Sujud sahwi: sujud dua kali sebelum atau setelah salam, ketika lupa rakaat shalat

Imam Tirmidzi : 357

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى وَأَبُو دَاوُدَ قَالَا حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ السَّائِبِ الْقَارِئَ كَانَايَسْجُدَانِ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ التَّسْلِيمِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ بُحَيْنَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ يَرَى سَجْدَتَيْ السَّهْوِ كُلِّهِ قَبْلَ السَّلَامِ وَيَقُولُ هَذَا النَّاسِخُ لِغَيْرِهِ مِنْ الْأَحَادِيثِ وَيَذْكُرُ أَنَّ آخِرَ فِعْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَلَى هَذَا و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِذَا قَامَ الرَّجُلُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ ابْنُ بُحَيْنَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَالِكٍ وَهُوَ ابْنُ بُحَيْنَةَ مَالِكٌ أَبُوهُ وَبُحَيْنَةُ أُمُّهُ هَكَذَا أَخْبَرَنِي إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ مَتَى يَسْجُدُهُمَا الرَّجُلُ قَبْلَ السَّلَامِ أَوْ بَعْدَهُ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يَسْجُدَهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِثْلِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَرَبِيعَةَ وَغَيْرِهِمَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ فَبَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا كَانَ نُقْصَانًا فَقَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ و قَالَ أَحْمَدُ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ فَيُسْتَعْمَلُ كُلٌّ عَلَى جِهَتِهِ يَرَى إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَإِذَا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا سَلَّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَكُلٌّ يُسْتَعْمَلُ عَلَى جِهَتِهِ وَكُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنَّ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ و قَالَ إِسْحَقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي هَذَا كُلِّهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ كُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنْ كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِنْ كَانَ نُقْصَانًا يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ

Dywedodd wrthym fod [Muhammad bin Basysyar] wedi dweud; dywedodd wrthym fod [Abdul A'la] a [Abu Dawud] ill dau wedi dweud; dywedodd wrthym [Hisyam] gan [Yahya bin Abi Kathir] gan [Muhammad bin Ibrahim] fod [Abu Hurairah] ac [Abdullah bin As Sa`ib Al Qari`] wedi ymgrymu ddwywaith cyn y cyfarchiad'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Ibn Buhainah yn ddilys hasan. Mae'r hadith hwn yn cael ei ymarfer gan rai gwyddonwyr. A dyma'r farn a gymerir gan Shafi'i. Mae'n credu bod y ddau ymgrymiad ar gyfer sahwi yn cael eu perfformio cyn y cyfarchiad. Dywedodd, 'Mae'r hadith hwn yn canslo hadithiau eraill, a soniodd hefyd mai dyma'r tro olaf i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wneud hyn. Dywedodd Ahmad ac Ishaq; 'Os yw rhywun yn sefyll yn yr ail rak'ah yna rhaid iddo ymgrymu ddwywaith cyn cyfarchiad yn seiliedig ar hadith Ibn Buhainah. Ac Abdullah Ibn Buhainah yw Abdullah bin Malik. Ibn Bunainah ydoedd, Malik oedd enw ei dad ac Buhainah oedd enw ei fam. Dyma sut yr adroddodd Ishaq bin Manshur i mi gan Ali bin Abdullah bin Al Madini'. Dywedodd Abu Isa; 'Roedd barn yr ysgolheigion yn amrywio ynghylch pryd y dylai rhywun ymostwng am anghofrwydd, cyn y cyfarchiad neu ar ôl. Mae rhai ohonynt o'r farn ei fod yn cael ei wneud ar ôl y cyfarchiad. Cymerwyd y farn hon gan Sufyan Ats Tsauri a phobl Kufa. Tra bod eraill o'r farn ei fod yn cael ei wneud cyn y cyfarchiad. Cymerwyd y farn hon yn eang gan gyfreithegwyr Medina fel Yahya bin Sa'id, Rabi'ah ac eraill. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Imam Shafi'i. Dywedodd rhai ysgolheigion, 'Os yw'n ymostyngiad ychwanegol yna fe'i gwneir ar ôl y cyfarchiad, ond os yw'n rak'ah coll yna fe'i gwneir cyn y cyfarchiad.' Cymerwyd y farn hon gan Malik bin Anas. Dywedodd Imam Ahmad; 'Ni chafodd ei adrodd erioed gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am ddau ymostyngiad sahwi, felly mae'r hadith yn cael ei ymarfer yn ôl yr achosion sy'n cyd-fynd ag ef. Os yw rhywun yn sefyll yn yr ail rak'ah yn unol ag hadith Ibn Buhainah yna mae'n ymostwng ddwywaith cyn cyfarchiad. Os yw'n gweddïo pum rak'ah o weddi canol dydd yna mae'n ymostwng ddwywaith ar ôl y cyfarchiad. Ac os yw'n cyfarch yr ail rak'ah o'r weddi canol dydd neu asr, mae'n ymostwng ar ôl y cyfarchiad. Gwneir pob un yn ôl yr achos. A phob tro rydyn ni'n anghofio, nid ydym byth yn sôn am yr adrodd gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, oherwydd mewn gwirionedd mae'r ddau ymostyngiad sahwi yn cael eu gwneud cyn y cyfarchiad.' Yn yr achos hwn, dywedodd Imam Ishaq hefyd fel y dywedodd Imam Ahmad, ond dywedodd, 'A phob tro y mae'n anghofio nid yw byth yn sôn am yr adrodd gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, os yw'n ychwanegiad at y weddi yna mae'n ymostwng cyn y cyfarchiad, ond os yw'n brin o'r rak'ah yna mae'n ymostwng cyn y cyfarchiad'.