Imam Ahmad : 20199

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَرْوَزِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ فِي تَفْسِيرِ ابْنِ جُرَيْجٍ الَّذِي أَمْلَاهُ عَلَيْهِمْ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخِرِ وَغَيْرُهُمَا قَالَ قَدْ سَمِعْتُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ إِذْ قَالَ سَلُونِي فَقُلْتُ أَبَا عَبَّاسٍ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَمَّا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ وَأَمَّا يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ فَقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مُوسَى رَسُولَ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَام ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتْ الْعُيُونُ وَرَقَّتْ الْقُلُوبُ وَلَّى فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لَا قَالَ فَعُتِبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَأَنَّى قَالَ مَجْمَعُ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَيْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ قَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ وَقَالَ يَعْلَى خُذْ حُوتًا مَيْتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ قَالَ لِفَتَاهُ لَا أُكَلِّفُكَ إِلَّا أَنْ تُخْبِرَنِي حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ قَالَ مَا كَلَّفْتَنِي كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { إِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ } يُوشَعَ بْنِ نُونَ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ فَبَيْنَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانٍ إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ وَمُوسَى نَائِمٌ قَالَ فَتَاهُ لَا أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ وَتَضَرَّبَ الْحَوْتُ حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَيْهِ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ فَقَالَ لِي عَمْرٌو وَكَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ وَحَلَّقَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيَانِهِمَا { لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَنْكَ النَّصَبَ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَأَخْبَرَهُ فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ مُسَجًّى ثَوْبَهُ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِكَ مِنْ سَلَامٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ أَنْبَاءَ التَّوْرَاةِ بِيَدِكَ وَأَنَّ الْوَحْيَ يَأْتِيكَ يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ أَعْلَمَهُ فَجَاءَ طَائِرٌ فَأَخَذَ بِمِنْقَارِهِ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى هَذَا السَّاحِلِ عَرَفُوهُ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ فَقُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ لَا يَحْمِلُونَهُ بِأَجْرٍ فَخَرَقَهَا وَدَقَّ فِيهَا وَتِدًا قَالَ مُوسَى { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } قَالَ قَالَ مُجَاهِدٌ نُكْرًا { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } وَكَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا وَالثَّانِيَةُ شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا { قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَلَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَجَدَا غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ فَأَخَذَ غُلَامًا كَافِرًا كَانَ ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ قَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً } لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ قَالَ يَعْلَى فَحَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ { قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا } قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ قَالَ وَكَانَ يَقْرَؤُهَا { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ } وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَؤُهَا وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ قَالَ هَذَا الْغُلَامُ الْمَقْتُولُ يَزْعُمُونَ أَنَّ اسْمَهُ جَيْسُورُ قَالَ { يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } وَأَرَادَ إِذَا مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا بَعْدُ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ وَكَانَ كَافِرًا { فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا } فَيَحْمِلُهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالْأَوَّلِ الَّذِي قَتَلَهُ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالَا جَارِيَةٌ وَأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ وَبَلَغَنِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهَا جَارِيَةٌ وَوَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ مِثْلَهُ

Wedi dweud wrthym [Abdullah bin Ibrahim Al Marwazi] meddai, wedi dweud wrthyf [Hisyam bin Yusuf] yn y tafsir [Ibn Juraij] y mae wedi'i ddarllen iddynt, wedi dweud wrthyf [Ya'la bin Muslim], ac [Amru bin Dinar] o [Sa'id bin Jubair] - ychwanegodd un ohonynt at y llall ac meddai wrth y ddau, dywedodd y ddau wrtho, meddai'r Sa'la bin Muslim. ‘Pan oeddem ni ar yr ochr [Abdullah bin Abbas] yn ei dŷ, dywedodd, ‘Gofyn i mi,’ gofynnais, ‘O Abu Abbas, bydded i Allah wneud i mi eich pridwerth. Yn Kufa yr oedd chwedleuwr — cynghorwr — o'r enw Nauf, a dybiai mai nid Moses a ddaeth o feibion ​​Israel oedd y sawl a aeth i geisio gwybodaeth?' Dywedodd [Amru bin Dinar], ‘Am gelwydd yw gelyn Allah!’, a dywedodd [Ya'la bin Muslim], [Ibn Abbas], ‘[Ubay bin Ka’b] wrthyf, dywedodd, ‘Negesydd Allah sallallaahu’ alaihi wasallam: ‘Unwaith y siaradodd Musa, Negesydd Allah, o flaen ei bobl, a’r dydd wedi llifo, a’r dagrau wedi llifo. Yna dyma ddyn yn ei gyfarfod, meddai'r dyn, "O Negesydd Allah, a oes unrhyw un ar y ddaear hon sy'n gallach na thi?" Atebodd Musa, 'Na'. Parhaodd Rasulullah â'i stori: 'Felly cafodd ei feio pan na ddychwelodd y wybodaeth i Allah Tabaaraka Wa Ta'ala, datgelodd Allah wedyn: 'Yn wir mae gen i was sy'n gallach na chi'. Gofynnodd Musa, "O Rabb, ble mae e?" Atebodd Allah: 'Yn y cyfarfod rhwng y ddau fôr'. Gobeithiai Musa wedyn, 'O Rabb, rho arwydd imi y gallaf ei ddefnyddio i'w gyfarfod'. Dywedodd Ubay, 'Dywedodd Amru wrthyf, 'Crybwyllodd Negesydd Allah: 'Y man lle collasoch y pysgod'. Tra dywedodd Ya'la, 'Cymerwch bysgodyn marw a all anadlu'r ysbryd i mewn'. Felly cymerodd Moses y pysgodyn a'i roi mewn basged. Yna dywedodd wrth ei was, "Ni fyddaf yn rhoi baich arnat oni bai iti ddweud wrthyf y lle y collwyd y pysgodyn i ti." Atebodd, 'Dydych chi ddim yn rhoi llawer o faich arna i'. Felly dyna a olygir gan eiriau Allah: 'A phan siaradodd Musa â'i was, Yusya' bin Nun '. Dywedodd [Sa'id bin Jubair], 'Pan oedd ar graig fawr, ysgydwodd y pysgodyn, tra oedd Musa yn cysgu'. Dywedodd y gwas, 'Ni ddeffroaf ef'. Hyd nes i Musa ddeffro, anghofiodd ei was ddweud y newyddion wrtho. Yn y cyfamser, roedd y pysgod yn cael trafferth nes iddo fynd i mewn i'r môr. Yna stopiodd Allah y tonnau yn nŵr y môr fel ei fod yn edrych fel petai olion y pysgod ar y creigiau. Soniodd [Amru] wrthyf, 'Mae fel petai'r marciau ar y creigiau'. -yna cyrlio ei ddau fawd a dau fys ar ôl hynny-. '-Dewch yma ein bwyd; yn wir teimlwn yn flinedig o herwydd ein taith-' -Qs. Al Kahf: 62-. Dywedodd ei was, 'Yn wir, mae Allah wedi tynnu'r blinder hwn oddi wrthych'. -Fodd bynag, nid o Sa'id bin Jubair- y daw yr hanes hwn. Yna hysbysodd y gwas Musa fod y pysgodyn wedi diflannu, felly dychwelodd y ddau ohonynt nes iddynt gwrdd â Hidlir Alaihis Salam'. Dywedodd Ubay; Soniodd Uthman bin Sulaiman wrthyf, 'Roedd Khidlir yn gwisgo dillad gwyrdd yng nghanol y môr'. Tra dywedodd Sa'id bin Jubair, 'Gyda dillad brodio, rhoddodd y pennau ar ei ddwy goes a'r pen arall ar waelod ei ben. Yna dywedodd Musa helo wrtho wrth agor ei wyneb -Khidlir-. Khidlir a ddywedodd, ' A oes cyfarchiad yn eich gwlad ? Pwy wyt ti?' Atebodd Moses, "Moses ydw i." Gofynodd Khidlir drachefn, 'Moses Israel?' Atebodd Musa, 'Ie'. Gofynnodd Khidlir eto, 'Beth sydd ei angen arnat ti wedyn?' Atebodd Musa, 'Rwyf wedi dod er mwyn i chi allu dysgu'r cyfarwyddiadau a ddysgwyd i chi i mi'. Dywedodd Khidlir, 'O Musa, onid yw'r newyddion o'r Torah yn ddigon i chi? dang datguddiad bob amser yn dod i lawr i chi? Yn wir, y mae gennyf wybodaeth na ellwch feistroli, ac nid oes gennych wybodaeth na allaf ei meistroli'. Yna daeth aderyn oedd yn yfed dŵr y môr. Dywedodd Khidlir, 'Trwy Allah, nid yw fy ngwybodaeth i na'th wybodaeth yn lleihau mawredd gwybodaeth Allah, ac eithrio gan fod yr aderyn hwn yn yfed dŵr y môr'. Yna cerddodd y ddau ar hyd yr arfordir nes dod o hyd i gwch bach oedd yn cludo teithwyr i draeth arall. A gallent adnabod Khidlir. Dywedasant, 'Dyma Was Cyfiawn Allah!' Gofynasom i Sa'id, ' Ai dyna Khidlir ?' Atebodd yntau, 'Do, rhoesant lifft iddo heb dâl'. Ond yna gwnaeth Khidlir dwll yn y cwch nes i Musa ddweud, '-Pam wnaethoch chi dwll yn y cwch fel eich bod chi wedi boddi'r teithwyr?' Yn wir, yr ydych wedi gwneud camgymeriad mawr-' -Qs. Al Kahf: 71-. Dywedodd yr adroddwr, 'meddai Mujahid gyda'r lafadz 'Nukra' -dangerous- '. ' -KHidlir atebodd; ' Oni ddywedais : ' Yn wir ni fyddwch byth yn amyneddgar gyda mi-' -Qs. Al Kahf: 72-. Mae'r cyntaf oherwydd anghofio, mae'r ail yn amodol a'r trydydd yn bwrpasol'. Meddai Musa: -'Peidiwch â'm cosbi am fy anghofrwydd, a pheidiwch â rhoi unrhyw drafferthion yn fy materion i mi.-' -Cs. Al Kahf: 73-. Pan gyfarfu'r ddau ohonynt â phlentyn, lladdodd Khidlr ef. Dywedodd Ya'la bin Muslim, dywedodd Sa'id bin Jubair, 'Cyfarfu'r ddau ohonynt â phlentyn bach a oedd yn chwarae, ac yntau'n anffydd, daliodd Khidlir ef a'i ladd â chyllell. Dywedodd Moses: “Pam yr wyt yn lladd enaid pur, nid oherwydd iddo ladd un arall? Yn wir, rydych wedi gwneud rhywbeth o'i le'. Felly aeth y ddau ymlaen; fel pan gyrhaeddodd y ddau o bobl wlad, gofyn iddynt gael eu diddanu gan bobl y wlad honno ond nid oedd pobl y wlad honno am eu diddanu, yna cafodd y ddau ohonynt fod muriau'r tai bron â dymchwel, felly Khidlir a gododd y muriau.' Meddai Sa'id ag ystum llaw fel hyn - cododd y ddwy law - nes eu bod yn unionsyth.' Tra dywedodd Ya'la, 'Rwy'n meddwl bod Sa'id wedi dweud, 'Yna rhwbiodd â'i law nes i'r wal sythu.' Meddai Musa: -'Os mynni, byddwch yn sicr o gymryd cyflog am hynny.-' -Qs. Al Kahf: 77-. Dywedodd Sa'id, 'Dyna gyflog y gallwn ei ddefnyddio ar gyfer bwyd'. A darllenodd Sa'id ef gyda'r lafadz 'WA KAANA WARAA`AHUM - oherwydd y tu ôl iddynt roedd...-, tra bod Ibn Abbas yn ei ddarllen gyda'r lafadz' WA KAANA AMAAMAHUM MALIK - oherwydd o'u blaenau roedd brenin ... pe bai'r brenin yn mynd heibio yna byddai'r brenin yn ei adael oherwydd bod difrod, nes ar ôl iddynt barhau â'u taith, gallant ddychwelyd i'w atgyweirio nes ei fod yn ddefnyddiol eto. Mae yna farn eu bod wedi ei glytio â photeli, mae yna farn eu bod wedi ei glytio â thar. O ran y plentyn, mae ei ddau riant yn gredinwyr, tra ei fod yn anghrediniwr, yr ydym yn ofni y bydd yn gorfodi ei rieni i fynd ar gyfeiliorn ac anghrediniaeth, fel bod eu cariad at y plentyn yn eu harwain ill dau i ddilyn crefydd ei blentyn. Felly roedd Khidlir am i Allah gael plentyn gwell, purach, mwy serchog yn ei le, ac roedd eu cariad tuag ato yn rhagori ar eu cariad at y plentyn a laddwyd gan Khidlir'. Ac ar ben hynny, mae Sa'id yn meddwl bod y ddau ohonyn nhw - Sa'id ac Ibnu Abbas - wedi dweud mai caethwas benywaidd oedd yn lle'r plentyn a laddwyd gan Khidlir. Yn y cyfamser, dywedodd Dawud bin Ashim, o nid yn unig un ffynhonnell, 'Yn wir, roedd hi - yn lle'r plentyn a laddwyd gan Khidlir - yn gaethwas benywaidd'. Ac y mae wedi dyfod i mi o [Sa'id bin Jubair] gaethwas benywaidd, a Fe'i cefais o ysgrifau fy nhad gan [Yahya bin Ma'in] o [Hisyam bin Yusuf] fel 'na'.