حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ يَعْتَمِرُ وَفِي حَجَّتِهِ حِينَ حَجَّ تَحْتَ سَمُرَةٍ فِي مَوْضِعِ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَكَانَ إِذَا رَجَعَ مِنْ غَزْوٍ كَانَ فِي تِلْكَ الطَّرِيقِ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ هَبَطَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ فَإِذَا ظَهَرَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي عَلَى شَفِيرِ الْوَادِي الشَّرْقِيَّةِ فَعَرَّسَ ثَمَّ حَتَّى يُصْبِحَ لَيْسَ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِحِجَارَةٍ وَلَا عَلَى الْأَكَمَةِ الَّتِي عَلَيْهَا الْمَسْجِدُ كَانَ ثَمَّ خَلِيجٌ يُصَلِّي عَبْدُ اللَّهِ عِنْدَهُ فِي بَطْنِهِ كُثُبٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَّ يُصَلِّي فَدَحَا السَّيْلُ فِيهِ بِالْبَطْحَاءِ حَتَّى دَفَنَ ذَلِكَ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي فِيهِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى حَيْثُ الْمَسْجِدُ الصَّغِيرُ الَّذِي دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ صَلَّى فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثَمَّ عَنْ يَمِينِكَ حِينَ تَقُومُ فِي الْمَسْجِدِ تُصَلِّي وَذَلِكَ الْمَسْجِدُ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ الْيُمْنَى وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمَسْجِدِ الْأَكْبَرِ رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ أَوْ نَحْوُ ذَلِكَ وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُصَلِّي إِلَى الْعِرْقِ الَّذِي عِنْدَ مُنْصَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَذَلِكَ الْعِرْقُ انْتِهَاءُ طَرَفِهِ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمُنْصَرَفِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ وَقَدْ ابْتُنِيَ ثَمَّ مَسْجِدٌ فَلَمْ يَكُنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ كَانَ يَتْرُكُهُ عَنْ يَسَارِهِ وَوَرَاءَهُ وَيُصَلِّي أَمَامَهُ إِلَى الْعِرْقِ نَفْسِهِ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الرَّوْحَاءِ فَلَا يُصَلِّي الظُّهْرَ حَتَّى يَأْتِيَ ذَلِكَ الْمَكَانَ فَيُصَلِّي فِيهِ الظُّهْرَ وَإِذَا أَقْبَلَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ مَرَّ بِهِ قَبْلَ الصُّبْحِ بِسَاعَةٍ أَوْ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ عَرَّسَ حَتَّى يُصَلِّيَ بِهَا الصُّبْحَ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ تَحْتَ سَرْحَةٍ ضَخْمَةٍ دُونَ الرُّوَيْثَةِ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ وَوِجَاهَ الطَّرِيقِ فِي مَكَانٍ بَطْحٍ سَهْلٍ حَتَّى يُفْضِيَ مِنْ أَكَمَةٍ دُوَيْنَ بَرِيدِ الرُّوَيْثَةِ بِمِيلَيْنِ وَقَدْ انْكَسَرَ أَعْلَاهَا فَانْثَنَى فِي جَوْفِهَا وَهِيَ قَائِمَةٌ عَلَى سَاقٍ وَفِي سَاقِهَا كُثُبٌ كَثِيرَةٌ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي طَرَفِ تَلْعَةٍ مِنْ وَرَاءِ الْعَرْجِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى هَضْبَةٍ عِنْدَ ذَلِكَ الْمَسْجِدِ قَبْرَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ عَلَى الْقُبُورِ رَضَمٌ مِنْ حِجَارَةٍ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ عِنْدَ سَلَمَاتِ الطَّرِيقِ بَيْنَ أُولَئِكَ السَّلَمَاتِ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الْعَرْجِ بَعْدَ أَنْ تَمِيلَ الشَّمْسُ بِالْهَاجِرَةِ فَيُصَلِّي الظُّهْرَ فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عِنْدَ سَرَحَاتٍ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ فِي مَسِيلٍ دُونَ هَرْشَى ذَلِكَ الْمَسِيلُ لَاصِقٌ بِكُرَاعِ هَرْشَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ قَرِيبٌ مِنْ غَلْوَةٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي إِلَى سَرْحَةٍ هِيَ أَقْرَبُ السَّرَحَاتِ إِلَى الطَّرِيقِ وَهِيَ أَطْوَلُهُنَّ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ فِي الْمَسِيلِ الَّذِي فِي أَدْنَى مَرِّ الظَّهْرَانِ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ يَهْبِطُ مِنْ الصَّفْرَاوَاتِ يَنْزِلُ فِي بَطْنِ ذَلِكَ الْمَسِيلِ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ لَيْسَ بَيْنَ مَنْزِلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ إِلَّا رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي طُوًى وَيَبِيتُ حَتَّى يُصْبِحَ يُصَلِّي الصُّبْحَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ وَمُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ لَيْسَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ وَلَكِنْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَقْبَلَ فُرْضَتَيْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجَبَلِ الطَّوِيلِ نَحْوَ الْكَعْبَةِ فَجَعَلَ الْمَسْجِدَ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ يَسَارَ الْمَسْجِدِ بِطَرَفِ الْأَكَمَةِ وَمُصَلَّى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْفَلَ مِنْهُ عَلَى الْأَكَمَةِ السَّوْدَاءِ تَدَعُ مِنْ الْأَكَمَةِ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا ثُمَّ تُصَلِّي مُسْتَقْبِلَ الْفُرْضَتَيْنِ مِنْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ

Esan digute [Ibrahim bin Al Mundzir Al Hizamik] esan zuela, esan digute [Anas bin 'Iyadl] esan zuela, esan digute [Musa bin 'Uqbah] [Nafi'tik] ['Abdullah bin 'Umarrek] jakinarazi ziola Alaren Mezulariak (Alaren bakea eta bedeinkapenak berarengan izan daitezela) Dzul Hulaifahen gelditu zela samurah zuhaitz baten azpian bere 'Umrah eta Hajj egiten ari zela, eta hori da gaur egun meskita gisa erabiltzen den lekua Dzul Hulaifahen. Gerra, Hajj edo Umrah batetik itzuli eta errepide hau igarotzean, haranaren hondotik jaitsi zen, eta haranaren hondora iritsi zenean Bathhan gelditu zen - ura isurtzen den ubidea - haranaren ekialdean dagoen amildegian dagoena. Han eman zuen gaua eta atseden hartu zuen goizera arte. Ez zen harrizko meskita batean edo meskita bat zegoen muino batean gelditu. Haranean, Abdullah-ek otoitzak egiteko erabiltzen zuen zulo bat dago. Haranaren hondoan, Profetak (bakea eta bedeinkapena berarengan) otoitz egin zuen duna bat zegoen. Egun batean, Bathha-ko urek duna eraman zuten, Abdullah-ek otoitz egin zuen zuloa itxiz. Abdullah ibn Umarrek - Nafiri - esan zion Profetak (bakea eta bedeinkapena berarengan) meskita txiki batean otoitz egin zuela, ez Sharf al-Rauha-koan. Abdullah-ek bazekien Profetak (bakea eta bedeinkapena berarengan) otoitz egin zuen lekua. Esan zuen: "Hor, eskuinean, meskita horretan otoitz egiten baduzu. Meskita errepidearen eskuinaldean dago Mekarantz oinez zoazenean. Meskita handitik bertara dagoen distantzia harri-jaurtiketa bat da, edo gutxi gorabehera hori". Abdullah ibn Umarrek ere Irqi haranean otoitz egin zuen, Rauha-ren mugan dagoena. Haran hau meskitaren azpiko errepidearen ertzean amaitzen da, Mekarantz zoazenean eskuinaldean dagoena. Meskita bat eraiki zen han, baina Abdullah ibn Umarrek ez zuen inoiz han otoitz egin. Meskita ezkerretik eta atzetik igaro zen, eta gero Irq haranean bertan otoitz egin zuen. Behin, Rauhatik itzuli zenean, ez zuen Dhuhr (Zuhr) otoitz egin beste inon leku hartara iritsi arte, eta gero han otoitz egin zuen Dhuhr. Mekatik itzuli eta Fajr baino ordubete lehenago edo Sahar denboraren amaieran (Fajr baino lehen) leku horretatik igarotzen bazen, Fajr otoitza egin arte atseden hartzen zuen. Abdullahk ere esan zion Profeta (bakea eta Allahren bedeinkapenak berarekin) behin Ar-Ruwaitsah herrian zuhaitz handi baten azpian gelditu zela, errepidearen eskuinaldean, errepideari begira, hain zuzen ere, leku baxu eta lau batean. Horri esker, Ar-Ruwaitsah-ko errepidearen amaieratik bi miliara zegoen amildegi lau batetik igaro ahal izan zen. Amildegiaren goialdea erori eta erori egin zen, baina oraindik zutik zegoen bere oinarrian, nahiz eta alboan pitzadura asko egon. Abdullah ibn Umarrek ere esan zion Profetak (bakea eta bedeinkapenak berarengan) behin Al-Arj herriaren atzean zegoen ur-jauzi baten ondoan otoitz egin zuela Hadlbah herrirantz zihoala. Bi edo hiru hilobi harriz markatuta zeuden errepidearen eskuinaldean, errepide zati lau batean. Abdullah errepide zati lau honetatik igaro zen Al-Irj herritik itzultzean, eguerdian eguzkia sartu ondoren, eta Dhuhr otoitza errezatu zuen han. Abdullah ibn Umarrek ere esan zion Profetak (bakea eta bedeinkapenak berarengan) behin errepidearen ezkerreko aldean zeuden zuhaitz handi batzuen ondoan gelditu zela, Harsya herriaren ondoko ur-kanal baten ondoan. Kanala Harsyarako errepidearen amaieran zegoen, milia bi heren inguruko distantziara. Abdullahk zuhaitz horien artean handiena eta garaienaren ondoan otoitz egin zuen. Abdullah-ek ere kontatu zuen Profeta (bakea eta bedeinkapena haren gainean) behin Marrul Zhahran izeneko haran baten ondoan zegoen ur-kanal batean gelditu zela, Medina aurretik Shafrawat haranetik jaisten bazara. Gelditu eta behealdera jaitsi zen, errepidearen ezkerreko aldean dagoena Mekarantz zoazenean. Gelditu zen ur-kanalaren eta errepidearen arteko distantzia harri-jaurtiketa baino ez zen. Abdullah ibn Umarrek ere kontatu zion Profeta (bakea eta bedeinkapena haren gainean) behin Dzu Thuwan gelditu eta gaua eman zuela han egunsentira arte, eta gero egunsentiko otoitza egin zuela han Mekara bisitatzera joan zenean. Profetak (bakea eta bedeinkapena haren gainean) otoitz egin zuen lekua muino handi batean zegoen, ez meskita eraikita dagoen lekuan, hain zuzen ere muinoaren oinean. Abdullah ibn Umarrek ere esan zion Profetak (Alaren bakea eta bedeinkapenak berarengan izan daitezela) behin mendi baterako bi sarrera zituela aurrean, zeinaren gailurretik Kaabaren distantzia gutxi gorabehera berdina zen, eta orain eraiki zen meskitaren ezkerrean dagoela. Profetaren otoitz lekua amildegi beltza baino baxuagoa zen, amildegitik hamar ukondo ingurura. Mendirako bi sarrerei begira otoitz egiten baduzu, lekua zu zauden tokiaren eta Kaabaren arteko erdibidean egongo da.