Imam Abu Dawud : 856

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى صَلَاتَيْ الْعَشِيِّ الظُّهْرَ أَوْ الْعَصْرَ قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامَ إِلَى خَشَبَةٍ فِي مُقَدَّمِ الْمَسْجِدِ فَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَيْهِمَا إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى يُعْرَفُ فِي وَجْهِهِ الْغَضَبُ ثُمَّ خَرَجَ سَرْعَانُ النَّاسِ وَهُمْ يَقُولُونَ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ وَفِي النَّاسِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ فَقَامَ رَجُلٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَمِّيهِ ذَا الْيَدَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قُصِرَتْ الصَّلَاةُ قَالَ لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تُقْصَرْ الصَّلَاةُ قَالَ بَلْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ فَأَوْمَئُوا أَيْ نَعَمْ فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مَقَامِهِ فَصَلَّى الرَّكْعَتَيْنِ الْبَاقِيَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَكَبَّرَقَالَ فَقِيلَ لِمُحَمَّدٍ سَلَّمَ فِي السَّهْوِ فَقَالَ لَمْ أَحْفَظْهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ بِإِسْنَادِهِ وَحَدِيثُ حَمَّادٍ أَتَمُّ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَقُلْ بِنَا وَلَمْ يَقُلْ فَأَوْمَئُوا قَالَ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ قَالَ ثُمَّ رَفَعَ وَلَمْ يَقُلْ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ وَتَمَّ حَدِيثُهُ لَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فَأَوْمَئُوا إِلَّا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ أَبُو دَاوُد وَكُلُّ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ لَمْ يَقُلْ فَكَبَّرَ وَلَا ذَكَرَ رَجَعَ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ يَعْنِي ابْنَ عَلْقَمَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَعْنَى حَمَّادٍ كُلِّهِ إِلَى آخِرِ قَوْلِهِ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ قَالَ قُلْتُ فَالتَّشَهُّدُ قَالَ لَمْ أَسْمَعْ فِي التَّشَهُّدِ وَأَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ يَتَشَهَّدَ وَلَمْ يَذْكُرْ كَانَ يُسَمِّيهِ ذَا الْيَدَيْنِ وَلَا ذَكَرَ فَأَوْمَئُوا وَلَا ذَكَرَ الْغَضَبَ وَحَدِيثُ حَمَّادٍ عَنْ أَيُّوبَ أَتَمُّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ وَهِشَامٍ وَيَحْيَى بْنِ عَتِيقٍ وَابْنِ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قِصَّةِ ذِي الْيَدَيْنِ أَنَّهُ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَقَالَ هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ حَسَّانَ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ قَالَ أَبُو دَاوُد رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ وَحُمَيْدٌ وَيُونُسُ وَعَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ مَا ذَكَرَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامٍ لَمْ يَذْكُرَا عَنْهُ هَذَا الَّذِي ذَكَرَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ كَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ حَتَّى يَقَّنَهُ اللَّهُ ذَلِكَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ وَلَمْ يَسْجُدْ السَّجْدَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تُسْجَدَانِ إِذَا شَكَّ حَتَّى لَقَاهُ النَّاسُ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي بِهَذَا الْخَبَرِ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو دَاوُد رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَعِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَنَّهُ سَجَدَ السَّجْدَتَيْنِ قَالَ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِيهِ وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ

Mae wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin 'Ubaid] wedi dweud wrthym [Hammad bin Zaid] gan [Ayyub] gan [Muhammad] gan [Abu Hurairah] dywedodd; Gweddïodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam y weddi gyda'r nos gyda ni, sef y weddi ganol dydd neu Asr. Dywedodd Abu Hurairah; 'Mae'n ymddangos mai dim ond dau rak'ah a weddïodd ac yna dywedodd helo, yna aeth at y pren sy'n rhedeg ar draws blaen y mosg gan osod ei law arall - ei law dde - ar ben ei law arall, ac roedd yn edrych ar ei wyneb fel pe bai'n ddig, ar ôl hynny rhuthrodd y bobl allan - o'r mosg - gan ddweud; 'Gweddïwch mewn qashar, gweddïwch mewn qashar'. Ac ymhlith y bobl hyn roedd Abu Bakr ac Umar, y ddau ohonynt yn amharod i ofyn y cwestiwn hwn, felly safodd un o'r bobl y gwnaeth Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam iddynt o'r enw Dzul Yadain i fyny a gofyn; ''O Negesydd Allah, ydych chi wedi anghofio neu ydych chi wedi gweddïo yn qashar?' Atebodd: 'Nid wyf yn anghofio nac yn gwneud iawn am y weddi'. Dywedodd Dzul Yadain; 'Ond rydych chi wedi anghofio, O Negesydd Allah'. Yna trodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam at y bobl a dweud: 'A yw'n wir yr hyn a ddywedodd Dzul Yadain?' atebodd y cyfeillion -gydag arwyddion-; 'Ydy, mae hynny'n iawn' yna aeth yn ôl i'w le gwreiddiol a chwblhau'r bylchau -raka'at- sy'n weddill, yna cyfarchodd. Ar ôl y cyfarchiad, dywedodd takbir a phlygodd fel ymgrymu arferol neu am ychydig yn hirach yna cododd ei ben a dweud takbir, ar ôl hynny dywedodd takbir eto a phlygodd fel ymgrymu arferol neu am ychydig yn hirach yna cododd ei ben a dweud takbir'. Gofynnodd Muhammad; 'A gyfarchodd yn -sujud- sahwi?' atebodd; 'Wnes i ddim ei gofio gan Abu Hurairah, ond dywedwyd wrthyf fod [Imran bin Hushain] wedi dweud; 'Yna fe sallallaahu 'alaihi wasallam salam...'. Mae wedi dweud wrthym [Abdullah bin Maslamah] gan [Malik] gan [Ayyub] gan [Muhammad] gyda'i sanad, ond mae hadith Hammad yn fwy perffaith, meddai'r adroddwr; Gweddïodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam gyda ni ond ni ddywedodd '...Nodiodd y cymdeithion...' parhaodd; '...yna atebodd y bobl; 'Ie, mae hynny'n iawn,' meddai eto; '...yna cododd -ei ben- ...' ac ni ddywedodd; '...dywedodd y takbir, yna gwnaeth y takbir ac ymgrymu fel ymgrymu arferol neu'n hytrach hir, yna cododd ei -ben-'. Mae hanes yr hadith yn dod i ben yma, heb sôn am olygyddol dilynol a hefyd heb sôn am; '...Nodiodd y cymdeithion.'. ac eithrio Hammad bin Zaid, dywedodd Abu Daud; 'Nid yw pawb sy'n adrodd yr hadith hwn yn dweud; '...yna dywedwch takbir...'' peidiwch â sôn; '…ac yn ôl…' Wedi adrodd i ni [Mae Musaddad] wedi adrodd i ni [Bisyr h.y. Ibn Al Mufadlal] wedi adrodd i ni [Salamah h.y. Ibn Alqamah] gan [Muhammad] gan [Abu Hurairah] dywedodd; 'Gweddïodd Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam gyda ni unwaith...' fel y bwriadwyd gan hadith cyfan Hammad - o'r dechrau - hyd at ddiwedd ei ddatganiad, sef; 'Dywedwyd wrthyf fod Imran bin Hushain wedi dweud; …yna fe gyfarchodd'. Meddai Salamah bin Alqamah; 'Dywedais i; -trwy- adrodd tasyahud -ar ôl ymostwng sahwi-?' meddai Muhammad bin Sirin; 'Wnes i ddim ei glywed yn darllen tasyahud, tra bod yn well gen i ddarllen tasyahud. ' Nid yw'n cael ei grybwyll chwaith; 'Galwodd ef yn Dzul Yadain,' felly ni soniodd amdano; '...yna fe nodion nhw...' mae'r un peth yn wir am 'Ddig'. Yn y cyfamser, mae hadith Hammad gan Ayyub yn fwy perffaith. Mae wedi dweud wrthym fod [Ali bin Nadhr bin Ali] wedi dweud wrthym fod [Sulaiman bin Harb] wedi dweud wrthym fod [Hammad bin Zaid] gan [Ayyub] a [Hisyam], [Yahya bin 'Atiq], [Ibn 'Aun] gan [Muhammad] gan [Abu Hurairah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam - am stori Dzul Yadain- ei fod wedi gwneud takbir ac wedi ymgrymu. Dywedodd Hisham, sef Ibn Hasan; 'dywedodd takbir yna gwnaeth takbir yna ymgrymu'. Dywedodd Abu Daud; Adroddwyd yr hadith hwn hefyd gan [Habib bin As Syahid], [Humaid], [Yunus] a ['Ashim Al Ahwal] gan [Muhammad] gan [Abu Hurairah], ond ni soniodd yr un ohonynt amdano fel y crybwyllwyd gan Hammad bin Zaid gan Hisham ei fod wedi dweud takbir yna gwnaeth takbir yna ymostyngodd'. Adroddir yr hadith hwn hefyd gan [Hammad bin Salamah] ac [Abu Bakr bin 'Ayyasy] gan [Hisyam], ond nid yw'r ddau ohonynt yn sôn, fel y crybwyllwyd gan Hammad bin Zaid, ei fod wedi gwneud takbir yna gwneud takbir'. Wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Yahya bin Faris] wedi dweud wrthym [Muhammad bin Kathir] gan [Al Auza'i] gan [Az Zuhri] gan [Sa'id bin Al Musayyib] ac [Abu Salamah] a ['Ubaidullah bin Abdullah] gan [Abu Hurairah] fel y stori hon, dywedodd; 'Ond ni phlygodd ddwywaith fel bod Allah wedi'i sicrhau'. Mae wedi dweud wrthym fod [Hajjaj bin Abu Ya'qub] wedi dweud wrthym fod [Ya'qub sef Ibn Ibrahim] wedi dweud wrthym [fy nhad] gan [Salih] gan [Ibn Shihab] fod [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah], wedi'i hysbysu, ei fod wedi cyrraedd ato fod Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam...' fel yn yr hadith uchod, dywedodd; 'Ni phlygodd ddwywaith, hynny yw, fe bwriodd pan oedd mewn amheuaeth fel y byddai pobl yn dod ato'. Dywedodd [Ibn Shihab]; Mae [Sa'id bin Al Musayyab] wedi fy hysbysu gyda'r hadith hwn, gan [Abu Hurairah] dywedodd; …' Ac mae wedi fy hysbysu [Abu Salamah bin Abdurrahman] ac [Abu Bakr bin Al Harith bin Hisham] a ['Ubaidullah bin Abdullah]. Dywedodd Abu Daud; 'Adroddwyd hefyd gan [Yahya bin Abu Katsir] ac [Imran bin Abu Anas] gan [Abu Salamah bin Abdurrahman] a ['Ala` bin Abdurrahman] gan [ei dad] i gyd gan [Abu Hurairah] gyda'r stori hon, ond ni soniodd am ymostwng ddwywaith -sahwi-'. Dywedodd Abu Daud; 'Ac adroddwyd o [Az Zubaidi] o [Az Zuhri] o [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam - dywedodd yn yr hadith - nad oedd yn gwneud dau ymostyngiad ar gyfer sahwi - ymostwng -'.