Imam Ahmad : 20199
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَرْوَزِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ فِي تَفْسِيرِ ابْنِ جُرَيْجٍ الَّذِي أَمْلَاهُ عَلَيْهِمْ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخِرِ وَغَيْرُهُمَا قَالَ قَدْ سَمِعْتُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ إِذْ قَالَ سَلُونِي فَقُلْتُ أَبَا عَبَّاسٍ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَمَّا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ وَأَمَّا يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ فَقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مُوسَى رَسُولَ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَام ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتْ الْعُيُونُ وَرَقَّتْ الْقُلُوبُ وَلَّى فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لَا قَالَ فَعُتِبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَأَنَّى قَالَ مَجْمَعُ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَيْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ قَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ وَقَالَ يَعْلَى خُذْ حُوتًا مَيْتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ قَالَ لِفَتَاهُ لَا أُكَلِّفُكَ إِلَّا أَنْ تُخْبِرَنِي حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ قَالَ مَا كَلَّفْتَنِي كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { إِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ } يُوشَعَ بْنِ نُونَ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ فَبَيْنَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانٍ إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ وَمُوسَى نَائِمٌ قَالَ فَتَاهُ لَا أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ وَتَضَرَّبَ الْحَوْتُ حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَيْهِ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ فَقَالَ لِي عَمْرٌو وَكَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ وَحَلَّقَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيَانِهِمَا { لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَنْكَ النَّصَبَ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَأَخْبَرَهُ فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ مُسَجًّى ثَوْبَهُ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِكَ مِنْ سَلَامٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ أَنْبَاءَ التَّوْرَاةِ بِيَدِكَ وَأَنَّ الْوَحْيَ يَأْتِيكَ يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لَا يَنْبَغِي أَنْ أَعْلَمَهُ فَجَاءَ طَائِرٌ فَأَخَذَ بِمِنْقَارِهِ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى هَذَا السَّاحِلِ عَرَفُوهُ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ فَقُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ لَا يَحْمِلُونَهُ بِأَجْرٍ فَخَرَقَهَا وَدَقَّ فِيهَا وَتِدًا قَالَ مُوسَى { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا } قَالَ قَالَ مُجَاهِدٌ نُكْرًا { قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } وَكَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا وَالثَّانِيَةُ شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا { قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } فَلَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَجَدَا غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ فَأَخَذَ غُلَامًا كَافِرًا كَانَ ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ قَالَ { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً } لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ قَالَ يَعْلَى فَحَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ { قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا } قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ قَالَ وَكَانَ يَقْرَؤُهَا { وَكَانَ وَرَاءَهُمْ } وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَؤُهَا وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ قَالَ هَذَا الْغُلَامُ الْمَقْتُولُ يَزْعُمُونَ أَنَّ اسْمَهُ جَيْسُورُ قَالَ { يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا } وَأَرَادَ إِذَا مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا بَعْدُ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ وَكَانَ كَافِرًا { فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا } فَيَحْمِلُهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا } هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالْأَوَّلِ الَّذِي قَتَلَهُ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالَا جَارِيَةٌ وَأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ وَبَلَغَنِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهَا جَارِيَةٌ وَوَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ مِثْلَهُ
A erenikem [Abdullah bin Ibrahim Al Marwazi] a apasa, a erenikem [Hsyam bin Yusuf] lon ewe tafsir [Ibn Juraij] minne a alleani ngeniir, a fen erenikem [Ya’la bin Muslim], me [Amru bin Dinar] seni [Sa’id bin Jubaird] a apasa ngeniir. i a apasa seni Sa’id bin Jubair a apasa, ‘Nupwen aua nom won ewe pekin [Abdullah bin Abbas] non imwan we, a apasa, ‘Kopwe tingor ngeniei,’ ua tingor, ‘O Abu Abbas, amwo Allah epwe foriei pwe upwe om amanau. Lon Kufa a wor emon chon aporausa poraus - emon chon aurour - itan Nauf, a ekieki pwe ewe emon a feilo kutta sile esap Moses ewe a feito seni ekkewe noun Israel?' [Amru bin Dinar] a apasa, ‘Met sokkun kapas chofona ewe chon oput Allah!’, nge [Ya’la bin Muslim] a apasa, ‘[Ibn Abbas] a apasa, ‘[Ubay bin Ka’b] a ereniei, a apasa, ‘Ewe chon kuno seni Kot a apasa: ‘Ewe fansoun Musa, ewe chon kuno seni Kot a apasa: ‘Fan eu fansoun Musa, ewe chon kuno seni Kot me mwen ewe ran. a fen chechech, a fen feilo. Iwe a wor emon mwan a churi, ewe mwan a apasa, ‘O chon kuno seni Allah, mi wor emon won ei fonufan mi tipachem nap seni en?’ Musa a pölüweni, ‘Ewer’. Rasulullah a sopweilo an poraus: ‘Iwe, a tipis lupwen ese liwiniti ewe sile ngeni Allah Tabaaraka Wa Ta’ala, iwe, Allah a pwarata pwe: ‘Enlet, a wor emon chon angang mi tipatchem lap senikemi’. Musa a eisini, ‘O Rabb, ia a nom ie?’ a apasa. Allah a ponuweni: ‘Lon ewe chufengen lefilen ekkewe ruu matau’. Musa a mwitir apinukunuk, ‘O Rabb, kopwe ngeniei ew esisin pwe upwe tongeni aea ne churi i’. Ubay a apasa, ‘Amru a apasa ngeniei, ‘Ewe chon kuno seni Allah a apasa: ‘Ewe neni ikewe ka poutano ewe ik ie’. Nge Ya’la a apasa, ‘Angei emon ik mi mano mi tongeni asoso ewe ngun non’. Iei mine Moses a angei ekewe ik o uwalong lon eu chüük. Iwe, a üreni nöün we chon angang, ‘Üsap aweiresi ngonuk ika kosap üreniei ewe leni ia ewe ik a pöüt senikemi ie.’ A pölüweni, ‘Kose kon weires ngeniei’. Iwe, ina met a wewe ngeni alon Allah: ‘Nge lupwen Musa a fos ngeni noun we chon angang, Yusya’ bin Nun’. [Sa’id bin Jubair] a apasa, ‘Lupwen a nom won eu fau watte, ewe ik a chechech, nge Musa a annut’. Ewe chon angang a apasa, ‘Usap mochen amwokutu i’. Tori Musa a nennelo, nöün we chon angang a manlükala an epwe ereni ewe pworaus. Lon ena atun, ewe ik a ässäw tori an a tolong lon ewe matau. Allah a mwitir awesi ekkewe wave non ewe konikin ewe sat pwe epwe usun ita pwe ekkewe esisinen ik ra nom won ekkewe fau. [Amru] a apasa ngeniei, ‘A usun ita ekkewe esissin ra nom won ekkewe fau’. -iwe a kurufat won an kewe ruu poun me ruu poun mwirin ena-. '-Oupwe uweato ikei ach mongo; ennetin sia mefi apwangapwang pokiten ach sai-' -Qs. Iwe, 62-. Noun we chon angang a apasa, ‘Enlet, Allah a fen angei senikemi ei weires’. -Nge ei uruwo ese feito seni Sa’id bin Jubair-. Iwe, ewe chon angang a esile ngeni Musa pwe ewe ik a morola, iei mine ir me ruoman ra liwin tori ra churi Hidlir Alaihis Salam’. Ubay a apasa; Iwe, a apasa ngeniei, ‘Khidlir a ufouf uf mi pwechepwech lon ewe matau’. Nge Sa’id bin Jubair a apasa, ‘Ren ekkewe uf mi ffér seni chéén irá, a chék chéúfetál wóón pechen kewe me ewe epek wóón pechen kewe. Iwe, Musa a apasa kapong ngeni lupwen a suuki mesan -Khidlir-. Khidlir a apasa, ‘Mi wor kapong lon fonuom? En ion?' Moses a pölüeni, ‘Ngang Moses’. Kidlir a eisini sefan, ‘Moses seni Israel?’ Musa a pölüweni, ‘Ewer’. Khidlir a eisini sefan, ‘Iwe met ka mochen?’ A apasa. Musa a ponuweni, ‘Ua feito pwe kopwe tongeni aiti ngeniei ekkewe annuk ka fen kaeo’. Khidlir a apasa, ‘O Musa, esap naf ngonuk ewe poraus seni ewe Tora? dang pwarata fansoun meinisin a feitiw ngonuk? Ennetin, mi wor ai sinei pwe ousap tongeni nemeni, ese pwan wor ami sinei ngang use tongeni nemeni’. Iwe, a feito eman man mi ünümi konikin matau. Khidlir a apasa, ‘Ren Allah, ai sile me om sile ese wor och mettoch epwe aukuuku watteen an Allah sile, tiwenon chok ika ei man a unumi konikin ewe sat’. Mwirin ir me ruemon ra fetan won ewe sat tori ra kuna ew kukkun wa mi uwei chon sai ngeni pwan ew sat. Iwe, ra tongeni esilla Khidlir. Ra apasa, ‘Iei ewe Chon Angang mi Pwung an Allah!’ Aua eisini Sa’id, ‘Ifa usun, ina ewe Khidlir?’ Aua eisini. A ponuweni, ‘Ewer, ra ngeni i ew lift nge ese wor niwinin’. Nge mwirin Khidlir a fori ew chuk non ewe wa tori Musa a apasa, '-Pwata ka fori ew chuk non ewe wa pwe ka aturanong ekkewe chon sai?' Ennetin, ka fori ew watten tipis-' -Qs. Iwe, 71-. Ewe chon aporausa a apasa, ‘Mujahid a apasa ren ewe lafadz ‘Nukra’ -efeiengaw-’. '-KHidlir a pölüweni; ‘Use apasa: ‘Enlet kosap fokkun mosonoson ngeniei-’ -Qs. Iwe, 72-. Ewe aewin a fis pokiten an monuki, ewe aruwen a fis ren an epwe wor an mumuta me ewe aulungatin a fis ren popun’. Musa a apasa: -'Kosap apunguei ren ai monuki me kosapw aweiresiei ren och weires non ai kewe angang-' -Qs. Iwe, 73-. Lupwen ekkewe ruemon ra churi emon semirit, Khidlr a nielo. Iwe, a apasa, “Ekkewe ruemon ra churi emon kukkun semirit mi fiti urumot, iwe, i emon chon lukulukumang, Khidlir a turufi o nielo ren efoch ketilas.” Moses a apasa: ‘Pwata ka nieló emén mi limeliméch, nge esap pokiten a nieló pwal emén? Enlet, ka fen fori och mettoch mi mwaal’. Iwe, ekewe ruoman ra feila; ina minne, lupwen ekkewe ruemon ra tori aramasen eu fonu, ra tingor pwe aramasen ena fonu repwe etiwair nge aramasen ena fonu rese mochen etiwa ir, iwe, ir me ruemon ra kuna pwe ekkewe tittin ekkewe imw ra arapakan epwe turutiu, iwe, Khidlir a aueta ekkewe tit.’ Sa’id a apasa ren ew esisinen poun usun ei - a eitieta poun kewe ruemon - tori ra wenechar.’ Nge Ya’la a apasa, ‘Ua ekieki pwe Sa’id a apasa, ‘Mwirin a suki ren poun tori ewe tit a wenechar.’ Musa a apasa: -'Ika ka mochen, kopwe wesewesen angei niwinin ren-' -Qs. Iwe, 77-. Sa’id a apasa, ‘Ina ewe moni sia tongeni aea ngeni mongo’. Iwe, Sa’id a alleani ren ewe lafadz ‘WA KAANA WARAA`AHUM - pun mwirin ir a wor...-, nge Ibn Abbas a alleani ren ewe lafadz ‘WA KAANA AMAAMAHUM MALIK - pun mwen meser a wor emon king...- - ra ekieki pwe Lukun an Sa’id apasa pwe ewe kukkun at mi nom mwen meser a nom lon ewe ki ewe a angei meinisin ekkewe waimw me Khidir a mochen pwe ika ewe king epwe fetan ren iwe ewe king epwe chok likiti pun a wor feiengau, tori mwirin ar sopweno ar sai, ra tongeni niwin pwe repwe fori sefani tori epwe wor auchean sefan. Mei wor ekiek pwe ra patch ren bottle, mei wor ekiek pwe ra patch ren tar. Ren ewe semirit, ir me ruemon inan me seman ir chon luku, nge i emon chon lukulukumang, sia niuokkus pwe epwe eriani inan me seman kewe ar repwe mwalechelo me lukulukumang, pwe ar tong ngeni ewe semirit epwe emmweni ir me ruemon ar repwe fiti noun we -semirit - lamalam. Iwe, Khidlir a mochen pwe Allah epwe siwili ngeni emon semirit mi murinno, limoch, tong, me ar tong ngeni a lap seni ar tongei ewe semirit mi ninniilo ren Khidlir’. Iwe, pwal eu, Sa’id a ekieki pwe ir me ruuemon - Sa’id me Ibnu Abbas - ra apasa pwe ewe chon siwili ewe semirit mi ninniilo ren Khidlir, i emon fefin chon angang. Lon ei fansoun, Dawud bin Ashim, seni esap chök eu leni, a apasa, ‘Enlet, i - ewe chon siwili ewe semirit mi ninniilo ren Khidlir - i emön fefin chon angang’. Iwe, a toriei seni [Sa’id bin Jubair] pwe i emon chon angang fefin, me . Ua angei seni makkeien semei we seni [Yahya bin Ma’in] seni [Hisyam bin Yusuf] usun chok ena’.