Imam Bukhari : 462

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ يَعْتَمِرُ وَفِي حَجَّتِهِ حِينَ حَجَّ تَحْتَ سَمُرَةٍ فِي مَوْضِعِ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَكَانَ إِذَا رَجَعَ مِنْ غَزْوٍ كَانَ فِي تِلْكَ الطَّرِيقِ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ هَبَطَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ فَإِذَا ظَهَرَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي عَلَى شَفِيرِ الْوَادِي الشَّرْقِيَّةِ فَعَرَّسَ ثَمَّ حَتَّى يُصْبِحَ لَيْسَ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِحِجَارَةٍ وَلَا عَلَى الْأَكَمَةِ الَّتِي عَلَيْهَا الْمَسْجِدُ كَانَ ثَمَّ خَلِيجٌ يُصَلِّي عَبْدُ اللَّهِ عِنْدَهُ فِي بَطْنِهِ كُثُبٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَّ يُصَلِّي فَدَحَا السَّيْلُ فِيهِ بِالْبَطْحَاءِ حَتَّى دَفَنَ ذَلِكَ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي فِيهِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى حَيْثُ الْمَسْجِدُ الصَّغِيرُ الَّذِي دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ صَلَّى فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثَمَّ عَنْ يَمِينِكَ حِينَ تَقُومُ فِي الْمَسْجِدِ تُصَلِّي وَذَلِكَ الْمَسْجِدُ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ الْيُمْنَى وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمَسْجِدِ الْأَكْبَرِ رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ أَوْ نَحْوُ ذَلِكَ وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُصَلِّي إِلَى الْعِرْقِ الَّذِي عِنْدَ مُنْصَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَذَلِكَ الْعِرْقُ انْتِهَاءُ طَرَفِهِ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمُنْصَرَفِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ وَقَدْ ابْتُنِيَ ثَمَّ مَسْجِدٌ فَلَمْ يَكُنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ كَانَ يَتْرُكُهُ عَنْ يَسَارِهِ وَوَرَاءَهُ وَيُصَلِّي أَمَامَهُ إِلَى الْعِرْقِ نَفْسِهِ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الرَّوْحَاءِ فَلَا يُصَلِّي الظُّهْرَ حَتَّى يَأْتِيَ ذَلِكَ الْمَكَانَ فَيُصَلِّي فِيهِ الظُّهْرَ وَإِذَا أَقْبَلَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ مَرَّ بِهِ قَبْلَ الصُّبْحِ بِسَاعَةٍ أَوْ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ عَرَّسَ حَتَّى يُصَلِّيَ بِهَا الصُّبْحَ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ تَحْتَ سَرْحَةٍ ضَخْمَةٍ دُونَ الرُّوَيْثَةِ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ وَوِجَاهَ الطَّرِيقِ فِي مَكَانٍ بَطْحٍ سَهْلٍ حَتَّى يُفْضِيَ مِنْ أَكَمَةٍ دُوَيْنَ بَرِيدِ الرُّوَيْثَةِ بِمِيلَيْنِ وَقَدْ انْكَسَرَ أَعْلَاهَا فَانْثَنَى فِي جَوْفِهَا وَهِيَ قَائِمَةٌ عَلَى سَاقٍ وَفِي سَاقِهَا كُثُبٌ كَثِيرَةٌ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي طَرَفِ تَلْعَةٍ مِنْ وَرَاءِ الْعَرْجِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى هَضْبَةٍ عِنْدَ ذَلِكَ الْمَسْجِدِ قَبْرَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ عَلَى الْقُبُورِ رَضَمٌ مِنْ حِجَارَةٍ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ عِنْدَ سَلَمَاتِ الطَّرِيقِ بَيْنَ أُولَئِكَ السَّلَمَاتِ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الْعَرْجِ بَعْدَ أَنْ تَمِيلَ الشَّمْسُ بِالْهَاجِرَةِ فَيُصَلِّي الظُّهْرَ فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عِنْدَ سَرَحَاتٍ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ فِي مَسِيلٍ دُونَ هَرْشَى ذَلِكَ الْمَسِيلُ لَاصِقٌ بِكُرَاعِ هَرْشَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ قَرِيبٌ مِنْ غَلْوَةٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي إِلَى سَرْحَةٍ هِيَ أَقْرَبُ السَّرَحَاتِ إِلَى الطَّرِيقِ وَهِيَ أَطْوَلُهُنَّ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ فِي الْمَسِيلِ الَّذِي فِي أَدْنَى مَرِّ الظَّهْرَانِ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ يَهْبِطُ مِنْ الصَّفْرَاوَاتِ يَنْزِلُ فِي بَطْنِ ذَلِكَ الْمَسِيلِ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ لَيْسَ بَيْنَ مَنْزِلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ إِلَّا رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي طُوًى وَيَبِيتُ حَتَّى يُصْبِحَ يُصَلِّي الصُّبْحَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ وَمُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ لَيْسَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ وَلَكِنْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَقْبَلَ فُرْضَتَيْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجَبَلِ الطَّوِيلِ نَحْوَ الْكَعْبَةِ فَجَعَلَ الْمَسْجِدَ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ يَسَارَ الْمَسْجِدِ بِطَرَفِ الْأَكَمَةِ وَمُصَلَّى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْفَلَ مِنْهُ عَلَى الْأَكَمَةِ السَّوْدَاءِ تَدَعُ مِنْ الْأَكَمَةِ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا ثُمَّ تُصَلِّي مُسْتَقْبِلَ الْفُرْضَتَيْنِ مِنْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ

Bize [Ibrahim bin Al Mundzir Al Hizami] aýtdy, bize [Enes bin 'Iýadl] aýtdy, bize [Musa bin Ukba] [Nafi]-den [Abdullah bin Omar] oňa şeýle diýdi: Allahyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) Umra we Haj ybadatyny ýerine ýetirýärkä, Zul Hulaýfa sebitinde häzirki wagtda metjit hökmünde ulanylýan ýer bolan Zul Hulaýfada samurah agajynyň aşagynda saklandy. Ol uruşdan, hajdan ýa-da umradan gaýdyp, bu ýoldan geçende, jülgäniň düýbünden aşak düşdi we jülgäniň düýbüne ýetende, jülgäniň gündogaryndaky gaýada ýerleşýän suw akýan kanal bolan Bathada saklandy. Ol ýerde gijäni geçirdi we ertire çenli dynç aldy. Ol gaýaly metjitde ýa-da metjit bolan depede saklanmady. Jülgede bir wagtlar Abdullahyň namaz okamak üçin ulanýan boşlugy bar. Jülgäniň düýbünde Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) namaz okaýan gum depesi bardy. Bir gün Batha suwy gum depesini süpürip, Abdullahyň namaz okaýan ýerindäki boşlugy ýapdy. Abdullah ibn Omar oňa - Nafi - Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) Şarf er-Rauhadaky däl-de, kiçi bir metjitde namaz okaýandygyny aýtdy. Abdullah Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) namaz okaýan ýerini bilýärdi. Ol: "Şol ýerde, eger şol metjitde namaz okamaga dursaň, sag tarapda. Eger Mekgä tarap ýöräp barýan bolsaň, metjit ýoluň sag tarapynda. Uly metjitden oňa çenli aralyk bir daş zyňym ýaly ýa-da takmynan şoňa deň" diýdi. Abdullah ibn Omar hem Rauhanyň serhedinde ýerleşýän Irki jülgesinde namaz okady. Bu jülge metjidiň aşagyndaky ýoluň gyrasynda gutarýar, eger Mekgä tarap ýöräp barýan bolsaň, sag tarapda. Şol ýerde metjit gurulypdy, ýöne Abdullah ibn Omar ol ýerde hiç haçan namaz okamady. Ol metjidiň çep tarapyndan we arkasyndan geçip, soňra Irk jülgesinde onuň öňünde namaz okady. Bir gezek, Rauhadan gaýdyp gelende, şol ýere ýetýänçä başga ýerde zuhr (Zuhr) namazyny okamady, soňra şol ýerde zuhr namazyny okady. Eger ol Mekgeden gaýdyp gelip, şol ýerden fajrdan bir sagat öň ýa-da sahar wagtynyň ahyrynda (fajrdan öň) geçse, fajr namazyna çenli şol ýerde dynç alardy. Abdullah oňa şeýle hem Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir gezek Ar-Ruwaýsa obasynda, ýoluň sag tarapynda, ýagny pes, tekiz ýerde uly agajyň aşagynda saklanandygyny aýtdy. Bu bolsa oňa Ar-Ruwaýsada ýoluň ahyryndan iki mil uzaklykda ýerleşýän tekiz gaýadan geçmäge mümkinçilik berdi. Gaýanyň depesi ýykylyp, aşak düşüpdi, ýöne gapdalynda köp ýaryklar bolsa-da, ol öz düýbünde dik durdy. Abdullah ibn Omar oňa şeýle hem Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir gezek Hadlba obasyna tarap barýarka Al-Arj obasynyň arkasyndaky şaglawugyň golaýynda namaz okaýandygyny aýtdy. Ýoluň sag tarapynda, tekiz ýolda iki ýa-da üç sany daş bilen ýazylan gabry bardy. Abdullah günortan gün ýaşandan soň Al-Irj obasyndan gaýdyp gelýärkä, bu tekiz ýoluň ýanyndan geçdi we şol ýerde gündiz namazyny okady. Abdullah ibn Omar oňa şeýle hem Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir gezek ýoluň çep tarapynda, Harsýa obasynyň golaýyndaky suw kanalynyň golaýynda ýerleşýän uly agaçlaryň ýanynda saklanandygyny aýtdy. Kanal Harsýa barýan ýoluň ahyryna golaý, takmynan üçden iki mil uzaklykda ýerleşýärdi. Abdullah bu agaçlaryň iň ulusynyň we iň beýiksiniň ýanynda namaz okady. Abdullah şeýle hem Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir gezek Şafrawat jülgesinden aşak düşseňiz, Medinäniň öňünde ýerleşýän Marrul Zähran atly jülgäniň golaýynda ýerleşýän suw kanalynyň ýanynda saklanandygyny aýtdy. Ol Mekgä tarap barýan bolsaňyz, ýoluň çep tarapynda ýerleşýän aşak düşdi. Onuň saklanan suw kanaly bilen ýoluň arasyndaky aralyk daş zyňyndysyndan köp däldi. Abdullah ibn Omar oňa Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir gezek Dzu Tuwada saklanyp, daň atýança şol ýerde gijäni geçirendigini, soňra Mekgä zyýarat etmäge gidende şol ýerde daň namazyny okandygyny hem gürrüň berdi. Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) namaz okaýan ýeri uly bir depäniň üstünde, häzirki wagtda metjidiň gurulýan ýerinde däl-de, depäniň eteginde ýerleşýärdi. Abdullah ibn Omar oňa Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) bir wagtlar dagyň iki girelgesine seredýändigini, onuň depesinden uzaklygy Käbäniňki bilen deňdigini we onuň ýerleşýän ýeri häzirki wagtda gurlan metjidiň çep tarapyndadygyny hem gürrüň berdi. Pygamberiň namaz okaýan ýeri gara gaýadan aşakda, gaýadan on tirsek uzaklykda ýerleşýärdi. Eger siz dagyň iki girelgesine seredip namaz okasaňyz, bu ýer siziň duran ýeriňiz bilen Käbäniň arasyndaky ýarym ýolda bolar.