Malaikat jibril mengajar tentang enam dasar iman, lima dasar islam, dan ihsan

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي فَرْوَةَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ قَالَاكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْلِسُ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ أَصْحَابِهِ فَيَجِيءُ الْغَرِيبُ فَلَا يَدْرِي أَيُّهُمْ هُوَ حَتَّى يَسْأَلَ فَطَلَبْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَجْعَلَ لَهُ مَجْلِسًا يَعْرِفُهُ الْغَرِيبُ إِذَا أَتَاهُ فَبَنَيْنَا لَهُ دُكَّانًا مِنْ طِينٍ كَانَ يَجْلِسُ عَلَيْهِ وَإِنَّا لَجُلُوسٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَجْلِسِهِ إِذْ أَقْبَلَ رَجُلٌ أَحْسَنُ النَّاسِ وَجْهًا وَأَطْيَبُ النَّاسِ رِيحًا كَأَنَّ ثِيَابَهُ لَمْ يَمَسَّهَا دَنَسٌ حَتَّى سَلَّمَ فِي طَرَفِ الْبِسَاطِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدُ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ أَدْنُو يَا مُحَمَّدُ قَالَ ادْنُهْ فَمَا زَالَ يَقُولُ أَدْنُو مِرَارًا وَيَقُولُ لَهُ ادْنُ حَتَّى وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُكْبَتَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الْإِسْلَامُ قَالَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ قَالَ إِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ أَسْلَمْتُ قَالَ نَعَمْ قَالَ صَدَقْتَ فَلَمَّا سَمِعْنَا قَوْلَ الرَّجُلِ صَدَقْتَ أَنْكَرْنَاهُ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الْإِيمَانُ قَالَ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَتُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي مَتَى السَّاعَةُ قَالَ فَنَكَسَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا ثُمَّ أَعَادَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا ثُمَّ أَعَادَ فَلَمْ يُجِبْهُ شَيْئًا وَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ وَلَكِنْ لَهَا عَلَامَاتٌ تُعْرَفُ بِهَا إِذَا رَأَيْتَ الرِّعَاءَ الْبُهُمَ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ وَرَأَيْتَ الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ مُلُوكَ الْأَرْضِ وَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَلِدُ رَبَّهَا خَمْسٌ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا اللَّهُ{ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ إِلَى قَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ }ثُمَّ قَالَ لَا وَالَّذِي بَعَثَ مُحَمَّدًا بِالْحَقِّ هُدًى وَبَشِيرًا مَا كُنْتُ بِأَعْلَمَ بِهِ مِنْ رَجُلٍ مِنْكُمْ وَإِنَّهُ لَجِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام نَزَلَ فِي صُورَةِ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ

نے سانوں [محمد بن قدامہ] نوں [جریر] توں [ابو فروہ] توں [ابوزورہ] توں [ابو ہریرہ] تے [ابو زار] توں دسیا اے، اوہناں نے آکھیا؛ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اک دفعہ اپنے اصحاب دے درمیان بیٹھے سن ۔ اودوں اک اجنبی آیا تے اوس ویلے تیکر اوہنوں نئیں پتہ سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کیہڑا اے؟ اس دے بعد اسيں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں -اجازہ- منگی کہ آپ نو‏‏ں اک کرسی بنا دتا جائے تاکہ جدو‏ں غیر ملکی آپ نو‏‏ں ملنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏‏ں جان سکن۔ پھر اسیں اس لئی مٹی نال اک لمی سیٹ بنائی۔ جدو‏ں اسيں بیٹھے ہوئے سن جدو‏ں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنی کرسی اُتے بیٹھے سن، اچانک اک شخص بہت ہی خوبصورت چہرہ تے بہت ہی خوشبو تو‏ں آندا سی جداں کہ اس دے کپڑ‏ے اُتے کدی گندگی دا داغ نئيں لگیا ہوئے سی، لہذا اس نے قالین دے کنارے اُتے اسنو‏ں سلام کیتا، اس نے کہیا؛ سلامو علیکہ اے محمد! فیر اوہنے سلام واپس کر دتا۔ اوہ کہندا اے؛ 'کی میں ہور نیڑے آ سکدا ہاں، اے محمد؟ اوہ بولیا: 'نیڑے آؤ'۔ اوہ کہندا رہیا؛ 'کی میں نیڑے آ سکدا واں؟'، کئی وار۔ تے اوہنے اوہنوں آکھیا: 'نیڑے آؤ'۔ ایتھ‏ے تک کہ اس شخص نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے دو گوڈیاں اُتے ہتھ نئيں رکھے۔ اوہ کہندا اے؛ 'اے محمد دس اسلام کیہ اے؟' انہاں نے فرمایا: اسلام ایہ اے کہ آپ اللہ د‏‏ی عبادت کردے نيں تے اس دے نال کسی چیز نو‏‏ں شریک نہ کردے، نماز ادا کردے، زکوۃ ادا کردے، زیارت بیت اللہ ادا کردے تے رمضان دے دوران روزہ رکھدے نيں۔ اوہ کہندا اے؛ 'کی جے میں انج کراں گا تے فیر میں اسلام قبول کر لیا اے؟' اس نے جواب دتا: 'ہاں'۔ اوہ کہندا اے؛ جناب ٹھیک کہندے نے۔ جدوں اسیں ایہہ شبد سنے؛ تسی ٹھیک آکھدے او، اوس بندے توں؛، فیر اسی اوہدے بارے الجھ گئے۔ اوہ کہندا اے؛ 'اے محمد دس ایمان کیہ ہوندا اے!' اس نے کہیا: 'اللہ، اس دے فرشتےآں، اس د ی کتاباں، تے انبیا اُتے ایمان رکھو تے تگدیر اُتے ایمان رکھو'۔ اوہ کہندا اے؛ 'کی جے میں ایہ کراں گا تے فیر میرے کول ایمان ہووے گا؟' رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم فرمایا: 'ہاں'. اوہ کہندا اے؛ سر ٹھیک کہندے نیں'۔ اوہ کہندا اے؛ 'دس احسان کیہ ہوندا اے؟' اس نے فرمایا: 'تسیں اللہ دی عبادت کردے او جویں تسی اوہنوں ویکھدے او تے جے تسی اوہنوں نئیں ویکھدے تے بے شک اوہ تہانوں ویکھدا اے۔' اوہ کہندا اے؛ 'سر ٹھیک کہندے نے'۔ اوہ کہندا اے؛ 'اے محمد دس قیامت دا دن کدوں آوے گا؟' اوہنے اپنا سر نیواں کیتا تے بالکل کوئی جواب نئیں دتا، فیر اوس بندے نے سوال دہرایا تے اوہنے بالکل کوئی جواب نئیں دتا۔ پھر اس نے اپنا سر چکّ کے کیہا: 'جس بندے نوں پچھیا جا رہا ہے، اوہ پچھن والے توں ودھ نہیں جاندا۔ تاہم، اوہدے کول اشاریاں نیں جہناں دے ذریعے قیامت دا دن پتہ لگے گا۔ یعنی جدوں ڈنگر چرواہیاں نوں عمارتاں اُچیاں کرن دا مقابلہ کردے ہوئے ویکھو تے ننگے پیر تے ننگے لوکاں نوں زمیندار سمجھدے او تے عورتاں نوں اپنے مالکاں نوں جنم دیندیاں ویکھدے او۔ ایہ اوہ پنج نشانیاں نيں جنہاں نو‏‏ں اللہ دے سوا معلوم نئيں ا‏‏ے۔ بے شک اللہ تعالیٰ نو‏‏ں قیامت دے بارے وچ علم اے جدو‏ں تک کہ اللہ تعالیٰ فرماندا اے: بے شک اللہ تعالیٰ سب نو‏‏ں جاننے والا تے سب نو‏‏ں جاننے والا ا‏‏ے۔ اس دے بعد فرمایا: اس د‏ی قسم جس نے محمد نو‏‏ں حق نو‏‏ں راہنمائی تے خوشخبری دے نال بھیجیا اے، ميں آپ وچو‏ں کسی تو‏ں زیادہ نئيں جاندا۔ اصل وچ اوہ جبریل علیہ السلام نيں جو دحجہ الکلبی د‏‏ی شکل وچ نازل ہوئے سن ۔