَأَلَهُمْ فَقَالَ مَا هَذَا الدِّينُ الَّذِي فَارَقْتُمْ فِيهِ قَوْمَكُمْ وَلَمْ تَدْخُلُوا فِي دِينِي وَلَا فِي دِينِ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَمِ قَالَتْ فَكَانَ الَّذِي كَلَّمَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ كُنَّا قَوْمًا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ نَعْبُدُ الْأَصْنَامَ وَنَأْكُلُ الْمَيْتَةَ وَنَأْتِي الْفَوَاحِشَ وَنَقْطَعُ الْأَرْحَامَ وَنُسِيءُ الْجِوَارَ يَأْكُلُ الْقَوِيُّ مِنَّا الضَّعِيفَ فَكُنَّا عَلَى ذَلِكَ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْنَا رَسُولًا مِنَّا نَعْرِفُ نَسَبَهُ وَصِدْقَهُ وَأَمَانَتَهُ وَعَفَافَهُ فَدَعَانَا إِلَى اللَّهِ لِنُوَحِّدَهُ وَنَعْبُدَهُ وَنَخْلَعَ مَا كُنَّا نَعْبُدُ نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ الْحِجَارَةِ وَالْأَوْثَانِ وَأَمَرَنَا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ وَحُسْنِ الْجِوَارِ وَالْكَفِّ عَنْ الْمَحَارِمِ وَالدِّمَاءِ وَنَهَانَا عَنْ الْفَوَاحِشِ وَقَوْلِ الزُّورِ وَأَكْلِ مَالَ الْيَتِيمِ وَقَذْفِ الْمُحْصَنَةِ وَأَمَرَنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَأَمَرَنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّيَامِ قَالَ فَعَدَّدَ عَلَيْهِ أُمُورَ الْإِسْلَامِ فَصَدَّقْنَاهُ وَآمَنَّا بِهِ وَاتَّبَعْنَاهُ عَلَى مَا جَاءَ بِهِ فَعَبَدْنَا اللَّهَ وَحْدَهُ فَلَمْ نُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا وَحَرَّمْنَا مَا حَرَّمَ عَلَيْنَا وَأَحْلَلْنَا مَا أَحَلَّ لَنَا فَعَدَا عَلَيْنَا قَوْمُنَا فَعَذَّبُونَا وَفَتَنُونَا عَنْ دِينِنَا لِيَرُدُّونَا إِلَى عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ مِنْ عِبَادَةِ اللَّهِ وَأَنْ نَسْتَحِلَّ مَا كُنَّا نَسْتَحِلُّ مِنْ الْخَبَائِثِ فَلَمَّا قَهَرُونَا وَظَلَمُونَا وَشَقُّوا عَلَيْنَا وَحَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ دِينِنَا خَرَجْنَا إِلَى بَلَدِكَ وَاخْتَرْنَاكَ عَلَى مَنْ سِوَاكَ وَرَغِبْنَا فِي جِوَارِكَ وَرَجَوْنَا أَنْ لَا نُظْلَمَ عِنْدَكَ أَيُّهَا الْمَلِكُ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ هَلْ مَعَكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ عَنْ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ فَاقْرَأْهُ عَلَيَّ فَقَرَأَ عَلَيْهِ صَدْرًا مِنْ كهيعص قَالَتْ فَبَكَى وَاللَّهِ النَّجَاشِيُّ حَتَّى أَخْضَلَ لِحْيَتَهُ وَبَكَتْ أَسَاقِفَتُهُ حَتَّى أَخْضَلُوا مَصَاحِفَهُمْ حِينَ سَمِعُوا مَا تَلَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ النَّجَاشِيُّ إِنَّ هَذَا وَاللَّهِ وَالَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى لَيَخْرُجُ مِنْ مِشْكَاةٍ وَاحِدَةٍ انْطَلِقَا فَوَاللَّهِ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْكُمْ أَبَدًا وَلَا أُكَادُ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَاللَّهِ لَأُنَبِّئَنَّهُمْ غَدًا عَيْبَهُمْ عِنْدَهُمْ ثُمَّ أَسْتَأْصِلُ بِهِ خَضْرَاءَهُمْ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ وَكَانَ أَتْقَى الرَّجُلَيْنِ فِينَا لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ لَهُمْ أَرْحَامًا وَإِنْ كَانُوا قَدْ خَالَفُونَا قَالَ وَاللَّهِ لَأُخْبِرَنَّهُ أَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَبْدٌ قَالَتْ ثُمَّ غَدَا عَلَيْهِ الْغَدَ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ قَوْلًا عَظِيمًا فَأَرْسِلْ إِلَيْهِمْ فَاسْأَلْهُمْ عَمَّا يَقُولُونَ فِيهِ قَالَتْ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ يَسْأَلُهُمْ عَنْهُ قَالَتْ وَلَمْ يَنْزِلْ بِنَا مِثْلُهُ فَاجْتَمَعَ الْقَوْمُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَاذَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى إِذَا سَأَلَكُمْ عَنْهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ فِيهِ مَا قَالَ اللَّهُ وَمَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا كَائِنًا فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالَ لَهُمْ مَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ نَقُولُ فِيهِ الَّذِي جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَرُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ الْعَذْرَاءِ الْبَتُولِ قَالَتْ فَضَرَبَ النَّجَاشِيُّ يَدَهُ إِلَى الْأَرْضِ فَأَخَذَ مِنْهَا عُودًا ثُمَّ قَالَ مَا عَدَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ مَا قُلْتَ هَذَا الْعُودَ فَتَنَاخَرَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ حِينَ قَالَ مَا قَالَ فَقَالَ وَإِنْ نَخَرْتُمْ وَاللَّهِ اذْهَبُوا فَأَنْتُمْ سُيُومٌ بِأَرْضِي وَالسُّيُومُ الْآمِنُونَ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ ثُمَّ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ فَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي دَبْرًا ذَهَبًا وَأَنِّي آذَيْتُ رَجُلًا مِنْكُمْ وَالدَّبْرُ بِلِسَانِ الْحَبَشَةِ الْجَبَلُ رُدُّوا عَلَيْهِمَا هَدَايَاهُمَا فَلَا حَاجَةَ لَنَا بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَخَذَ اللَّهُ مِنِّي الرِّشْوَةَ حِينَ رَدَّ عَلَيَّ مُلْكِي فَآخُذَ الرِّشْوَةَ فِيهِ وَمَا أَطَاعَ النَّاسَ فِيَّ فَأُطِيعَهُمْ فِيهِ قَالَتْ فَخَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ مَقْبُوحَيْنِ مَرْدُودًا عَلَيْهِمَا مَا جَاءَا بِهِ وَأَقَمْنَا عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ مَعَ خَيْرِ جَارٍ قَالَتْ فَوَاللَّهِ إِنَّا عَلَى ذَلِكَ إِذْ نَزَلَ بِهِ يَعْنِي مَنْ يُنَازِعُهُ فِي مُلْكِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْنَا حُزْنًا قَطُّ كَانَ أَشَدَّ مِنْ حُزْنٍ حَزِنَّاهُ عِنْدَ ذَلِكَ تَخَوُّفًا أَنْ يَظْهَرَ ذَلِكَ عَلَى النَّجَاشِيِّ فَيَأْتِيَ رَجُلٌ لَا يَعْرِفُ مِنْ حَقِّنَا مَا كَانَ النَّجَاشِيُّ يَعْرِفُ مِنْهُ قَالَتْ وَسَارَ النَّجَاشِيُّ وَبَيْنَهُمَا عُرْضُ النِّيلِ قَالَتْ فَقَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَخْرُجُ حَتَّى يَحْضُرَ وَقْعَةَ الْقَوْمِ ثُمَّ يَأْتِيَنَا بِالْخَبَرِ قَالَتْ فَقَالَ ال
hi byerile [Ya’qub] u hi byerile [tata wa mina] ku suka eka [Muhammad bin Ishaq] u ndzi byerile [Muhammad bin Muslim bin ‘Ubaidullah bin Shihab] ku suka eka [Abu Bakr bin Abdurrahman bin Al Harith bin Hisyam Al Makhzumi] ku suka eka [Ummu Salamah, n’wana wa Abu Umayyah bin Al Mughirah] nsati wa Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam, u te; Loko hi ri etikweni ra Habasyah, a hi ri vaakelani ni muakelani lonene swinene, ku nga Hosi Najasyi. Hi titwa hi hlayisekile eku endleni ka vukhongeri bya hina, hi gandzela Allah handle ko kavanyetiwa naswona a hi twi nchumu lowu hi nga wu tsakeriki. Loko leswi swifika eka Quraysh, va pfumerile ku rhumela murhumiwa eka hosi Najasyi hiku rhumela vavanuna vambirhi va matimba kuya nyika hosi Najasyi tinyiko to hlaya hi xivumbeko xa swilo leswi aswi tekiwa swiri leswinga tolovelekangiki kusuka e Mecca. Exikarhi ka swilo swo hlamarisa swinene leswi va nyikiweke swona a ku ri ni dzovo leri nga ni muhlovo wo tshwuka. Va hlengeleta swilo swo tala swa swilo leswi. A va siyanga ndhuna ya masocha ni yin’we handle ko n’wi nyika nyiko yin’we. Va avele Abdullah bin Rabi’ah bin Al Mughirah na Al Makhzumi na ‘Amru bin Al ‘Ash bin Wa`il As Sahmi ku rhumela nhundzu naswona va va lerise havumbirhi bya vona ku hundzisela vurhumiwa bya vona. Va ku eka vona havambirhi; 'Nyika nyiko yin'wana na yin'wana eka murhangeri un'wana na un'wana u nga si vulavula na Najasyi.' Endzhaku ka sweswo nyika hosi Najasyi tinyiko, u n'wi kombela leswaku a ti nyiketa eka wena hosi yi nga si vulavula na vona'. Umm Salamah u tlhele a ku; Vanhu lavambirhi va tsutsumele ehandle - va suka eMecca - ku ya hlangana na hosi Najasyi. Xiyimo xa hina hi nkarhi wolowo a xi ri endlwini leyinene ngopfu ni vaakelani lavanene ngopfu. A ku na ndhuna yin’we handle ka vona vambirhi lava nyiketeke tinyiko ta vona va nga si vulavula na hosi Najasyi. Havumbirhi bya vona va ku eka un'wana na un'wana wa varhangeri va vona; 'Hakunene, van'wana va vana va hina va swiphukuphuku va hi tshikile va ya emfun'weni wa wena, va tshike vukhongeri bya vanhu va vona naswona a va nge ngheneleli eka vukhongeri bya wena.' Va tise vukhongeri lebyintshwa lebyi a hi nga byi tivi naswona na n’wina a wu nga byi tivi. Varhangeri va vanhu va vona va hi rhumele leswaku hi va tlherisela eka vanhu va vona. Kutani loko hi vulavula na Hosi hi vona, u fanele ku yi tsundzuxa leswaku yi va nyiketa eka hina naswona a nga boheki ku vulavula na vona. Hikuva vanhu va vona va nyikela nyingiso lowukulu naswona va tiva xiyimo xa vona ni ku pfumala ka vona’. Va hlamula havumbirhi bya vona; 'Ina'. Endzhaku ka sweswo vambirhi va nyiketa nyiko eka hosi Najasyi, kutani hosi Najasyi a yi amukela, kutani havumbirhi bya vona va vulavula na Hosi va ku; 'Oho hosi.' Hakunene, vana van’wana va hina va swiphukuphuku va hi siye va ya emfun’weni wa wena. Va tshike vukhongeri bya vanhu va vona naswona a va nge ngheni eka vukhongeri bya wena. Va tise vukhongeri lebyintshwa lebyi a hi nga byi tivi naswona na nkulukumba a nga byi tivi. Varhangeri va tiko ra vona, va vumbiwa hi vatata wa vona, vamalume ni mindyangu ya vona, va hi rhuma ku ya ya emahlweni ka hosi, leswaku hosi yi va tlherisela eka vanhu va hina. Hikuva vanhu va hina va va nyikela nyingiso swinene naswona va tiva swihoxo swa vona, kambe va va sola’. Hakunene a ku nga ri na nchumu lowu hlundzukiseke Abdullah bin Abu Rabi’ah na ‘Amru bin ash ku tlula ku navela ka Hosi Najasyi ku twa ku tiyimelela ka vona. Kutani tindhuna leti a ti n'wi rhendzerile ti ku; 'Va vula ntiyiso, We Hosi, vanhu va vona va va nyike nyingiso swinene naswona va tiva swihoxo swa vona, kutani swi tshike eka vona leswaku havumbirhi bya vona va ta swi vuyisa etikweni ra vona na le ka vanhu va vona'. Hiloko hosi Najasyi a hlundzuka a ku; 'E-e! Hi Allah, hi Allah a ndzi nge va nyiketi eka lava vambirhi, naswona a nga kona loyi a nga ndzi lerisaka ku lwa na vanhu lava nga vaakelani na mina, naswona va tshama etikweni ra mina, naswona va ndzi hlawula eka vanhu van’wana, ku kondza ndzi va vitana ndzi va vutisa leswaku vanhu lava vambirhi va vule yini. Loko swi ri hilaha swi vuriweke hakona, kutani ndzi ta va nyiketa eka vona vambirhi kutani ndzi va tlherisela eka vanhu va vona. Loko leswi swi nga ri tano, kutani a ndzi nge va nyiketi naswona ndzi ta ya emahlweni ndzi va sirhelela ntsena loko va swi kombela’. Umu Salamah u te; Kutani ku rhumeriwe murhumiwa eka vanghana va Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam ku va vitana, loko murhumiwa wa Yena a hlangana na vona, va hlengeletanile naswona van’wana va ku eka van’wana; 'Xana a wu ta ku yini eka Hosi loko a wu ri emahlweni ka yona?' Va hlamula va ku; 'Hi Allah, hi ta vula tani hi leswi Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam a hi dyondziseke no hi lerisa, xin'wana na xin'wana lexi humelelaka'. Loko va hlangana na hosi, swi tikomba onge hosi na yona a yi vitanile varhangeri va yona va vukhongeri, naswona va hangalase swiphepherhele swa vona ku rhendzela hosi. Kutani hosi yi va vutisa; 'Hi byihi vukhongeri lebyi ku endleke leswaku u tshika vanhu va wena naswona na wena a wu joyina vukhongeri bya mina kumbe vukhongeri bya vanhu van'wana?' Umu Salamah u te; Loyi a hlamuleke hosi a ku ri [Ja’far bin Abu Talib], u te; ‘Oho hosi! A hi ri vanhu lava nga riki na vutivi, a hi gandzela swifaniso ni ku dya nyama, hi endla swilo swo hambana-hambana swo biha ni ku tsema vuxaka bya maxaka, hi endle swo biha eka vaakelani va hina, lava nga ni matimba exikarhi ka hina a va dlaya lava tsaneke, naswona a ha ha ri eka xiyimo xexo ku kondza Allah a hi rhumela Murhumiwa ku suka exikarhi ka hina, a hi tiva rixaka ra yena ni ku tshembeka ka yena, ku tshembeka ka yena ni vutlhari bya yena eku hlayiseni ka ku xiximeka ka yena. U hi rhambile eka Allah leswaku hi tihlanganisa na Yena naswona hi gandzela yena ntsena, hi siya leswi hina na vakokwa wa hina a hi swi gandzela hi xivumbeko xa maribye na swifaniso. U hi byerile leswaku hi tshembeka eku vulavuleni, hi hetisisa xileriso xa hina na ku hlayisa vunghana, hi endla leswinene eka vaakelani va hina na ku papalata ku endla swilo swa haram na -ku halata- ngati. U yirise ku endla swilo leswi nyenyetsaka ni ku vulavula mavunwa, a dya rifuwo ra vana lava nga riki na vatswari ni ku hehla vanhu lavanene hi vuoswi. U hi byele leswaku hi gandzela Allah ntsena, hi nga tihlanganisi na Yena, u hi byele leswaku hi khongela, hi nyika tinyiko ta tintswalo ni ku titsona swakudya.’ u boxe swilo swo hambana-hambana leswi fambisanaka ni timhaka ta Vuislem ‘Hi n’wi tiyisisile, hi n’wi pfumerile naswona hi landzele leswi a swi tiseke. Hi gandzela Allah ntsena, a hi hlanganisi nchumu na Yena, hi endla leswaku leswi yirisiweke eka hina swi yirisiwa naswona hi endla leswaku leswi nga enawini eka hina swi va enawini. Hambiswiritano, vanhu va hina a va hi vekela va tlhela va hi xanisa. Va hi lumbeta hi ku tirhisa vukhongeri bya hina leswaku hi tlhelela eku gandleni ka swifaniso swa vugandzeri bya Allah, ni ku endla leswaku leswi hi swi endleke swi va enawini khale hi xivumbeko xa mixaka yo hambana-hambana ya manyala. Loko va hi sindzisa no hi xanisa, va hi tika, va hi kavanyeta hi vukhongeri bya hina, kutani hi huma hi ya etikweni ra wena hi ku hlawula ku tlula van’wana hikuva hi tsakela ku va vaakelani na wena, naswona hi tshemba leswaku a hi nge dyohiwi ekusuhi na wena, Wena hosi’. Umu Salamah u vule nakambe; Hiloko hosi Najasyi a n'wi vutisa; 'Xana ku na leswi u swi tisaka eka leswi humaka eka Allah?' Ja'far u hlamurile; 'Ina'. Hosi Najasy u te; 'Ndzi hlayele!' Kutani Ja’far u yi hlayile hi ku sungula eka; KA HA YA 'AIN SHAD'. Umu Salamah u te; Kutani hosi Najasyi, hi Allah, u rile ku kondza malebvu ya yena ya tsakama naswona varhangeri va yena va vukhongeri na vona va rile ku kondza ti mushaf ta vona ti tsakama loko va twa leswi hlayiweke emahlweni ka vona, Najasyi u vurile; 'Hi Allah, buku leyi na buku leyi Muxe a yi tiseke swi huma eka xihlovo xin'we.' Fambani havumbirhi bya n'wina, hi Allah, a ndzi nge va nyiketi eka n'wina hilaha ku nga heriki naswona a ndzi nge kanganyisiwi'. Umu Salamah u te; Loko vavanuna lavambirhi va huma emahlweni ka hosi, ‘Amru bin Al ’Ash u te; 'Hi Allah, hakunene ndzi ta paluxa tingana ta vona mundzuku, kutani ndzi ta kambisisa ku biha ka vona.' Abdullah bin Abu Rabi’ah, a a chava ngopfu eka vona vambirhi, u te eka yena; 'U nga swi endli, va na maxaka hambi leswi va hi tsemakanyeke'. A hlamula; 'Hi Allah, ndzi ta ya emahlweni ndzi va tivisa leswaku hi ku ya hi vona Isa bin Maryam a a ri nandza'. Umu Salamah u te; Hi siku leri tlhandlamaka, a ya eka hosi, a ku eka yena; 'Oho hosi, hakunene va vulavule na Isa bin Maryam hi marito ya khombo.' Yi rhumele eka vona u va vutisa leswaku va ehleketa yini'. Umu Salamah u te; Hiloko hosi yi rhumela varhumiwa eka vona ku ya vutisa hi mhaka leyi. Loko murhumiwa a nga si fika, Mamoslem a ma hlengeletanile, van’wana va byele van’wana; 'Xana a wu ta ku yini hi Yesu loko a ku vutisa?' Va hlamula va ku; 'Hi Allah, hi ta hlamula tani hi leswi Allah a swi vuleke na leswi Muprofeta wa hina a swi tiseke, xin'wana na xin'wana lexi humelelaka'. Loko va hlangana na Hosi, yi ku eka vona; 'Xana u ehleketa yini hi Isa bin Maryam?' Ja’far bin Abu Talib u hlamurile; 'Mavonelo ya hina ya rhwariwile hi vukhongeri bya hina, ku nga leswaku i nandza wa Allah na Murhumiwa wa Yena, moya wa Yena na marito ya Yena swi hefemuriwile eka Maryam, wansati loyi a nga tekiwangiki'. Kutani hosi Najasyi a ba voko ra yena ehansi a teka xiphemu xa nsinya, kutani a ku; 'Hi yena Yesu n'wana Mariya, tani hi leswi ndzi nga vula leswaku leyi i tihunyi'. Hiloko varhangeri va nyimpi lava a va n'wi rhendzerile va vula marito lama kombisaka ku hlundzuka, Hosi yi vurile; 'Hi Allah, hambi loko u nga swi tsakeli, ndzi ta swi vula.' Fambani, n’wina Mamoslem, mi ta hlayiseka etikweni ra mina. Loyi a ku rhuketelaka u ta hakerisiwa mali, naswona loyi a ku rhuketelaka u ta hakerisiwa mali. Ndzi nga venga ku va ni ntshava ya nsuku loko ndzi fanele ndzi vavisa un’wana wa n’wina. Hosi yi ku eka tindhuna ta yona; tlherisela eka vona tinyiko leti va hi nyikeke tona hi vumbirhi bya tona, a hi ti lavi. Hi Allah, Allah a nga ndzi tekelanga mali yo lomba loko ndzi tlherisela mfumo wa mina, lerova ndzi boheke ku teka mali yo lomba ematimbeni ya mina, naswona Allah a nga sindzisanga vanhu ku ndzi yingisa leswaku ndzi va yingisa emhakeni yoleyo. Kutani vavanuna lavambirhi va n’wi siye a hluriwile naswona tinyiko ta vona ti tlheriseriwa. Kutani a hi tshama ekusuhi ni hosi emakaya lamanene ni ku va vaakelani lavanene. Hi Allah! Hi tshame hi ri eka xiyimo lexi ku kondza siku rin’wana ku ta munhu a herisa matimba yakwe. Hi Allah, a hi twanga gome lerikulu ku tlula gome leri a ri ri kona hi nkarhi wolowo, a hi chava leswaku loko munhu yoloye a hlula hosi Najashi, ku ta ta munhu loyi a nga ta kaneta timfanelo ta hina tanihi leswi Hosi Najashi a endleke hakona. Hiloko hosi Najasyi a kongoma eka munhu loyi, kasi exikarhi ka vona vambirhi a ku ri na nambu wa Nayili. Kutani vanghana va Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam va te; 'I mani eka hina loyi a nga ta ya laha vanhu lava va hlengeletanaka kona, kutani a hi tekela mahungu'. Kutani Zubair bin Awwam u te; 'MINA'. Zubair bin Awwam i munhu lontsongo eka malembe. Va n’wi pfurhele kirbah, kutani va yi veka exifuveni xa yena, leswaku a ta kota ku hlambela hi ku tirhisa kirbah ku ya eribuweni ra Nayili laha vanhu a va hlangana kona. Hi khongela eka Allah hi hosi Najasyi leswaku a ta kota ku hlula valala va yena naswona a ta tshama a tiyile emfun’weni wa yena no kuma ku tshemba eku rhangeleni ka tiko ra yena Habasyah. -Hi endlile hinkwaswo sweswo- hikuva loko hi ri ekusuhi hi kume ndhawu ya kahle yo tshama ku kondza hi hlangana na Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam loyi a ri eMecca'.