حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ بِلَالٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنْ الصَّلَوَاتِ إِلَّا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلَالٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْرَائِيلَ الْمُلَائِيِّ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ قَالَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَقَ وَلَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ التَّثْوِيبِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ التَّثْوِيبُ أَنْ يَقُولَ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ و قَالَ إِسْحَقُ فِي التَّثْوِيبِ غَيْرَ هَذَا قَالَ التَّثْوِيبُ الْمَكْرُوهُ هُوَ شَيْءٌ أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَاسْتَبْطَأَ الْقَوْمَ قَالَ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ وَهَذَا الَّذِي قَالَ إِسْحَقُ هُوَ التَّثْوِيبُ الَّذِي قَدْ كَرِهَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَالَّذِي أَحْدَثُوهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي فَسَّرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ أَنَّ التَّثْوِيبَ أَنْ يَقُولَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلٌ صَحِيحٌ وَيُقَالُ لَهُ التَّثْوِيبُ أَيْضًا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَرُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَسْجِدًا وَقَدْ أُذِّنَ فِيهِ وَنَحْنُ نُرِيدُ أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِ فَثَوَّبَ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مِنْ الْمَسْجِدِ وَقَالَ اخْرُجْ بِنَا مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُبْتَدِعِ وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ قَالَ وَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ التَّثْوِيبَ الَّذِي أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدُ

[Ahmad bin Mani'-k] esan zigun; [Abu Ahmad Az Zubair-ek] esan zigun; [Abu Isra`il-ek] [Al Hakam]-engandik [Abdurrahman bin Abu Laila]-rengandik [Bilal]-engandik esan zuen; 'Alaren Mezulariak, sallallaahu 'alaihi wasallam-ek, esan zuen: 'Inoiz ez egin tastwib - bostekoa - otoitz orduetan, goizeko otoitzean izan ezik'. Esan zuen; 'Kapitulu honetan Abu Mahdlurah-ren historia bat ere badago'. Abu Isak esan zuen: 'Ez dakigu Bilal-en hadith-ari buruz, Abu Isra'il Al Mula'I-rengandik izan ezik, eta Abu Isma'ilek ez du inoiz hadith hau entzun Al Hakam bin Utaibah-rengandik'. Esan zuen: 'Hadith hau Al Hasan bin Umarah-rengandik, Al Hakam bin Utaibah-rengandik kontatu zuen bakarrik. Eta Abu Isma'ilen izena Isma'il bin Abu Ishaq da. Hala ere, hadith adituen arabera, ez zen pertsona sendoa. Jakintsuek ez dute bat egiten lafadz tatswib-aren interpretazioan, batzuek diote tastwid-a dela norbaitek goizeko otoitzean ASH SHALATU KHAIRUN MINAN NAUM esaten duela -otoitza loa baino hobea da-. Iritzi hau bin Al Mubarak eta Ahmadek hartu dute. Bitartean, Ishaq-ek beste iritzi bat zuen tatswib-ari buruz, esan zuen: 'Gorroto den tatswib-a gizakiek sortutako zerbait da, sallallaahu 'alaihi wasallam profetaren ondoren, mu'ezinak otoitzerako deia egiten bazuen, jendea alferra zela hura betetzeko, otoitzerako deiaren eta iqamah-aren artean esan zuen; QAD QAAMATISH OTOITZA - HAYYA 'ALA ASH OTOITZA - HAYYA 'ALAL FALAH -otoitza ezarri da, ezarri dezagun otoitza, goazen garaipenera-'. Esan zuen; «Ishaq-ek esandakoa tatswib-en eredu bat zen, sallallaahu 'alaihi wasallam' profetaren ondoren sortua eta zientziako adituek gorroto zutena». Bin Al Mubarak eta Ahmadek interpretatu zutena izan zen tatswiba mu'adzin baten hitzaldia zela goizeko otoitz deian; ASH SHALATU KHAIRUN MINAN NAUM -otoitza loa baino hobea da-». Hau da iritzi zuzena. Hori da zientzialari adituek hartu eta aukeratu duten tatswid deitzen dena. Ibn Umarrek kontatu zuen goizeko otoitz deian esan zuela: ASH SHALATU KHAIRUN MINAN NAUM -otoitza loa baino hobea da-. Mujahid-ek kontatu zuenez, hau esan zuen: «Abdullah bin Umar eta ni meskitara sartu ginen otoitz deia egin ondoren, baina mu'ezinak tatswiba esan zuen. Beraz, Abdullah bin Umar meskitatik atera eta esan zuen: 'Atera zaitezte nirekin heretiko honen ondotik!' eta ez zuen bertan otoitz egin». Esan zuen: «Abdullahk gorroto duen tatswid bakarra gizakiek asmatutako -tatswib- da».