Nabi tidaklah meninggalkan warisan, semuanya dijadikan shadaqah

Imam Bukhari : 2863

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ وَكَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمَا فَدَخَلَا فَسَلَّمَا فَجَلَسَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنْ الْآخَرِ قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالَا قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْفَيْءِ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ثُمَّ قَرَأَ{ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ إِلَى قَوْلِهِ قَدِيرٌ }فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ حَيَاتَهُ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ وَجَاءَنِي هَذَا يُرِيدُ عَلِيًّا يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلَانِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالَا نَعَمْ قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ لَا أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَيَّ فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا

Mae wedi dweud wrthym fod [Ishaq bin Muhammad Al Farwiy] wedi dweud wrthym [Malik bin Anas] gan [Ibnu Shihab] gan [Malik bin Aus Al Hadatsan], fod [Muhammad bin Jubair] wedi sôn wrthyf am stori o'r hadith a gyfleuodd felly es i gyfarfod â Malik bin Aus yna gofynnais iddo am yr hadith dan sylw, yna dywedodd Malik; 'Pan oeddwn yn eistedd gyda fy nheulu yng nghanol y dydd yn sydyn daeth negesydd o 'Umar bin Al Khaththab ataf a dweud; 'Cyflawnwch alwad Amirul Mu'minin'. Felly es i gydag ef at ['Umar] a oedd ar y pryd yn eistedd ar fat nad oedd wedi'i orchuddio â matres ond yn pwyso ar glustog wedi'i wneud o ledr. Cyfarchais ef yna eisteddais i lawr. Felly dywedodd; 'O Maal -Malik-, yn wir mae meistri teml eich pobl wedi dod atom ac rwyf wedi gorchymyn rhoi anrhegion bach a diwerth iddynt, felly derbyniwch hyn a'i rannu gyda nhw'. Dywedais i; 'O Gadlywydd y Ffyddloniaid, os oeddech chi wedi gorchymyn hyn i unrhyw un heblaw fi,' meddai, 'Derbyniwch ef, O ddyn.' Tra roeddwn i'n eistedd gydag ef, daeth y ceidwad drws, Yarfaa, ato a dweud, 'A wnewch chi ganiatáu i ['Uthman], ['Abdur Rahman bin 'Auf], [Az Zubair], a [Sa'd bin Abi Waqas] ddod i mewn?' Atebodd Umar, 'Ydw.' Yna caniataodd iddynt ddod i mewn. Aethant i mewn, cyfarchasant ef, ac eisteddasant i lawr. Eisteddodd Yarfaa am ychydig ac yna dywedodd, 'A wnewch chi hefyd ganiatáu i ['Ali] ac ['Abbas] ddod i mewn?' Atebodd Umar, 'Ydw.' Yna caniataodd 'Umar iddynt ddod i mewn. Aethant i mewn, cyfarchasant ef, ac eisteddasant i lawr. Dywedodd Abbas, 'O Gadlywydd y Ffyddloniaid, penderfynwch rhyngof fi a'r dyn hwn.' Roedd y ddau ohonyn nhw'n dadlau dros yr eiddo a roddodd Allah i Rasulullah Sallallahu'alaiwasallam ar ffurf fa'i o eiddo Bani an-Nadlir. Dywedodd y grŵp o bobl oedd gydag 'Uthman a'i gymdeithion; 'O Amirul Mu'minin, penderfynwch y mater rhyngddynt ill dau a rhyddhawch un ohonynt'. Dywedodd 'Umar; 'Tawelwch, chi ddynion! Ac rwy'n gofyn i chi, trwy Allah, trwy ei ganiatâd y sefydlir y nefoedd a'r ddaear, a ydych chi'n gwybod bod Negesydd Allah sallallaahu'alaiwasallam wedi dweud: 'Nid ydym yn etifeddu dim, yr hyn a adawn ar ôl yw sadaqah?'. Yr hyn a olygai'r Proffwyd sallallaahu'alaiwasallam - yn ein geiriau ni - oedd ef ei hun. Dywedodd grŵp -'Uthman-; 'Ydy, mae wedi dweud hynny'. Felly trodd 'Umar eto a siaradodd ag 'Ali ac 'Abbas; 'Gofynnaf i'r ddau ohonoch, wrth Allah, a ydych chi'r ddau yn gwybod bod Rasulullah Shallallahu'alaiwasallam wedi dweud rhywbeth fel 'na?'. Atebodd y ddau; 'Ydw, mae wedi dweud hynny'. 'Yna dywedodd Umar; 'Dyna pam y byddaf yn siarad â chi am y mater hwn. Yn wir, mae Allah wedi dewis Ei Negesydd Shallallahu'alaihiwasallam yn y mater hwn o fa'i fel rhywbeth na roddodd i neb heblaw Ef Shallallahu'alaihiwasallam'. Yna darllenodd Umar air Allah -QS Al Hasyr adnod 6 sy'n golygu: -'A beth bynnag a roddodd Allah ar ffurf fa'i -ysbail rhyfel- i'w Negesydd o -eu heiddo-...- hyd at Ei air -ac mae gan Allah bŵer dros bopeth'-, mae'r adnod hon yn arbennig i Rasulullah Shallallahu'alaiwasallam. Wrth Allah, ni wnaeth ei gasglu trwy eich anwybyddu nac i roi mwy o bwyslais i chi. Yn wir, mae wedi'i roi i chi a'i ledaenu yn eich plith - y Mwslimiaid - ac mae rhywbeth ar ôl o'r trysor hwnnw hyd heddiw. Ac mae Rasulullah Sallallahu'alaiwasallam wedi darparu bwyd i'w deulu fel eu hincwm blynyddol o'r trysor fa'i hwn, yna cymerodd y gweddill a'i wneud yn drysor Allah ac mae wedi cymhwyso hyn i gyd drwy gydol ei oes. Gofynnaf i chi, onid ydych chi eisoes yn gwybod hyn i gyd?'. Atebasant; 'Ydw.' Yna siaradodd 'Umar ag 'Ali ac 'Abbas; 'Gofynnaf i'r ddau ohonoch, onid ydych chi'r ddau eisoes yn gwybod hyn i gyd?'. Parhaodd 'Umar; 'Yna lladdodd Allah Ei Broffwyd sallallaahu'alaihiwasallam, yna dywedodd Abu Bakr; 'Myfi yw gwarcheidwad Rasulullah Shallallahu'alaiwasallam.' Yna daeth Abu Bakr yn arweinydd, a chyflawnodd yr hyn a wnaeth Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno), ac mae Allah yn gwybod beth a wnaeth Abu Bakr. Rwy'n ei ystyried yn onest, yn ddoeth, yn unionsyth, ac yn ddilynwr y gwirionedd. Yna daethoch chi'ch dau ataf a siarad â mi, eich lleferydd yn un a'ch pwrpas yn y mater hefyd yn un. Daethoch chi, O Abbas, ataf yn gofyn am gyfran gan fab eich brawd. A daeth y dyn hwn, yr oedd 'Umar yn ei olygu yn Ali, i ofyn am gyfran ei wraig gan ei dad. Rwy'n dweud wrthych chi'ch dau fod Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) wedi dweud: 'Nid ydym yn etifeddu. Beth bynnag a adawn ar ôl yw elusen.' Ar ôl iddo ddod yn amlwg i mi fod yn rhaid i mi ei roi i'r ddau ohonoch, dywedaf, os dymunwch, byddaf yn ei roi i'r ddau ohonoch, ond rhaid i chi gofio addewid Allah a'i orchymyn eich bod yn gwybod yn wirioneddol am y mater hwn beth wnaeth Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno), beth wnaeth Abu Bakr, a hefyd beth rydw i wedi'i wneud ers i mi gymryd pŵer, ac os dywedwch chi'ch dau, "Rhowch ef i ni," yna ar yr amod hwnnw, byddaf yn ei roi i'r ddau ohonoch. "Ac rwy'n eich atgoffa chi gyd, wrth Allah, a roddais i'r ddau ohonyn nhw ar yr amod hwn?" Dywedodd grŵp 'Uthman, "Ie." Yna aeth 'Umar at 'Ali ac 'Abbas a dweud, "Rwy'n eich atgoffa chi'ch dau, wrth Allah, a roddais i'r ddau ohonyn nhw ar yr amod hwn?" Dywedasant ill dau, "Ie." Yna dywedodd 'Umar, "Yna dewch ataf fi er mwyn i mi allu penderfynu'r mater hwn ar amod arall. Yn wir, wrth Allah, y mae'r nefoedd a'r ddaear yn sefyll trwy Ei ganiatâd, ni fyddaf byth yn penderfynu'r mater hwn ar unrhyw amod heblaw hwn. Os na allwch chi'r ddau fforddio hynny yna gadewch i mi oherwydd byddaf yn eich disodli chi gyda gofalu am yr eiddo'.