حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَرْوَزِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ فِي تَفْسِيرِ ابْنِ جُرَيْجٍ الَّذِي أَمْلَاهُ عَلَيْهِمْ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخِرِ وَغَيْرُهُمَا قَالَ قَدْ سَمِعْتُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ إِذْ قَالَ سَلُونِي فَقُلْتُ أَبَا عَبَّاسٍ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَمَّا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ وَأَمَّا يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ فَقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مُوسَى رَسُولَ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَام ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتْ الْعُيُونُ وَرَقَّتْ الْقُلُوبُ وَلَّى فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لَا قَالَ فَعُتِبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَأَنَّى قَالَ مَجْمَعُ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَيْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ قَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ وَقَالَ يَعْلَى خُذْ حُوتًا مَيْتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ قَالَ لِفَتَاهُ لَا أُكَلِّفُكَ إِلَّا أَنْ تُخْبِرَنِي حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ قَالَ مَا كَلَّفْتَنِي كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { إِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ } يُوشَعَ بْنِ نُونَ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ فَبَيْنَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانٍ إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ وَمُوسَى نَائِمٌ قَالَ فَتَاهُ لَا أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ وَتَضَرَّبَ الْحَوْتُ حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَيْهِ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ فَقَالَ لِي عَمْرٌو وَكَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ وَحَلَّقَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيَانِهِمَا { لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَنْكَ النَّصَبَ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَأَخْبَرَهُ فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ مُسَجًّى ثَوْبَهُ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِكَ مِنْ سَلَامٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ أَنْبَاءَ التَّوْرَاةِ بِيَدِكَ وَأَنَّ الْوَحْيَ يَأْتِيكَ يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ أَعْلَمَهُ فَجَاءَ طَائِرٌ فَأَخَذَ بِمِنْقَارِهِ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى هَذَا السَّاحِلِ عَرَفُوهُ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ فَقُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ لَا يَحْمِلُونَهُ بِأَجْرٍ فَخَرَقَهَا وَدَقَّ فِيهَا وَتِدًا قَالَ مُوسَى { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } قَالَ قَالَ مُجَاهِدٌ نُكْرًا { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } وَكَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا وَالثَّانِيَةُ شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا { قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَلَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَجَدَا غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ فَأَخَذَ غُلَامًا كَافِرًا كَانَ ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ قَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً } لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ قَالَ يَعْلَى فَحَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ { قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا } قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ قَالَ وَكَانَ يَقْرَؤُهَا { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ } وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَؤُهَا وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ قَالَ هَذَا الْغُلَامُ الْمَقْتُولُ يَزْعُمُونَ أَنَّ اسْمَهُ جَيْسُورُ قَالَ { يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } وَأَرَادَ إِذَا مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا بَعْدُ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ وَكَانَ كَافِرًا { فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا } فَيَحْمِلُهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالْأَوَّلِ الَّذِي قَتَلَهُ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالَا جَارِيَةٌ وَأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ وَبَلَغَنِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهَا جَارِيَةٌ وَوَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ مِثْلَهُ

Esan zigun [Abdullah bin Ibrahim Al Marwazi] esan zidan, esan zidan [Hisyam bin Yusuf] irakurri zien tafsir [Ibn Juraij], esan zidan [Ya'la bin Muslim], eta [Amru bin Dinar] [Sa'id bin Jubair] - haietako batek besteari gehitu zion, eta esan zidan Said bin-tik esan zidan. Jubairrek esan zuen: 'Aldean [Abdullah bin Abbas] bere etxean geundela, esan zuen: 'Galde iezadazu', galdetu nion, 'O Abu Abbas, Ala egin nazazu zure erreskatea. Kufa-n bazegoen ipuin-kontalari bat -aholkulari bat- Nauf izenekoa, uste zuen ezagutza bila joan zena ez zela Israelgo semeetatik etorritako Moises?». [Amru bin Dinarrek] esan zuen: 'Zer gezurra da Allahren etsaia!', [Ya'la bin Muslim]-ek [Ibn Abbasek] esan zuen bitartean: ' [Ubay bin Ka'b] esan zidan, esan zuen: 'Alaren Mezularia sallallaahu 'alaihi wasallam-ek esan zuen: 'Behin Musa, bere mezulariak Allahren egun aurretik hitz egin zuen arte. dardar egin zuen, joan zen. Orduan ezagutu zuen gizon bat zegoen, gizonak esan zuen: 'O Allahren mezularia, ba al dago lur honetan zu baino adimentsuagoa den inor?' Musak erantzun zion: «Ez». Rasulullah-k bere istorioa jarraitu zuen: "Beraz, Allah Tabaaraka Wa Ta'ala-ri ezagutza itzultzen ez zionean leporatu zioten, Ala-k orduan agerian utzi zuen: "Izan ere, zu baino adimentsuagoa den zerbitzari bat dut". Musak galdetu zuen: 'O Rabb, non dago?' Ala erantzun zuen: «Bi itsasoen arteko bileran». Orduan Musak espero zuen: 'O Rabb, emadazu berarekin ezagutzeko erabil dezakedan seinale bat'. Ubay-ek esan zuen: "Amru-k esan zidan: "Alaren mezulariak aipatu zuen: "Arina galdu zenuen lekua". Ya'lak esan zuen bitartean: "Hartu espiritua har dezakeen arrain hila". Moisesek arraina hartu eta saski batean sartu zuen. Orduan esan zion bere morroiari: «Ez zaitut zamatuko, arraina non galdu zenizun esan ez badidazu». Hark erantzun zion: «Ez nauzu zama handirik ematen». Beraz, hori da Allahren hitzek esan nahi dutena: "Eta Musak bere zerbitzariarekin, Yusya' bin Nun" hitz egin zuenean. [Sa'id bin Jubairrek] esan zuen: "Haitz handi batean zegoenean, arrainak astindu egin ziren, Musa lo zegoen bitartean". Zerbitzariak esan zuen: «Ez dut esnatuko». Musa esnatu zen arte, bere morroiari albistea kontatzea ahaztu zitzaion. Bitartean, arrainak borrokan ibili ziren itsasora sartu arte. Orduan, Allah-ek itsasoko uretako olatuak gelditu zituen, arrainen markak haitzetan zeudela zirudien. [Amru]k aipatu zidan: 'Markak haitzetan egongo balira bezala da'. -gero bi erpuru eta bi hatz kizkurtu zituen horren ostean-. '-Ekar ezazu hona gure janaria; izan ere, nekatuta sentitzen gara gure bidaia dela eta-' -Qs. Al Kahf: 62-. Bere zerbitzariak esan zuen: "Alak kendu dizu neke hori". -Hala ere, historia hau ez dator Sa'id bin Jubair-. Orduan zerbitzariak Musari jakinarazi zion arraina desagertu zela, eta, beraz, biak itzuli ziren Hidlir Alaihis Salam' ezagutu zuten arte. Ubay esan zuen; Uthman bin Sulaimanek aipatu zidan: "Khidlirrek arropa berdea zeraman itsasoaren erdian". Sa'id bin Jubairrek esan zuen bitartean: "Brodatutako arropekin, muturrak bi hanketan jarri zituen eta beste muturra buruaren behealdean". Orduan Musak kaixo esan zion aurpegia ireki zuen bitartean -Khidlir-. Khidlirrek esan zuen: 'Ba al dago agurrik zure herrialdean? Nor zara zu?». Moisesek erantzun zion: «Ni naiz Moises». Khidlirrek galdetu zuen berriro: «Israelgo Moises?». Musak erantzun zion: «Bai». Khidlirrek galdetu zuen berriro: 'Orduan, zer behar duzu?' Musak erantzun zion: «Etorri naiz, zuk irakatsi dizkizuten aginduak irakats ditzazun». Khidlirrek esan zuen: «Oi, Musa, ez al dira nahikoa Torah-eko berriak? dag errebelazioa beti datorkizu? Izan ere, zuk menperatu ezin duzun ezagutza daukat, ezta nik menperatu ezin dudan ezagutzarik ere. Orduan, itsasoko ura edaten zuen txori bat etorri zen. Khidlirrek esan zuen: "Alaren arabera, nire ezagutzak eta zure ezagutzak ez dute inola ere gutxitzen Allahren ezagutzaren handitasuna, txori honek itsasoko ura edaten duenean izan ezik". Orduan, biak kostaldetik ibili ziren bidaiariak beste hondartza batera eramaten zituen itsasontzi txiki bat aurkitu zuten arte. Eta Khidlir ezagutu ahal izan zuten. Esan zuten: 'Hau Allahren zerbitzari zintzoa da!' Sa'id-i galdetu genion: 'Hori al da Khidlir?' Hark erantzun zion: «Bai, ordaindu gabe eman zioten igogailua». Baina orduan Khidlirrek zulo bat egin zuen txalupan, Musak esan zuen arte: '-Zergatik egin duzu zulo bat itsasontzian bidaiariak ito zenituzten?' Izan ere, akats handi bat egin duzu-' -G. Al Kahf: 71-. Narratzaileak esan zuen: 'Mujahid lafadz-ekin 'Nukra' -arriskutsua-' esan zuen. '-erantzun zuen KHidlirrek; «Ez al nuen esan: «Egia esan, ez zara inoiz nirekin pazientzia izango...» -G. Al Kahf: 72-. Lehena ahazteagatik da, bigarrena baldintzatua eta hirugarrena nahita'. Musak esan zuen: -'Ez nazazu zigortu nire ahanzturagatik eta ez nazazu zamatu nire aferetan zailtasunik-' -Qs. Al Kahf: 73-. Biek ume bat ezagutu zutenean, Khidlrrek hil zuen. Ya'la bin Muslim-ek esan zuen, Sa'id bin Jubairrek esan zuen: "Biek jolasten ari zen haur txiki bat ezagutu zuten, eta infidel bat zen, Khidlirrek harrapatu eta labana batekin hil zuen. Moisesek esan zuen: «Zergatik hiltzen duzu arima garbi bat, ez berak beste bat hil zuelako? Izan ere, zerbait gaizki egin duzu'. Beraz, biak aurrera; beraz, biak herrialde bateko jendearengana iristen zirenean, herrialde hartako jendearekin entretenitzeko eskatu zuten baina herrialde horretako jendeak ez zituen entretenitu nahi, orduan biek etxeetako hormak ia erortzen ari zirela ikusi zuten, Khidlirrek harresiak altxatu zituen». Esan zuen Sa'idek honelako esku keinu batekin - bi eskuak altxatu zituen - zutik egon ziren arte». Ya'lak esan zuen bitartean: "Uste dut Sa'idek esan zuela: "Orduan eskuarekin igurtzi zuen horma zuzendu arte". Musak esan zuen: -'Nahi baduzu, ziur aski soldata hartuko duzu-' -Qs. Al Kahf: 77-. Sa'idek esan zuen: "Hori jateko erabil dezakegun soldata da". Eta Sa'idek 'WA KAANA WARAA`AHUM lafadz-arekin irakurri zuen - haien atzean zegoelako...-, Ibn Abbasek 'WA KAANA AMAMAHUM MALIK lafadz-arekin irakurtzen zuen bitartean - haien aurrean errege bat zegoelako...- - pentsatu zuten Sa'id-ek komentatuz gain, hil zuten mutiko txikia han zeuden Jaisur deitzen zelako, aurrean Khidir a deitzen zelako. nahi zuen erregea ordurako pasatzen bazen erregeak utziko zuela kalteak egon zirelako, bidaia jarraitu eta gero, berriro konpontzera itzul daitezkeela erabilgarria izan arte. Botilekin adabaki zuten iritziak daude, badaude alkitranarekin adabaki zutena. Umeari dagokionez, bere guraso biak fededunak dira, bera sinesgabea den bitartean, bere gurasoak oker egitera eta sinesgaitza egitera behartuko dituen beldur gara, umearekiko duten maitasunak biak bere -haurren- erlijioari jarraitzera eraman ditzan. Beraz, Khidlirrek Allah hobe, garbiagoa, maitasuntsuagoa zen ume batekin ordezkatzea nahi zuen, eta berarekiko maitasunak Khidlirrek hil zuen haurrarekiko maitasuna gainditzen zuen. Eta, gainera, Sa'idek uste du biek - Sa'idek eta Ibnu Abbasek - esan zutela Khidlirrek hil zuen umearen ordezkoa emakumezko esklabo bat zela. Bitartean, Dawud bin Ashimek, iturri bakarretik ez ezik, esan zuen: "Izan ere, bera - Khidlirrek hil zuen haurraren ordezkoa - emakumezko esklaboa zen". Eta [Sa'id bin Jubairtik] etorri zait emakume esklaboa dela, eta Nire aitaren [Yahya bin Ma'in]-en [Hisyam bin Yusuf]-en idatzietatik lortu nuen horrela'.