حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى صَلَاتَيْ الْعَشِيِّ الظُّهْرَ أَوْ الْعَصْرَ قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامَ إِلَى خَشَبَةٍ فِي مُقَدَّمِ الْمَسْجِدِ فَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَيْهِمَا إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى يُعْرَفُ فِي وَجْهِهِ الْغَضَبُ ثُمَّ خَرَجَ سَرْعَانُ النَّاسِ وَهُمْ يَقُولُونَ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ وَفِي النَّاسِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ فَقَامَ رَجُلٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَمِّيهِ ذَا الْيَدَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ قَالَ لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تُقْصَرْ الصَّلَاةُ قَالَ بَلْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ فَأَوْمَئُوا أَيْ نَعَمْ فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مَقَامِهِ فَصَلَّى الرَّكْعَتَيْنِ الْبَاقِيَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَكَبَّرَقَالَ فَقِيلَ لِمُحَمَّدٍ سَلَّمَ فِي السَّهْوِ فَقَالَ لَمْ أَحْفَظْهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ بِإِسْنَادِهِ وَحَدِيثُ حَمَّادٍ أَتَمُّ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَقُلْ بِنَا وَلَمْ يَقُلْ فَأَوْمَئُوا قَالَ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ قَالَ ثُمَّ رَفَعَ وَلَمْ يَقُلْ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَتَمَّ حَدِيثُهُ لَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فَأَوْمَئُوا إِلَّا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ أَبُو دَاوُد وَكُلُّ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ لَمْ يَقُلْ فَكَبَّرَ وَلَا ذَكَرَ رَجَعَ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ يَعْنِي ابْنَ عَلْقَمَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَعْنَى حَمَّادٍ كُلِّهِ إِلَى آخِرِ قَوْلِهِ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ قَالَ قُلْتُ فَالتَّشَهُّدُ قَالَ لَمْ أَسْمَعْ فِي التَّشَهُّدِ وَأَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ يَتَشَهَّدَ وَلَمْ يَذْكُرْ كَانَ يُسَمِّيهِ ذَا الْيَدَيْنِ وَلَا ذَكَرَ فَأَوْمَئُوا وَلَا ذَكَرَ الْغَضَبَ وَحَدِيثُ حَمَّادٍ عَنْ أَيُّوبَ أَتَمُّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ وَهِشَامٍ وَيَحْيَى بْنِ عَتِيقٍ وَابْنِ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قِصَّةِ ذِي الْيَدَيْنِ أَنَّهُ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَقَالَ هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ حَسَّانَ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ قَالَ أَبُو دَاوُد رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ وَحُمَيْدٌ وَيُونُسُ وَعَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ مَا ذَكَرَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامٍ لَمْ يَذْكُرَا عَنْهُ هَذَا الَّذِي ذَكَرَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ حَتَّى يَقَّنَهُ اللَّهُ ذَلِكَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ وَلَمْ يَسْجُدْ السَّجْدَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تُسْجَدَانِ إِذَا شَكَّ حَتَّى لَقَاهُ النَّاسُ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي بِهَذَا الْخَبَرِ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو دَاوُد رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَعِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَنَّهُ سَجَدَ السَّجْدَتَيْنِ قَالَ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِيهِ وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ

Esan digu [Muhammad bin 'Ubaid-ek] esan digu [Hammad bin Zaid-ek] [Ayyub-etik] [Muhammad-etik] [Abu Hurairah-etik] esan zuela; Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek arratsaldeko otoitza gurekin errezatu zuela, hots, eguerdiko edo Asr otoitza. Abu Hurairah-ek esan zuen: 'Gertatu zen bi rak'ah bakarrik errezatu zituela eta gero kaixo esan zuela, gero meskitaren aurrealdetik doan egurrera joan zela beste eskua - eskuinekoa - beste eskuaren gainean jarriz, eta haserre zegoela zirudien aurpegian, ondoren jendea korrika atera zen meskitatik - esanez: 'Otoitz egin qashar-en, otoitz egin qashar-en'. Eta pertsona horien artean Abu Bakr eta Umar zeuden, biak galdera hori egiteko erreparoak zituztenak, beraz, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek Dzul Yadain izeneko pertsonetako batek zutitu eta galdetu zuen; «Alaren Mezularia, ahaztu al zaizu edo qashar-en otoitz egin duzu?» Hark erantzun zuen: «Ez dut otoitza ahazten ezta berreskuratzen ere». Dzul Yadainek esan zuen: «Baina ahaztu egin zaizu, Ala-ren Mezularia». Orduan, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam jendeari begiratu eta esan zion: «Egia al da Dzul Yadainek esandakoa?», lagunek erantzun zuten -keinuekin-; «Bai, horixe da». Gero, bere jatorrizko lekura itzuli eta gainerako -raka'at- hutsuneak osatu zituen, eta gero agurtu egin zuen. Agurraren ondoren, takbir esan zuen eta ohiko prosternazio bat bezala edo pixka bat gehiagoz ahozkatu zen, gero burua altxatu eta takbir esan zuen, ondoren berriro takbir esan zuen eta ohiko prosternazio bat bezala edo pixka bat gehiagoz ahozkatu zen, gero burua altxatu eta takbir esan zuen. Muhammadek galdetu zion: «-Sujud-sahwi-n agurtu al zuen?», erantzun zuen; «Ez dut Abu Hurairah-rengandik memorizatu, baina esan zidaten [Imran bin Hushain]-ek esan zuela;» 'Orduan, sallallaahu 'alaihi wasallam salam...'. Esan digu [Abdullah bin Maslamah-ek] [Malik-engandik] [Ayyub-engandik] [Muhammad-engandik] bere sanad-arekin, baina Hammad-en haditha perfektuagoa da, esan zuen narratzaileak; Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam-ek gurekin otoitz egin zuen, baina ez zuen esan '...Lagunek baietz egin zuten buruarekin...' jarraitu zuen; '...orduan jendeak erantzun zuen; 'Bai, hori da', esan zuen berriro; '...orduan burua altxatu zuen-...' eta ez zuen esan; '...takbir-a esan zuen, gero takbir-a egin eta prosternazio normal bat bezala edo luze samarra bezala adoratu zen, gero burua altxatu zuen-'. Hadith-aren historia hemen amaitzen da, ondorengo editorialak aipatu gabe eta baita honako hau ere aipatu gabe: '...Lagunek baietz egin zuten buruarekin.'. Hammad bin Zaid izan ezik, Abu Daudek esan zuen; 'Hadith hau kontatzen duen orok ez du esaten; '...orduan esan takbir...'' ezta aipatzen ere; '...eta atzera...' Narratu digu [Musaddad-ek] kontatu digu [Bisyr-ek, hau da, Ibn Al Mufadlal-ek] kontatu digu [Salamah-ek, hau da, Ibn Alqamah-ek] [Muhammad-engandik] [Abu Hurairah-engandik] esan zuen: 'Alaren Mezulariak, sallallaahu 'alaihi wasallam, behin gurekin otoitz egin zuen...' Hammad-en hadith osoak adierazi nahi duen bezala - hasieratik - bere adierazpenaren amaierara arte, hau da; 'Esan zidaten Imran bin Hushain-ek esan zuela; ...orduan agurtu egin zuen'. Esan zuen Salamah bin Alqamah-ek; 'Esan nuen; -tasyahud errezitatuz -sahwi ahuspeztu ondoren-?' esan zuen Muhammad bin Sirin-ek; 'Ez nuen tasyahud irakurtzen entzun, nik tasyahud irakurtzea nahiago dudan bitartean'. Ez da aipatzen ere; 'Dzul Yadain deitu zion', beraz, ez zuen aipatu; '...orduan baietz egin zuten buruarekin...' gauza bera gertatzen da 'Haserre'-rekin. Bitartean, Hammad-en Ayyub-eko haditha perfektuagoa da. Esan digu [Ali bin Nadhr bin Alik] esan digu [Sulaiman bin Harbek] esan digu [Hammad bin Zaid] [Ayyub] eta [Hisyam]-engandik, [Yahya bin 'Atiq]-engandik, [Ibn 'Aun] [Muhammad]-engandik [Abu Hurairah] Profeta sallallaahu 'alaihi wasallam-engandik -Dzul Yadain-en istorioari buruz- takbir egin eta ahozpeztu zela. Hishamek, hots, Ibn Hasanek, esan zuen; 'takbir esan zuen, gero takbir egin eta gero ahozpeztu egin zen'. Abu Daudek esan zuen; Hadith hau [Habib bin As Syahid], [Humaid], [Yunus] eta ['Ashim Al Ahwal]-ek ere kontatu zuten [Muhammad]-engandik [Abu Hurairah]-engandik, baina inork ez zuen aipatu Hammad bin Zaidek Hisham-engandik aipatu zuen bezala, takbir-a esan eta gero takbir-a egin eta gero ahuspeztu egin zela. Hadith hau [Hammad bin Salamah] eta [Abu Bakr bin 'Ayyasy-rengandik] ere kontatu da [Hisyam]-engandik, baina biek ez dute aipatzen, Hammad bin Zaidek aipatu bezala, takbir-a egin eta gero takbir-a egin zuenik. Esan digu [Muhammad bin Yahya bin Faris-ek] esan digu [Muhammad bin Kathir-ek] [Al Auza'i-tik] [Az Zuhri-tik] [Sa'id bin Al Musayyib-etik] eta [Abu Salamah] eta ['Ubaidullah bin Abdullah]-engandik [Abu Hurairah]-engandik istorio hau bezala, esan zuen; 'Baina ez zen bi aldiz ahuspeztu, Ala-k ziurtatu zezan'. Esan digu [Hajjaj bin Abu Ya'qub-ek] esan digu [Ya'qub, hau da, Ibn Ibrahim-ek] esan digu [nire aitak] [Salih-engandik] [Ibn Shihab-engandik] [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah]-ek jakinarazi diola Allahren Mezulariak, sallallaahu 'alaihi wasallam...' goiko hadith-ean esan zuen bezala; 'Ez zen bi aldiz ahuspeztu, hau da, zalantzan zegoenean ahuspeztu zen jendea berarengana etortzeko'. [Ibn Shihab-ek] esan zuen; [Sa'id bin Al Musayyab-ek] hadith honekin jakinarazi dit, [Abu Hurairah-rengandik] esan zuen; ...' Eta jakinarazi dit [Abu Salamah bin Abdurrahman] eta [Abu Bakr bin Al Harith bin Hisham] eta ['Ubaidullah bin Abdullah]. Abu Daudek esan zuen; «[Yahya bin Abu Katsir]-engandik eta [Imran bin Abu Anas]-engandik [Abu Salamah bin Abdurrahman]-engandik eta ['Ala` bin Abdurrahman]-engandik [bere aitagandik] ere kontatu zen istorio honekin batera, baina ez zuen bi aldiz ahuspeztu zenik aipatu -sahwi-». Abu Daudek esan zuen: «Eta [Az Zubaidi-rengandik] [Az Zuhri-rengandik [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah-rengandik] kontatu zen sallallaahu 'alaihi wasallam' profetarengandik - hadithean esan zuen - ez zituela bi ahuspeztu sahwirako - ahuspeztu -».»