Imam Bukhari : 462
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ يَعْتَمِرُ وَفِي حَجَّتِهِ حِينَ حَجَّ تَحْتَ سَمُرَةٍ فِي مَوْضِعِ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَكَانَ إِذَا رَجَعَ مِنْ غَزْوٍ كَانَ فِي تِلْكَ الطَّرِيقِ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ هَبَطَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ فَإِذَا ظَهَرَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي عَلَى شَفِيرِ الْوَادِي الشَّرْقِيَّةِ فَعَرَّسَ ثَمَّ حَتَّى يُصْبِحَ لَيْسَ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِحِجَارَةٍ وَلَا عَلَى الْأَكَمَةِ الَّتِي عَلَيْهَا الْمَسْجِدُ كَانَ ثَمَّ خَلِيجٌ يُصَلِّي عَبْدُ اللَّهِ عِنْدَهُ فِي بَطْنِهِ كُثُبٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَّ يُصَلِّي فَدَحَا السَّيْلُ فِيهِ بِالْبَطْحَاءِ حَتَّى دَفَنَ ذَلِكَ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي فِيهِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى حَيْثُ الْمَسْجِدُ الصَّغِيرُ الَّذِي دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ صَلَّى فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثَمَّ عَنْ يَمِينِكَ حِينَ تَقُومُ فِي الْمَسْجِدِ تُصَلِّي وَذَلِكَ الْمَسْجِدُ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ الْيُمْنَى وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمَسْجِدِ الْأَكْبَرِ رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ أَوْ نَحْوُ ذَلِكَ وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُصَلِّي إِلَى الْعِرْقِ الَّذِي عِنْدَ مُنْصَرَفِ الرَّوْحَاءِ وَذَلِكَ الْعِرْقُ انْتِهَاءُ طَرَفِهِ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمُنْصَرَفِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ وَقَدْ ابْتُنِيَ ثَمَّ مَسْجِدٌ فَلَمْ يَكُنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ كَانَ يَتْرُكُهُ عَنْ يَسَارِهِ وَوَرَاءَهُ وَيُصَلِّي أَمَامَهُ إِلَى الْعِرْقِ نَفْسِهِ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الرَّوْحَاءِ فَلَا يُصَلِّي الظُّهْرَ حَتَّى يَأْتِيَ ذَلِكَ الْمَكَانَ فَيُصَلِّي فِيهِ الظُّهْرَ وَإِذَا أَقْبَلَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ مَرَّ بِهِ قَبْلَ الصُّبْحِ بِسَاعَةٍ أَوْ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ عَرَّسَ حَتَّى يُصَلِّيَ بِهَا الصُّبْحَ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ تَحْتَ سَرْحَةٍ ضَخْمَةٍ دُونَ الرُّوَيْثَةِ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ وَوِجَاهَ الطَّرِيقِ فِي مَكَانٍ بَطْحٍ سَهْلٍ حَتَّى يُفْضِيَ مِنْ أَكَمَةٍ دُوَيْنَ بَرِيدِ الرُّوَيْثَةِ بِمِيلَيْنِ وَقَدْ انْكَسَرَ أَعْلَاهَا فَانْثَنَى فِي جَوْفِهَا وَهِيَ قَائِمَةٌ عَلَى سَاقٍ وَفِي سَاقِهَا كُثُبٌ كَثِيرَةٌ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي طَرَفِ تَلْعَةٍ مِنْ وَرَاءِ الْعَرْجِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى هَضْبَةٍ عِنْدَ ذَلِكَ الْمَسْجِدِ قَبْرَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ عَلَى الْقُبُورِ رَضَمٌ مِنْ حِجَارَةٍ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ عِنْدَ سَلَمَاتِ الطَّرِيقِ بَيْنَ أُولَئِكَ السَّلَمَاتِ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنْ الْعَرْجِ بَعْدَ أَنْ تَمِيلَ الشَّمْسُ بِالْهَاجِرَةِ فَيُصَلِّي الظُّهْرَ فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عِنْدَ سَرَحَاتٍ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ فِي مَسِيلٍ دُونَ هَرْشَى ذَلِكَ الْمَسِيلُ لَاصِقٌ بِكُرَاعِ هَرْشَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ قَرِيبٌ مِنْ غَلْوَةٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي إِلَى سَرْحَةٍ هِيَ أَقْرَبُ السَّرَحَاتِ إِلَى الطَّرِيقِ وَهِيَ أَطْوَلُهُنَّ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ فِي الْمَسِيلِ الَّذِي فِي أَدْنَى مَرِّ الظَّهْرَانِ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ يَهْبِطُ مِنْ الصَّفْرَاوَاتِ يَنْزِلُ فِي بَطْنِ ذَلِكَ الْمَسِيلِ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ لَيْسَ بَيْنَ مَنْزِلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ إِلَّا رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ بِذِي طُوًى وَيَبِيتُ حَتَّى يُصْبِحَ يُصَلِّي الصُّبْحَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ وَمُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ لَيْسَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ وَلَكِنْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَقْبَلَ فُرْضَتَيْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجَبَلِ الطَّوِيلِ نَحْوَ الْكَعْبَةِ فَجَعَلَ الْمَسْجِدَ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ يَسَارَ الْمَسْجِدِ بِطَرَفِ الْأَكَمَةِ وَمُصَلَّى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْفَلَ مِنْهُ عَلَى الْأَكَمَةِ السَّوْدَاءِ تَدَعُ مِنْ الْأَكَمَةِ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا ثُمَّ تُصَلِّي مُسْتَقْبِلَ الْفُرْضَتَيْنِ مِنْ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ
Intqalilna li [Ibrahim bin Al Mundzir Al Hizami] qal, intqalilna li [Anas bin 'Iyadl] qal, intqalilna li [Musa bin 'Uqbah] minn [Nafi'] li ['Abdullah bin 'Umar] irrapportalu li l-Messaġġier ta' Alla (il-paċi u l-barkiet ta' Alla jkunu fuqu) waqaf f'Dzul Hulaifah taħt siġra tas-samurah waqt li kien qed iwettaq l-'Umrah u l-Hajj tiegħu, li huwa l-post li issa jintuża bħala moskea fiż-żona ta' Dzul Hulaifah. Meta rritorna minn gwerra, jew Hajj, jew Umrah, u għadda minn din it-triq, niżel minn qiegħ il-wied, u meta wasal fil-qiegħ tal-wied waqaf f'Bathha' - il-kanal fejn jiċċirkola l-ilma - li jinsab fuq l-irdum fil-lvant tal-wied. Hemmhekk qatta' l-lejl u straħ sal-għodu. Ma waqafx f'moskea tal-blat jew fuq għolja fejn kien hemm moskea. Fil-wied hemm vojt li darba kien jintuża minn 'Abdullah biex iwettaq it-talb. Fil-qiegħ tal-wied kien hemm duna tar-ramel fejn il-Profeta (il-paċi u l-barka ta' Alla jkunu fuqu) kien talab. Darba waħda, l-ilmijiet ta' Bathha' kaxkru d-duna tar-ramel, u mblukkaw il-vojt fejn Abdullah kien talab. Abdullah ibn 'Umar qallu - Nafi - li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta' Alla jkunu fuqu) kien talab f'moskea żgħira, mhux dik f'Sharf al-Rauha'. Abdullah kien jaf il-post fejn il-Profeta (il-paċi u l-barka ta' Alla jkunu fuqu) kien talab. Huwa qal, 'Hemmhekk, fuq il-lemin jekk toqgħod titlob f'dik il-moskea. Il-moskea tinsab fuq in-naħa tal-lemin tat-triq jekk tkun miexi lejn il-Mekka. Id-distanza mill-moskea l-kbira għaliha hija tarmi ta' ġebla, jew bejn wieħed u ieħor hekk.' Abdullah ibn 'Umar talab ukoll fil-wied ta' 'Irqi, li jinsab fuq il-fruntiera ta' Rauha'. Dan il-wied jispiċċa fuq in-naħa tat-triq taħt il-moskea, li tinsab fuq il-lemin jekk tkun miexi lejn Mekka. Kienet inbniet moskea hemmhekk, iżda Abdullah ibn Umar qatt ma talab hemm. Huwa għadda mill-moskea mix-xellug u minn warajha, imbagħad talab quddiemha fil-wied ta’ Irq innifsu. Darba, meta rritorna minn Rauha, ma talabx Dhuhr (Zuhr) x’imkien ieħor sakemm wasal f’dak il-post, imbagħad talab Dhuhr hemmhekk. Jekk kien jirritorna minn Mekka u jgħaddi minn dak il-post siegħa qabel Fajr jew fi tmiem il-ħin tas-Sahar (qabel Fajr), kien jistrieħ sakemm it-talb tal-Fajr hemmhekk. Abdullah qallu wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barkiet ta’ Alla jkunu fuqu) darba waqaf taħt siġra kbira fir-raħal ta’ Ar-Ruwaitsah, fuq in-naħa tal-lemin tat-triq li tħares lejn it-triq, jiġifieri f’post baxx u ċatt. Dan ippermettielu jgħaddi minn fuq irdum ċatt li kien żewġ mili mit-tmiem tat-triq f’Ar-Ruwaitsah. Il-quċċata tal-irdum kienet iġġarraf u waqgħet, iżda xorta waħda kienet wieqfa fuq il-bażi tagħha, għalkemm kien hemm ħafna xquq fuq in-naħa tagħha. Abdullah ibn Umar qallu wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) darba talab ħdejn kaskata li tinsab wara r-raħal ta’ Al-Arj meta kien sejjer lejn ir-raħal ta’ Hadlbah. Kien hemm żewġ jew tliet oqbra mmarkati bil-ġebel fuq in-naħa tal-lemin tat-triq, fuq medda ċatta tat-triq. Abdullah għadda minn din il-medda ċatta tat-triq meta kien qed jirritorna mir-raħal ta’ Al-Irj wara li nżlet ix-xemx f’nofsinhar, u talab it-talba tad-Dhuhr hemmhekk. Abdullah ibn Umar qallu wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) darba waqaf ħdejn xi siġar kbar fuq in-naħa tax-xellug tat-triq, ħdejn kanal tal-ilma ħdejn ir-raħal ta’ Harsya. Il-kanal kien jinsab qrib it-tmiem tat-triq lejn Harsya, distanza ta’ madwar żewġ terzi ta’ mil. Abdullah talab ħdejn l-akbar u l-itwal minn dawn is-siġar. Abdullah irrakkonta wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) darba waqaf ħdejn kanal tal-ilma li jinsab ħdejn wied imsejjaħ Marrul Zhahran, li jinsab qabel Medina jekk tinżel mill-wied ta’ Shafrawat. Huwa waqaf u niżel sal-qiegħ li jinsab fuq in-naħa tax-xellug tat-triq jekk tkun sejjer lejn Mekka. Id-distanza bejn il-kanal tal-ilma fejn waqaf u t-triq ma kinitx aktar minn tefgħa ta’ ġebla. Abdullah ibn Umar irrakkontalu wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) darba waqaf f’Dzu Thuwa u qatta’ l-lejl hemm sal-għolja, imbagħad wettaq it-talba tal-għolja hemmhekk meta mar iżur Mekka. Il-post fejn il-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) talab kien jinsab fuq għolja kbira, mhux fejn inbniet il-moskea issa, jiġifieri fil-bażi tal-għolja. Abdullah ibn Umar qallu wkoll li l-Profeta (il-paċi u l-barka ta’ Alla jkunu fuqu) darba kellu quddiemu żewġ daħliet għal muntanja, li d-distanza mill-quċċata tagħha kienet bejn wieħed u ieħor l-istess bħall-Kaaba, u l-post tagħha issa jinsab fuq ix-xellug tal-moskea li nbniet. Il-post tat-talb tal-Profeta kien jinsab aktar baxx mill-irdum iswed, madwar għaxar kubiti 'l bogħod mill-irdum. Jekk titlob tħares lejn iż-żewġ daħliet għall-muntanja, il-post ikun fin-nofs bejn fejn int wieqaf u l-Kaaba.