Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Беҙгә [Әбү Әл Яман Әл Хакам бин Нафиғ] әйтте, әйтте беҙгә [Сөғәйеп] [Әз Зөһриҙән] миңә [Ғөбәйҙулла бин Абдулла бин Ғотба бин Мәсғүд] [Ғабдулла бин Ғаббас] уға [Әбү Суфйән би тофйанды] әйтте; тип, Ираклий Ҡөрәйеш сауҙа төркөмөн ҡабул итә, был төркөм Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм һәм Әбү Суфьян һәм Ҡөрәйеш кафырҙар араһындағы килешәү үҙ көсөнә ингән ваҡытта Сүриә еренә сауҙа экспедицияһында була. Илияла туҡтағанда улар Гераклийҙы Гераклий саҡырыуы буйынса осрата, уларҙы уның йыйылышында диалогҡа саҡыралар, был ваҡытта Гераклий Рим дәрәжәле кешеләре менән бергә була. Гераклий улар менән тәржемәсе аша һөйләшкән. Гераклий әйтте; — Пәйғәмбәр тип йөрөгән кеше менән ҡайһығыҙ ғаилә мөнәсәбәттәрендә иң яҡын? Әбү Суфьян әйтте; шулай тип яуап бирҙем; — Мин уның менән иң яҡын ғаилә мөнәсәбәттәре булған кеше. Гераклий әйтте; — Уны миңә, шулай уҡ дуҫтарына яҡынайт. Шулай итеп, улар Ҡөрәйштәрҙе Әбү Суфьяндың артына ҡуйҙылар. Шул саҡ Гераклий үҙенең тәржемәсеһе аша: «Әйт уға, мин унан үҙен пәйғәмбәр тип йөрөткән кеше тураһында һораным», — тигән. Әгәр ул миңә алдаша икән, һин дә уға алдашырға тейешһең». Аллаһ менән ант итәм, әгәр ҙә ялғанлыҡта ғәйепләүҙәр миңә тигеҙләнмәһә, мин уға ялған һөйләр инем». Әбү Суфьян әйтте; Тимәк, ул минән үҙе тураһында - пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм - тураһында иң беренсе һорау бирҙе: «һеҙҙең арала уның нәҫел-нәсәбе ниндәй урында тора?» Мин яуап бирҙем: «Ул яҡшы - затлы - нәҫелдән». Ул тағы: «Унан алда быны башҡа берәйһе әйткәнме?» Мин яуап бирҙем: «Бер нәмә лә». Ул тағы: «Атаһы батшамы?» Мин яуап бирҙем: «Юҡ». Уның артынан эйәреүселәр юғары дәрәжәле кешеләрме, әллә түбән кешеләрме?» Мин: «Уның артынан эйәргәндәр ҙә түбән кешеләр», — тип яуап бирҙем. Ул тағы: «Эйәргәндәр артамы, әллә кәмейме?» Мин яуап бирҙем: «Арттыр». Ул тағы ла: «Диненә асыуланып, берәйһе мөртәткә сыҡҡанмы?» Мин яуап бирҙем: «Бер нәмә лә». Ул тағы: «Әйткәнде әйткәнсе, алдағанын тапҡанығыҙ бармы?» Мин яуап бирҙем: «Бер ҡасан да». Ул тағы ла: «Ҡасан да алдағанмы?» Мин: «Бер ҡасан да», — тип яуап бирҙем. Беҙ уның менән осрашҡанда, ул бер ҡасан да улай эшләмәне». Әбү Суфьян: «Мин бындай һүҙҙәрҙән башҡа бер нәмә лә еткерә алмайым», — тигән. Ул тағы: «Һеҙ уның менән һуғышаһығыҙмы?» Мин: «Эйе», — тип яуап бирҙем. Ул тағы: «Һуғыш нисек тамамланды?» Мин яуап бирҙем: «Беҙҙең менән уның араһындағы һуғыш бик күп. Ҡайһы саҡта ул беҙҙе туҡмай, ҡайһы саҡта беҙ уны туҡмайбыҙ'. Ул тағы: «Нимә ҡушты?» Мин яуап бирҙем: «Беҙгә бойорҙо; — Аллаһ Тәғәләгә тиңдәш тотмайынса ғибәҙәт ҡылығыҙ, ата-бабаларығыҙ әйткән һүҙҙәрҙе ташлағыҙ. — Ул шулай уҡ намаҙ уҡырға, зәҡәт түләргә, дөрөҫөн әйтергә, бер-беребеҙҙе ғәфү итергә, дуҫлыҡты һаҡларға ҡушты. Шуға күрә Гераклий үҙенең тәржемәсеһенә: «Әйт уға, мин һинән был кешенең ата-әсәһе тураһында һораным, һин миңә был кешенең дворян нәҫеленән икәнен әйтәһең», — тигән. Шулай уҡ кеше лә үҙ халҡының тоҡомдары араһында терелтелде. Ә мин һеҙҙән һораным, быға тиклем уның әйткәндәрен берәйһе әйткәне бармы, һеҙ юҡ тигәнһегеҙ. Әгәр ҙә быға тиклем кемдер әйткән тип әйтелһә, әлбиттә, был кеше быға тиклем дә ошондай уҡ һүҙҙәр әйткән кешене күсереп яҙған тип фаразлар инем. Мин дә һеҙҙән атаһы батша нәҫеленәнме, тип һорағайным, һеҙ юҡ тип яуап бирҙегеҙ. Мин атаһы батша нәҫеленән булһа, әлбиттә был кеше атаһының батшалығына дәғүә итәсәк, тинем. Һәм мин шулай уҡ һеҙҙән һораным, әгәр һеҙ ҡасан да булһа уны алды Әгәр ҙә ул әйткәнде әйткәнсе алдаһа, һин уға юҡ тип яуап биргәнһең. Мин ысынлап та аңлайым: хатта кеше лә алдарға баҙнат итмәй, Аллаһы Тәғәләгә алдауҙы әйтеп тораһы ла юҡ. Һәм мин һинән дә һораным: уға эйәргәндәр затлылармы, әллә түбән кешеләрме?» Һин уның артынан эйәргән түбән кешеләргә яуап бирҙең. Ысынлап та, улар пәйғәмбәргә эйәреүселәр. Мин дә һеҙҙән фолловерҙар арттымы, кәменеме тип һорағайным, һеҙ артты тип яуап бирҙегеҙ. Ә иман камиллашҡансы шулай. Мин һеҙҙән шулай уҡ диненә асыуланып, берәйһе мөртәткә сыҡҡанмы икән, тип һораным. Һеҙ юҡ тип яуап бирҙегеҙ. Ә күңелдә үҫһә, үҫһә, иман шулай була. Мин дә һеҙҙән һораным, ҡасан да булһа алдағанһығыҙмы, һеҙ бер ҡасан да тип яуап бирҙегеҙ. Һәм шулай булды, тип, илселәр алдай алманы. Һәм мин һеҙҙән шулай уҡ һораным: ул һеҙгә нимә эшләргә ҡушты, һеҙ яуап бирҙегеҙ, ул һеҙгә бер нәмәне лә тиңдәш тотмау менән Аллаһ Тәғәләгә ғибәҙәт ҡылырға ҡушты, һәм һеҙҙе боттарға табыныуҙан тыйҙы, шулай уҡ ул һеҙгә намаҙҙы тоторға, зәҡәт түләргә, хаҡ һүҙ һөйләргә, бер-берегеҙҙе ғәфү итергә һәм дуҫлыҡты һаҡларға ҡушты. Һөйләгәндәреңдең барыһы ла дөрөҫ булһа, ул һис шикһеҙ минең аяҡ аҫтындағы батшалыҡты идара итәсәк. Мин ысынлап та шикләндем, ул хәҙер һеҙҙең арала юҡ, әгәр мин уның янына барып етеү юлын белһәм, әлбиттә, мин уны шул тиклем тырышыр инем, мин уның эргәһендә булғанда мин уның аяҡтарын мотлаҡ йыуыр инем. Шунан һуң Гераклий пәйғәмбәребеҙҙән Дихьйә тарафынан Бәсрә хакимдары өсөн килтерелгән хат һорай. Шуға күрә ул хатты Гераклийға бирә, шуға күрә ул уны уҡый һәм эстәлеге: «Бисмилләһир рахманир Рәхим», — тип яҙылған. Аллаһтың һәм Уның илсеһенең ҡоло Мөхәммәттән Ираклийға тиклем. Рим хакимы, күрһәтмәләрҙе үтәгәндәр өсөн ҡотҡарыу. Шунан һуң, мин һеҙҙе Ислам саҡырыуы менән саҡырам; Ислам диненә ин, шул саҡта имен булырһың, Аллаһы Тәғәлә һиңә икеләтә сауап бирер. Әгәр ҙә һеҙ йөҙ сөйөрһәгеҙ, һеҙ үҙегеҙҙең халҡығыҙҙың гонаһтарын үҙ өҫтөгөҙгә аласаҡһығыҙ һәм: Эй, китап халҡы, беҙҙең менән һеҙҙең арала бәхәс булмаһын, беҙ Аллаһтан башҡа бер кемгә лә табынмайбыҙ һәм Уға бер нәмә лә тиңдәш тотмайбыҙ һәм беҙҙең беребеҙ ҙә Аллаһтан башҡаларҙы раббтар итеп ҡабул итмәйбеҙ, тигән хөкөмгә килегеҙ. Әгәр ҙә улар йөҙ сөйөрһә, уларға әйт: «Бына беҙ - Аллаһҡа буйһондороусылар». Әбү Суфьян әйткән: «Ираклий әйткәндәрен еткереп, хатты уҡып бөткәс, шау-шыу һәм шау-шыулы тауыштар ҡупты, улар беҙҙе ҡыуып сығарҙы. Беҙҙе ҡыуып сығарғандан һуң дуҫтарыма әйттем; — Ысынлап та, ул Әбү Ҡабся улы эштәренә саҡырылған. Гераклий Рим империяһы өсөн борсола. Хатта шул ваҡытта мин дә Мөхәммәттең уңышлы булыуына борсолдом, ниһайәт, - ул тойғо юҡҡа сыҡты һуң - Аллаһ Тәғәлә мине Исламға ҡабул итте. Ә Ибн Ән Нажур, Илия чиновнигы һәм Ираклий христиан епискобы булған, бер көндө Ираклий Илияға килгәндә бик борсолоуын әйткән, ҡайһы бер һуғыш командирҙарына: «Ысынлап та, беҙ һеҙҙең хәлде инҡар итәбеҙ», — тигән. Бынан тыш, Ибн Нәжүр: «Ираклий йондоҙҙар хәрәкәтенә һәр ваҡыт иғтибарлы булған йондоҙсо була», — тигән. Бер ваҡыт руханиҙар биргән һорауҙарға яуап биргән; — Бер төндә йондоҙҙарҙың үтеүен күҙәтеп ултырғанда, Хитан батшаһы тыуғанын күрҙем, был халыҡ араһында кем сөннәткә ултыртылған? Руханиҙарға яуап бирегеҙ; — Сөннәткә ултыртыуҙы йәһүдтәр генә үтәй, йәһүдтәр арҡаһында борсолма. Тик һеҙҙең батшалыҡтағы бөтә илдәргә бойороҡ бирегеҙ, шул илдәрҙәге йәһүдтәр үлтерелһен өсөн». К Шул ваҡытта Бәни Ғассан батшаһының илсеһе Гераклийға Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тураһында һөйләргә тәҡдим ителә, был кеше хикәйәне һөйләп бөткәс, Гераклий уны тикшерергә ҡуша, сөннәткә ултыртылғанмы-юҡмы икәнен белергә. Тикшергәндән һуң, ысынында ҡара тәнле икәнлеге асыҡланған. Шунан кешеләр Гераклийға һөйләй. Гераклий был кешенән башҡа ғәрәптәр тураһында һорай, улар сөннәткә ултыртылғанмы, юҡмы?» Ул яуап бирҙе; — Бөтә ғәрәптәр ҙә сөннәткә ултыртылған. Гераклий әйтте; «Был өммәттең батшаһы, ысынлап та, ул тыуған». Шунан һуң Гераклис Римдәге белеме Гераклис менән тиң булған дуҫына хат ебәрә - уға Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тыуыуы тураһында һөйләргә - саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм -. Шул арала Хымша иленә юлын дауам итте, әммә Һимшәгә килеп еткәнсе, иң тәүҙә дуҫының хатына яуап килеп еткән ине. Дуҫы Гераклийҙың Мөхәммәт тыуған, уның ысынлап та пәйғәмбәр булыуы тураһындағы фекере менән килешә. Гераклий шунан һуң рим чиновниктарын Химшалағы үҙ урынына килергә саҡыра, йыйылышта барыһы ла булғандан һуң, Гераклий бөтә ишектәрҙе бикләргә ҡуша. Шунан һуң ул; — Эй, ром милләте, батшалыҡ беҙҙең ҡулда бөтөн килеш ҡалғанда, барығыҙ ҙа данлы еңеүҙе, алға китешкә өлгәшерһегеҙме? Теләһәң, Мөхәммәтте Пәйғәмбәр тип тан!» Был һүҙҙәрҙе ишетеп, бөтә ишектәр бикле булһа ла, ҡырағай ишәк кеүек ҡасып киттеләр. Бындай хәлде күреп, Гераклий уларҙың Мөхәммәттең пәйғәмбәрлегенә ышаныуҙарына өмөтөн юғалта. Шунан һуң һәр кемгә үҙ урындарына ҡайтырға ҡушты һәм әйтте; — Ысынында, әле генә әйткән һүҙҙәрем барығыҙҙы ла ныҡлылыҡты һынау өсөн генә ине. Хәҙер мин шул тәүәккәллекте күрҙем». Шунан улар Гераклий алдында баш эйҙеләр һәм унан риза булдылар. Гераклий тураһындағы хикәйә шулай тамамлана. Был риүәйәтте [Сәлих бин Ҡайсан] һәм [Юныс] һәм [Мәғмәр] [Әз Зөһриҙән] риүәйәт иткән.