Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’

Imam Bukhari : 2529

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَاخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةٌ فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ وَمَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمْ الْحَرْبُ وَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمُّوا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظَ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِيهِ قَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الْأُخْرَى فَإِنِّي وَاللَّهِ لَأَرَى وُجُوهًا وَإِنِّي لَأَرَى أَوْشَابًا مِنْ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ امْصُصْ بِبَظْرِ اللَّاتِ أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَقَالَ أَيْ غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامَ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنَيْهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدًا وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا فَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَاتِبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنْ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لَا نَكْتُبُهَا إِلَّا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ثُمَّ قَالَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنْ الْبَيْتِ وَلَا قَاتَلْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَا تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لَا يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلَّا رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْ

Mae wedi dweud wrthyf fod ['Abdullah bin Muhammad] wedi dweud wrthym fod ['Abdur Rozzaq] wedi dweud wrthym fod [Ma'mar] wedi dweud wrthyf ei fod wedi dweud wrthyf [Az Zuhriy] wedi dweud ei fod wedi dweud wrthyf ['Urwah bin Az Zubair] o [Al Miswar bin Makhramah] a [Marwan] lle cadarnhaodd pob adroddwr eiriau'r adroddwr arall, dywedodd y ddau; Gadawodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam adeg cytundeb Hudaibiyah nes, pan oeddent yng nghanol eu taith, dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Yn wir, roedd Khalid bin Al Walid yn ardal al-Ghomim yn goruchwylio marchoglu'r Quraysh ar flaen y milwyr, felly cymerwch y ffordd ar y dde - y ffordd sy'n arwain at filwyr Khalid -'. Wrth Allah, nid oedd Khalid yn ymwybodol o'u presenoldeb - y Quraysh - nes, pan oeddent ym mhencadlys y milwyr, rhuthrodd Khalid a rhedeg i ddychryn y Quraysh. Cerddodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam nes iddynt gyrraedd bryn lle roeddent yn cerdded i lawr yr allt, pan stopiodd ei gamel a rhuo. Felly dywedodd y bobl: 'Codwch, codwch, awn ni'. Ond parhaodd y camel i ruo. Yna dywedasant: 'Mae camel al-Qushwa ar streic, mae camel al-Qushwa ar streic'. Felly dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: ni tharodd 'al-Qushwa' oherwydd nad oedd yn gymeriad iddo ond cafodd ei atal gan yr Un Sy'n Cyfyngu ar fyddin yr eliffantod'. Yna dywedodd: 'Wrth yr Un y mae fy enaid yn ei Ddwylo, nid ydynt yn gofyn i mi am unrhyw weithred a fydd yn eu gwneud yn gogoneddu anrhydeddau Allah ond byddaf yn bendant yn ei chyflawni'. Yna Sathrodd ef a chododd y camel. Dywedodd yr adroddwr: Felly gadawodd hwy - gan gerdded ymlaen - nes iddo stopio ar ddiwedd Hudaibiyah ar ymyl ffynnon gyda dŵr bach lle'r oedd pobl yn ymgasglu o'i gwmpas. Yn fuan ar ôl i'r bobl ymgynnull o'i gwmpas, rhedodd y dŵr allan ac adroddasant eu syched i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Felly tynnodd saeth o'i wain a'u gorchymyn i'w rhoi yno. Felly wrth Allah, ar ôl hynny parhaodd y ffynnon i lifo dŵr croyw iddynt nes iddynt yfed ohoni. Pan oeddent yn y sefyllfa hon, cyrhaeddodd Budail bin Warqo' Al Khuza'iy yn sydyn ynghyd â grŵp o bobl o'i bobl, sef llwyth Khuza'ah. Yn flaenorol, roeddent yn bobl ymddiriedus i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam o bobl Tihamah. Dywedodd: 'Yn wir, gadewais i Ka'ab bin Lu'ay ac 'Amir bin Lu'ay stopio i nôl dŵr yng ngwlad Hudaibiyah. Ynghyd â nhw roedd sawl camel a oedd newydd roi genedigaeth a oedd yn dal i sugno eu lloi ac yn famau yng nghwmni eu lloi. Byddant yn ymladd ac yn rhwystro Meistr Baitulloh.' Felly dywedodd: 'Yn wir, nid ydym wedi dod i ymladd ag unrhyw un, ond rydym wedi dod i gynnal pererindod Umrah. Ac yn wir roedd pobl y Quraysh wedi gwanhau ac wedi dioddef colledion o ganlyniad i'r rhyfel. Os ydynt eisiau, rhoddaf amser iddynt basio'n rhydd heb unrhyw rwystr rhyngof fi a bodau dynol. Os byddaf yn ennill, os ydynt eisiau gallant drosi i -Islam-, crefydd sydd wedi'i chofleidio gan lawer o bobl. Os nad ydynt eisiau, gallant orffwys o flinder ymladd. Fodd bynnag, os ydynt yn amharod -o'r cynnig hwn-, yna wrth yr Un y mae fy enaid yn ei Ddwylo, byddaf yn ymladd yn eu herbyn yn enw'r grefydd hon nes i bwy bynnag a enillodd yn gyntaf ac yn wir Allah ddod â'i faterion i ben'. Felly dywedodd Budail: 'Dywedaf wrthynt yr hyn a ddywedasoch yn gynharach'. Dywedodd yr adroddwr; Felly aeth at y Quraysh a dweud: 'Yn wir, daethom atoch ar ôl cwrdd â'r dyn hwn lle clywsom yr hyn a ddywedodd. Os ydych chi eisiau i ni egluro'r geiriau hynny, byddwn yn gwneud hynny'. Dywedodd y rhai ffôl yn eu plith: 'Nid oes angen unrhyw newyddion amdano arnom gennych chi.' A dywedodd y rhai doeth yn eu plith: 'Cyfleuwch yr hyn a glywsoch gennych ganddo.' Dywedodd ef - Budail: 'Clywais ef yn dweud hyn a hyn, yna cyfleodd iddynt yr hyn a ddywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Felly cododd 'Urwah bin Mas'ud a dweud: 'O bobl, onid rhieni ydych chi?' Dywedasant: 'Ydw, yn wir.' Dywedodd eto: 'Neu onid mab i chi ydw i?' Dywedasant: 'Ydw, yn wir.' Yna gofynnodd eto: 'Ydych chi'n fy amau?' Dywedasant: 'Na.' Dywedodd eto: 'Onid ydych chi'n gwybod fy mod i'n arfer gofyn am gymorth gan bobl Ukazh, a phan wrthodasant, des i atoch chi gyda fy nheulu, fy mhlant, a'r rhai a ufuddhaodd i mi?' Dywedasant: 'Ydw, yn wir.' Dywedodd: 'Yn wir, mae'r dyn hwn wedi cynnig cynnig doeth i chi, felly derbyniwch ef a gadewch i mi fynd ato.' Dywedasant: 'Ewch i'w chwilio ef'. Felly cyfarfu ag ef ac yna siaradodd â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, yna dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam fel y dywedodd wrth Budail. Yna ar y pryd dywedodd 'Urwah: 'O Muhammad, beth fyddech chi'n ei feddwl pe baech chi'n gorffen materion eich pobl, ydych chi erioed wedi clywed am unrhyw un o blith yr 'Arabiaid yn gwneud hyn o'ch blaen chi? Pe bai unrhyw beth arall, wrth Allah, gwelais sawl ffigur mewn gwirionedd, a hefyd sawl grŵp o bobl y tu ôl a fyddai'n eich osgoi ac yn eich gadael'. Felly dywedodd Abu Bakr wrtho: 'Caewch eich geg! Ydyn ni'n mynd i redeg i ffwrdd a'i adael ar ôl? ' Gofynnodd: 'Pwy yw'r person hwn?' Atebodd y cyfeillion: 'Abu Bakr yw e'. Dywedodd Abu Bakr: 'Wrth yr Un y mae fy enaid yn ei Ddwylo, pe na baech chi wedi gwneud unrhyw wasanaeth i mi a phe na bawn i wedi'ch ad-dalu, byddwn i wedi'ch ateb.' Dywedodd yr adroddwr; 'Yna siaradodd 'Urwah eto â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a phob tro y siaradodd roedd yn dal ei farf tra bod Al Mughirah bin Syu'bah yn sefyll ger pen y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ac yn dal cleddyf ac yn gwisgo arfwisg. A phob tro y byddai 'Urwah yn cyffwrdd â barf y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam â'i law, byddai Al Mughirah yn taro ei law â gwaelod y wain cleddyf gan ddweud: 'Tynnwch eich llaw i ffwrdd o farf y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam'. Felly; cododd 'Urwah ei ben a dweud: 'Pwy yw'r person hwn?' Atebodd y cyfeillion: 'Al Mughirah bin Syu'bah ydyw'. Yna dywedodd 'Urwah: 'O fradwr, onid wyf wedi cael fy mhoeni gan eich brad? 'Yn y gorffennol, yn ystod y cyfnod o anwybodaeth, aeth gyda phobl a'u lladd a chymryd eu heiddo. Yna daeth a throi at Islam. Felly dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam bryd hynny: 'O ran Islam, rwy'n ei dderbyn. O ran cyfoeth, nid oes gennyf ddim i'w wneud ag ef o gwbl.' Yna taflodd 'Urwah ei ddwy lygad tuag at gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Dywedodd yr adroddwr: 'Wrth Allah, ni fyddai Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) wedi taflu fflem a byddai wedi disgyn ar gledr un o'i gymdeithion, ond byddai'r person hwnnw wedi'i rwbio ar ei wyneb a'i groen. A phan orchmynnodd iddynt, rhuthrasant ar unwaith i gyflawni Ei orchmynion. A phan oedd am berfformio ymolchi, roeddent bron â ymladd bob amser oherwydd eu bod yn ymladd i baratoi dŵr ar gyfer ei ymolchi. Pan siaradodd, gostyngasant eu lleisiau o'i flaen ac ni wnaethant finiogi eu syllu arno wrth iddynt Ei ogoneddu.' Felly dychwelodd 'Urwah at ei ffrindiau a dweud: 'O bobl, wrth Allah, yn wir, rwyf wedi bod yn negesydd a anfonwyd i wynebu brenhinoedd, hefyd Qaisar - brenin y Rhufeiniaid - a Kisra - brenin Persia - yn ogystal â'r brenin an-Najasiy. Wrth Allah, nid wyf erioed wedi gweld brenin mor ogoneddu ag yr oedd cymdeithion Muhammad (heddwch a bendithion Allah arno) yn gogoneddu Muhammad. Mae'n wir nad yw'n fflemio ac yna mae'n mynd ar gledrau un ohonynt oni bai ei fod yn mynd i olchi'r fflem ar ei wyneb a'i groen ac os yw'n eu gorchymyn yna maent yn rhuthro ar unwaith i'w wneud a phan fydd yn perfformio ymolchi maent bron yn ymladd oherwydd eu bod yn ymladd dros y dŵr sy'n weddill o'i ymolchi a phan fydd yn siarad maent yn gostwng eu lleisiau - gwrandewch yn ofalus - ac nid ydynt yn cyfeirio eu syllu ato oherwydd eu bod yn ei barchu gymaint. Yn wir, mae wedi cynnig cynnig i chi a fydd yn arwain at ddaioni, felly derbyniwch ef'. Yna dywedodd un o'r Bani Kinanah: 'Gadewch i mi ei gyfarfod'. Dywedasant: 'Cyfarfod ag ef'. Pan ddaeth y person hwnnw at y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'i gymdeithion, dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Dyma fel 'na. Daeth o bobl oedd yn gogoneddu camelod, felly anfonodd nhw ato'. Felly anfonwyd camel ato. Ac yna croesawodd y bobl ef wrth ddweud talbiyah. Pan welodd y dyn hyn dywedodd: 'Gogoniant i Allah. Ni ddylid atal y bobl hyn rhag dod i Baitulloh'. Ar ôl iddo ddychwelyd at ei ffrindiau dywedodd: 'Gwelais fod y camelod wedi'u coleri a'u marcio, felly roeddwn i'n meddwl nad oedd yn briodol eu cadw rhag Baitulloh'. Yn sydyn cododd dyn ohonyn nhw a elwid fel arfer yn Mikraz bin Hafsh a dywedodd: 'Gadewch i mi gwrdd ag ef'. Yna dywedasant: 'Cwrdd ag ef'. Pan ddaeth y dyn atynt, dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Dyma Mikraz, mae'n berson drwg'. Felly dechreuodd Mikraz siarad â'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Tra roedd yn siarad ag ef, yn sydyn daeth Suhail bin 'Amru. Dywedodd [Ma'mar]; Felly dywedodd wrthyf [Ayyub] o ['Ikrimah] ei fod wedi adrodd: Pan ddaeth Suhail bin 'Amru, dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Yn wir mae eich materion wedi dod yn hawdd'. Dywedodd [Ma'mar]; Dywedodd [Az Zuhriy] yn naratif yr hadith hwn: 'Yna daeth Suhail bin 'Amru a dweud: 'Dewch yma - papur - a gwnewch lythyr cytundeb rhyngom ni a chi'. Felly galwodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam awdur a dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: '-Ysgrifennwch- bismillahir rahmaanir groth'. Felly dywedodd Suhail: 'O ran yr enw ar-Rahman, wrth Allah, nid wyf yn ei adnabod.' Ond ysgrifennwch Bismika Allahumma - Gyda'ch enw, O Allah - fel yr oeddech chi'n arfer ei ysgrifennu o'r blaen'. Felly dywedodd y Mwslimiaid: 'Wrth Allah, peidiwch ag ysgrifennu ond bismillahir rahmaanir Rahmaanir'. Felly dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Ysgrifennwch; 'Bismika Allahumma'. Yna dywedodd: 'Dyma'r cytundeb a sefydlwyd gan Muhammad Rasulullah'. Ar unwaith dywedodd Suhail: 'Wrth Allah, pe baem wedi gwybod mai chi oedd negesydd Allah, ni fyddem wedi'ch atal rhag gadael Baitulloh ac ni fyddem wedi ymladd yn eich erbyn. Ond ysgrifennwch: 'Muhammad bin 'Abdullah'. Felly dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam; 'Wrth Allah, fi yw Negesydd Allah mewn gwirionedd er eich bod chi'n fy ngwadu. Ysgrifennwch: Muhammad bin 'Abdullah'. Dywedodd Az Zuhriy: 'Mae hyn yn gysylltiedig â'i eiriau: 'Nid ydynt yn gofyn i mi am gais lle maent yn gogoneddu anrhydeddau Allah ond byddaf yn bendant yn ei roi iddynt'. Yna dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wrtho: 'Ar yr amod eich bod yn rhoi rhyddid i ni fynd i Baitulloh i gyflawni tawaf yno'. Dywedodd Suhail: 'Wrth Allah, peidiwch â gadael i'r Arabiaid ddweud ein bod wedi ein cymryd trwy rym. Ond byddwn yn rhoi'r cyfle hwnnw ar gyfer y flwyddyn nesaf. A'r amod nesaf, nad oes neb yn dod atoch o'n hochr ni hyd yn oed os yw wedi dilyn eich crefydd, ond rhaid i chi ei ddychwelyd atom ni.' Yna dywedodd y Mwslimiaid -prates-: 'Subhaanalloh, sut all gael ei ddychwelyd at y polytheistiaid pan ddaeth fel Mwslim? ' Tra roeddent mewn cyflwr o densiwn, yn sydyn daeth Abu Jandal bin Suhail bin 'Amr mewn cyflwr clym a oedd wedi dianc o iseldiroedd Makkah i ymuno â'r Mwslimiaid. Felly dywedodd Suhail: 'O Muhammad, dyma'r person cyntaf y mae'n rhaid i chi ei drosglwyddo i mi yn ôl eich cytundeb.' Felly dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Yn wir, nid ydym wedi sefydlu cytundeb eto.' Dywedodd Suhail: 'Wrth Allah, yna ni wnaf unrhyw gytundeb heddwch gyda chi am byth.' Dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Rhowch ef i mi fel eithriad'. Dywedodd Suhail: 'Ni fyddaf byth yn ei roi i chi'. Dywedodd eto: 'Peidiwch â bod fel 'na, rhowch ef i mi'. Dywedodd Suhail: 'Ni wnaf hynny'. Dywedodd Mikraz: 'Hyd yn oed ni wedi rhoi -cyfleuster- iddo i chi'. Dywedodd Abu Jandal: 'O Fwslimiaid, a fyddaf yn cael fy dychwelyd at y polytheistiaid er i mi ddod fel Mwslim? Onid ydych chi'n gweld beth rydw i wedi bod drwyddo? ' Yn wir, cafodd Abu Jandal ei arteithio â phoenydio creulon iawn am ddewis llwybr Allah. Dywedodd yr adroddwr; Felly dywedodd 'Umar bin Al Khaththab boed i Allah fod yn falch ohono: 'Felly cyfarfûm â Phroffwyd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam ac yna gofynnais: 'Onid chi yw Proffwyd Allah mewn gwirionedd?' Atebodd: 'Ydw, mae hynny'n iawn'. Dywedais i: 'Onid ydym ni uwchlaw'r gwir tra bod ein gelynion uwchlaw celwydd'. Atebodd yntau: 'Ydw, mae hynny'n iawn'. Dywedais i: 'Pam felly yr ydym yn derbyn y sarhad hwn i'n crefydd? ' Dywedodd yntau: 'Yn wir, fi yw Negesydd Allah ac nid wyf yn ei anufuddhau ac Ef yw fy Nghynorthwyydd'. Dywedais i: 'Oni ddywedoch chi y byddwn ni'n bendant yn mynd i Baitulloh ac yna byddwn ni'n gwneud tawaf yno?' Dywedodd yntau: 'Mae hynny'n iawn. Ond a ddywedais i wrthych chi ein bod ni'n mynd ato eleni?' 'Dywedodd Umar: Atebais i: 'Na, yn wir'. Dywedodd eto: 'Yn wir, byddwch chi'n bendant yn mynd ato ac yn perfformio tawaf yno'. 'Dywedodd Umar: 'Felly yna cyfarfûm ag Abu Bakr a dywedais i: 'O Abu Bakr, onid yw e wir yn broffwyd i Allah?' Atebodd Abu Bakr: 'Ydw, mae hynny'n iawn'. Dywedais i: 'Onid ydym ni uwchlaw'r gwir tra bod ein gelynion uwchlaw celwydd'. Atebodd: 'Ydy, ydy'. Dywedais eto: 'Pam felly yr ydym yn derbyn y sarhad hwn i'n crefydd?' Dywedodd Abu Bakr: 'O ryfelwr, yn wir, Ef yw Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam ac ni fydd yn anufuddhau i'w Arglwydd ac Ef yw Ei Gynorthwyydd. Felly glynu wrth Ei orchmynion a pheidiwch â'u hanufuddhau. Wrth Allah, yn wir mae Ef uwchlaw'r gwirionedd'. Dywedais: 'Oni ddywedodd Ef unwaith y byddwn yn bendant yn mynd i Baitulloh ac yna byddwn yn gwneud tawaf yno?' Atebodd Abu Bakr: 'Dyna'n iawn. Ond a ddywedodd Ef y byddem yn dod ato eleni?' Atebais: 'Na'. Dywedodd Abu Bakr: 'Yn wir, byddwch yn bendant yn mynd ato ac yn perfformio tawaf yno'. Dywedodd [Az Zuhriy]; 'Dywedodd Umar: 'Oherwydd fy ngweithredoedd fe wnes i sawl gweithred dda - fel iawn am eiriau amhriodol-'. Ar ôl cwblhau'r cytundeb, dywedodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wrth ei gymdeithion: 'Codwch a lladdwch eich anifeiliaid aberthol ac yna eillio'ch pennau'. Dywedodd yr adroddwr: 'Wrth Allah, ni safodd unrhyw berson i fyny - i gyflawni Ei orchymyn - nes iddo ei orchymyn dair gwaith. Pan na safodd yr un ohonynt i fyny i gyflawni ei orchmynion, aeth i mewn i gyfarfod Umm Salamah o'r diwedd a dweud wrthynt am yr hyn a ddigwyddodd iddo ymhlith y Mwslimiaid. Felly dywedodd Umm Salamah: 'O Broffwyd Allah, a ydych chi'n hoffi iddyn nhw wneud hyn? Dewch allan a pheidiwch â dweud gair wrth yr un ohonynt nes i chi ladd eich camel aberthol. Yna rydych chi'n galw eich barbwr i eillio'ch gwallt.'