Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 3149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ بَلَى لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَيْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ وَرُبَّمَا قَالَ فَهُوَ ثَمَّهْ وَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ{ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ قَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا قَالَ لَهُ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ مُوسَى فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي{ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا }قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ{ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا إِلَى قَوْلِهِ إِمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلَّا وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلَامٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }مَائِلًا أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلًا إِلَّا مَرَّةً قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ لَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ
Wakatwaambila ['Ali bin 'Abdullah] wakatwaambila [Sufyan] wakatwaambila ['Amru bin Dinar] wakati, wakandaambila [Sa'id bin Jubair] wakati; Ndakaamba kuli [Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma]; 'Nauf Al Bakaly uyeeya kuti Musa, mweenzinyina wa Khadlir, tanaakali Musa Bani Israa'il, pesi wakali Musa umbi. Ibn 'Abbas radliallahu 'anhu wakati: 'Sinkondo wa Allah ulabeja, wakatwaambila ncobeni [Ubay bin Ka'ab] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu'alaihiwasallam: 'Ooyo Musa wakaliimvwi kunembo lyaBani Isra'il kaamba makani mpawo wakabuzyigwa kuti: 'Nguni muntu uulemeka kwiinda boonse'. Walo 'Alaihissalam wakasandula kuti: 'Ndime'. Mpoonya aawo Allah Ta'ala wakamutongooka nkaambo tanaakapegwa luzibo aatala anzizyo. Mpawo Allah Ta'ala wakamuyubunwida kuti: 'Kuli mubelesi akati kababelesi Bangu uukkala aawo lwizi luswaangana lwizi obile 'uulemeka - musongo- kwiinda nduwe'. Mpawo Musa wakati: 'O Rabb, ino nguni ngondikonzya kujana mweenzuma? ' Sufyan wakapandulula amwi kaambyo; 'O Rabb, ino mbuti mbondikonzya -kuti ndikonzye kuswaangana-? Allah waamba kuti: 'Kobweza nswi uyibike muchibbeeke mpawo kufumbwa kuti wasweekelwa nswi eecho nchitondezyo chabusolozi'. Sufyan awalo wakapandulula amwi kaambyo; 'Ooko nkwabede mwaalumi'. Mpawo Musa wakabweza nswi mpawo waibikka muchibbeeke, mpawo wakazwa asikwiiya wakwe utegwa Yusya' bin Nun kusikila nibakasika abbwe pati, boonse bakabikka mitwe yabo abbwe kusikila Musa wakalala. Mpawo inswi yakazwa muchibbeeke chakupozya mpawo yazuza mpawo yanjila mulwizi -QS al-Kahf kapango 61-. Allah wakakasya kweenda kwamaanzi ooko nswi nkoyakali kwiinda kuchitila kuti ibe mbuli chiluli chaŋanda naakuti ibe mbuli chitondezyo. Aboobo Musa wakati; 'Eecho nchitondezyo chilibonya mbuli ŋanda'. Aboobo boonse bobilo bakazumanana mulweendo lwabo lyoonse masiku asyikati. Kusikila kumazuba aayo, Musa wakaambila basikwiiya bakwe kuti; 'Amulete okuno chakulya chesu, twakatede loko mulweendo oolu'. --QS al-Kahf kapango 62-. Musa tanaakalimvwa kukatala kunze kwakuti naakasika nkwaakali kuya mbuli mbwaakalaililwa a Allah Ta'ala. Aboobo sikwiiya wakwe wakati kulinguwe: 'Sena walizi kuti nitwakali kuyandaula busena bwakuyubila mumwala?, ndakaluba kukubuzya aatala answi. Alimwi taakwe wakandiluba kunze lyaSaatani'-. Musa wakati: -'Oobo mbobusena mbutuyandaula. Mpawo bobile aaba bakapiluka kuti batobele mikondo yabo yakusaanguna. -QS al-Kahf kapango 63-. Aachiindi eecho, inswi yakatola nzila yayo mulwizi mpawo kuli mbabo boonse bobile eechi chakali chintu cheenzu. Musa wakati: 'Oobo mbobusena mbutuyandaula'. Mpawo bobile bakapiluka mpawo bakatobela mikondo yabo. -QS al-Kahf kapango 64-. Boonse bobile bakapiluka mpawo bakatobela nzila yakainda kusikila bakapiluka kumwala mpawo kwakajanwa kuti kwakali kale muntu wakasamide zizwaato zipati mpawo Musa wakamwaanzya. Mudaala wakapilusya kwaanzya kwa Musa akwaamba kuti; 'Mbuti mbomukonzya kwaanzya kubusena bwanu? Musa wakasandula kuti: 'Ndime Musa'. Mudaala wakavwiila kuti: 'Musa Bani Isra'il?'. Musa wakasandula kuti: Iyi, mbombubo'. Musa wakatobela: 'Ndakaboola kuzookubona kuti undiyiisye luzibo lwini-lwini kuzwa kuluzyibo lwini-lwini ndowakayiisigwa'. -QS al-Kahf kapango 66-. Mudaala wakati; 'O Musa, ndijisi luzibo kuzwa kuluzyibo lwa Allah oolo Allah ndwaakandiyiisya oolo ndotazyi mpawo ayebo ulijisi luzibo kuzwa kuluzyibo lwa Allah oolo Allah ndwaakakuyiisya ndonditazyi'. Musa wakati; 'Ndilakonzya kukutobela? '. Wakasandula kuti: ‘Tokonzyi kundikkazyika moyo pe. Alimwi ino inga mwakkazika moyo biyeni aatala achintu nchomutajisi luzibo luzulide atala anzizyo lino'. Mpawo kusikila majwi aaLeza '...kulubizya kupati'. -QS al-Kahf tupango 67 - 71-. Mpawo bobile aaba bakeenda kunkomwe yalwizi kusikila bwato bwakainda, mpawo bakakumbila kuti babatanta, mbuli kuti bakalizyi Khadl Mpoonya balo - basibwaato - bakamutola kakunyina kumulomba mali. Aawo bobile nibakali kweenda mubwato, kwakasika kayuni kaniini mpawo kakakkala kumbali aabwaato mpawo kakanywa maanzi aalwizi kuti anywe chiindi chomwe naa zyobile. Mpawo Khadlir wakati kulinguwe: 'O Musa, luzibo lwangu aluzibo lwako kuti lwakozyanisyigwa aluzibo lwa Allah tazili chintu pesi zili mbuli - maanzi aakonzya kutolwa - kuzwa kukukwamuna kwamuyuni ooyu amulomo wakwe atala aamaanzi aalwizi. Chakutayeeyelwa Khadlir wakabweza nkoli mpawo watyola bbwe lyabwaato. Kugambwa kwa Musa tiikwakamana kusikila naakagwisya bbwe kuzwa mubwaato. Musa wakati kulinguwe: 'Ino ulikuchitaanzi?'. Aaba bantu bakatubikka mubwaato bwabo kakunyina kubbadelwa mpawo yebo wakabikka mpako mubwaato bwabo aboobo wakabbizya basikweenzya. Nchoonzyo wabisya loko'. Khadlir wakati: 'Teendakaamba kuti; Mubunike, tokonzyi kundikkazyika moyo pe.' Musa wakati: 'Utandisubuli akaambo kakuluba kwangu alimwi utandimikizyi buyumuyumu buli boonse muzintu zyangu' -QS al-Kahf kapango 71 - 73-. Mubuzyo wakusaanguna ooyu nkaambo Musa wakaluba. Nibakazwa mulwizi bobile aaba, bakainda amwana muniini wakali kusana abeenzinyina bobile. Mpawo Khadlir wakajata mutwe wamwana mpawo wakautyola amaanza aakwe. Sufyan, sikupandulula makani wakatondeezya amunwe wakwe mbuli kuti uli mukunyonganya chimwi chintu. Aboobo Musa wakamubuzya kuti: ‘Nkaambo nzi ncojaya muntu uusalala ikutali akaambo kakuti wajaya muntu umbi? Masimpe, wachita mulandu. Khadlir wakati: 'Sena teensi ndakakwaambila kuti tokonzyi kundikkazyika moyo?' Musa wakati: 'Ikuti ndakubuzya chimwi chintu alimwi musule lyazeezi mpawo utandizumizyi kuti ndikusindikizye. Masimpe, wandipa kaambo kakuzula'. -QS al-Kahf kapango 74-. Mpawo bobile aaba bakeenda. Aboobo bobilo aaba nobakasika kubantu bamucisi cimwi, bakali kulomba kuti basangaalizyigwe abantu bamucisi eeco, pele bantu bamucisi eeco tiibakali kuyanda kubasangalizya. Mpawo bobile aaba bakajana bwaanda bwaŋanda yakali afwaafwi kuwa muchisi eecho.' -Sikupandulula. 'Ali bin 'Abdullah- wakati: Bulambo bulaseluka. Sufyan wakatondeezya ajanza lyakwe mbuli kuti wakali kuswida chimwi chintu mujulu mpawo teensi ndakamvwa Sufyan kaamba kuseluka kunze lyachiindi chomwe. Musa wakati; 'Mbantu mbotwakaswayide pesi tabatusani pe nokuba kutukkomanisya, aboobo nkaambo nzi ncomubambulula maanda aabo?'. Kuti koyanda, kolomba buyo mali aakubbadelwa. Khadlir wakasandula kuti: 'Eechi ncechiindi chakwaandaana aakati kandime ayebo. Ndiyookuzibya makanze aamilimo yangu eeyo njotakonzyi kulindila'. -QS al-Kahf kapango 77 - 78-. Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Tulangila ncobeni kuti Musa ulakonzya kukkazyika moyo kuchitila kuti Allah aambe twaano tunji aatala aaba bobile'. Sufyan wakati; 'Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Allah amufwide luzyalo Musa. Kuti naakakkazyika moyo, nokwakali twaano tunji atala aaba bobile.' Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma wakabala -wakapandulula- kapango aaka a; 'Kunembo lyabo kuli mwami uuyoobweza bwato boonse bubotu kwiinda mulweeno. Muchiindi eecho, mwana muniini wakajaigwa tanaakali musyomi, mpawo bazyali bakwe bakali basyomi. Sufyan wakandaambila kuti; 'Ndakamvwa kuzwa kuli nguwe ziindi zibili mpawo ndakabikka mumutwe'. wakabuzya Sufyan; 'Sena wakachibamba mumutwe kotanamvwa kuli 'Amru naakuti wakachibamba mumutwe kuzwa kuli umwi?. Sufyan wakati; 'Ino nguni umbi ngondakayibamba mumutwe? Umwi wakaluula kuzwa kuli 'Amru mpawo ndakamvwa kuzwa kuli nguwe ziindi zyobile naa zyotatwe mpawo ndakabikka mumutwe'.