Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam

इमाम बुखारी : 119

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

आम्हाला ['अब्दुल्ला इब्न मुहम्मद] यांनी सांगितले, त्यांनी म्हटले: आम्हाला [सुफ्यान] यांनी सांगितले, त्यांनी म्हटले: आम्हाला ['अमरु] यांनी सांगितले, त्यांनी म्हटले: मला [सईद इब्न जुबैर] यांनी सांगितले, त्यांनी म्हटले: मी [इब्न 'अब्बास] यांना म्हटले, "खरोखरच, नौफ अल-बकाली असा मानतो की मूसा (अलैहिस्सलाम) हे इस्राएलच्या मुलांमधील मूसा नव्हते, तर दुसरा मूसा." त्यानंतर इब्न अब्बास म्हणाले, "तो अल्लाहचा शत्रू खोटं बोलतो; खरं तर, [उबय्य इब्न का'ब] यांनी पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्याकडून आम्हाला सांगितले: 'मूसा, अल्लाहचे पैगंबर, इस्राएलच्या लोकांसमोर उपदेश देत उभे होते, तेव्हा त्यांना विचारले गेले: "सर्वात जास्त विद्वान कोण?" मूसा म्हणाले: "मी." मग परमेश्‍वर, सर्वोच्च, यांनी त्याला फटकारले कारण त्याला त्याबद्दलचे ज्ञान देण्यात आले नव्हते. मग परमेश्‍वर, सर्वोच्च, यांनी त्याला प्रकट केले: 'माझ्या सेवकांपैकी एक सेवक आहे जो दोन समुद्रांच्या संगमावर राहतो आणि तो तुझ्यापेक्षा अधिक शहाणा आहे.' मग मूसा म्हणाले, 'अरे प्रभू, मी त्याच्याशी कसा भेटू?' त्यांना सांगण्यात आले: 'एक मासा टोपलीत घे; जेव्हा तो मासा तुझ्या हातून निघून जाईल, तेच चिन्ह असेल.' म्हणून मूसा आपल्या सेवकासह, ज्याचे नाव योशुआ बिन नून होते, निघाले आणि ते दोघे मासा टोपलीत घेऊन गेले, जोपर्यंत ते एका मोठ्या खडकावर पोहोचले. मग त्यांनी त्या खडकावर आपले डोके ठेवून झोपले. मग तो मासा टोपलीतून बाहेर आला (आणि तो उडी मारून समुद्राकडे निघाला) (कुरआन 18:61). या घटनेने मूसा आणि त्याचा शिष्य चकित झाले, म्हणून त्यांनी रात्री-दिवसाचा प्रवास पुढे सुरू ठेवला. एक सकाळी मूसा यांनी आपल्या सेवकाला म्हटले, '(आमचे अन्न आण; खरोखरच, आम्ही या प्रवासाने थकून गेलो आहोत)' (कुरआन 18:62). जेव्हापर्यंत ते आज्ञेनुसार त्यांच्या गंतव्यावर पोहोचले नाहीत, तोपर्यंत मूसा यांना थकवा जाणवला नाही. म्हणून त्यांच्या शिष्याने त्यांना म्हटले: ''तुला आठवतं का जेव्हा आपण त्या खडकाजवळ आश्रय घेतला होता? खरंच, मी मासाचा उल्लेख करायला विसरलो. आणि मला विसरून देणारा दुसरा कोणीही नव्हता, तर शैतानच होता' (कुरआन 18:63). तेव्हा मूसा म्हणाले: 'हीच ती जागा आहे ज्याचा आपण शोध घेत होतो. मग त्या दोघांनी मागे परतण्याचा मार्ग धरला' (कुरआन 18:64). जेव्हा दोघे त्या दगडाजवळ पोहोचले, तेव्हा त्यांना ढीले-ढाले कपडे घातलेला एक माणूस दिसला; मोशेने त्याला अभिवादन केले. खिद्रने विचारले, "तुमच्या देशात लोक एकमेकांना कसे अभिवादन करतात?" मोशेने उत्तर दिले, "मी मोशे आहे." खिद्रने पुढे विचारले, "इस्राएलच्या मुलांमधील मोशे?" मोशेने उत्तर दिले, "होय." मूसा म्हणाले: "(मी तुमच्या मागे येऊ का, जेणेकरून तुम्ही मला त्या ज्ञानातून खरे ज्ञान शिकवाल जे तुम्हाला शिकवले गेले आहे?)" खिद्र म्हणाले: "खरोखर, तुम्ही माझ्यासोबत कधीच धीर धरू शकणार नाही" (कुरआन 18:66–67). खिद्र पुढे म्हणाले, "हे मूसा, माझ्याकडे अल्लाहने मला शिकवलेल्या अशा ज्ञानाचा खजिना आहे ज्याची तुम्हाला माहिती नाही, आणि तुमच्याकडेही अशा ज्ञानाचा खजिना आहे ज्याची मला माहिती नाही." मूसा म्हणाले: '(ईश्वराची इच्छा असेल तर, तुम्हाला मला संयमी दिसेल, आणि मी कोणत्याही बाबतीत तुमचे आज्ञाभंग करणार नाही)' (कुरआन 18:69). मग दोघेही किनाऱ्यावर चालत गेले, तेव्हा त्यांच्याकडे बोट नव्हती, आणि मग एक बोट आली. त्यांनी बोटीवरील लोकांशी बोलून त्यांना दोघांनाही बोटीवर घेण्याची विनंती केली. खिद्र ओळखले गेले असल्यामुळे त्यांनी कोणतेही पैसे न घेता दोघांनाही बोटीवर घेतले. मग एक लहान पक्षी आला आणि बोटीच्या कडेला बसून समुद्राचे पाणी चाखत एक-दोन घोट घेतले. खुद्रिर म्हणाले, "हे मूसा, माझे ज्ञान आणि तुझे ज्ञान, अल्लाहच्या ज्ञानाशी तुलना केल्यास, या पक्ष्याच्या समुद्रातील चाखण्यासारखे, महासागरातील एक थेंब आहे." मग खुद्रिरने जाणूनबुजून बोटीचा एक फळी काढून तो मोडला. मूसा म्हणाले, "त्यांनी आम्हाला मोफत प्रवासासाठी घेतले, मग तुम्ही प्रवाशांना बुडवण्यासाठी बोट का मोडत आहात?" खिद्र म्हणाला: '(मी तुला सांगितले नव्हते का, "तू माझ्याबरोबर कधीच संयम ठेवू शकणार नाहीस"?)' मूसा म्हणाला: '(माझ्या विस्मृतीसाठी मला शिक्षा करू नकोस, आणि माझ्या कामात मला कोणताही त्रास देऊ नकोस)' (कुरआन 18:72–73). ही पहिली घटना मूसा विसरल्यामुळे घडली. मग ते दोघे पुढे निघाले, तोपर्यंत ते एका तरुण मुलाशी भेटले जो आपल्या दोन मित्रांसोबत खेळत होता. खिद्रने त्या मुलाच्या डोक्याला धरले, त्याला वर उचलले आणि तो मरेपर्यंत जमिनीवर फेकले. तेव्हा मूसा म्हणाले: '(तू एका निष्पाप जिवाचा बळी का घेतलास, ज्याने इतर कोणालाही मारले नव्हते?)' (कुरआन 18:74). खिद्रने उत्तर दिले: '(मी तुला सांगितले नव्हते का की तू माझ्याबरोबर सहन करू शकणार नाहीस?)' (कुरआन 18:75). इब्न 'उयैनाह म्हणाले, "हे एक पुष्टीकरण आहे. '(मग दोघेही प्रवास करत गेले, जोपर्यंत ते एका गावातील लोकांकडे पोहोचले, त्यांनी त्या गावातील लोकांकडून आदरातिथ्य मागितले, परंतु त्या गावातील लोकांनी त्यांचे आदरातिथ्य करण्यास नकार दिला. मग त्यांना त्या गावात एक भिंत दिसली जी कोसळण्याच्या काठावर होती. तर खिद्रने ती भिंत दुरुस्त केली) ' (कुरआन 18:77). अल्लाहचे प्रेषित यांनी कथा पुढे सांगितली: "खिद्रने ते स्वतःच्या हातांनी केले. मग मूसा म्हणाले, '(जर तुम्हाला हवे असते, तर तुम्ही त्याबद्दल मोबदला घेऊ शकलात असता. खिद्र म्हणाला, 'हा तुझ्या आणि माझ्या मार्गांचा वेगळा होण्याचा ठिकाण आहे' (कुरआन १८:७७–७८). पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) म्हणाले: 'अल्लाह मूसावर दया करो. आम्हाला खरोखरच वाटते की मूसाने संयम धरला असता, तर आम्हाला त्यांच्या दोघांबद्दल आणखी बरेच कथा ऐकायला मिळाल्या असत्या.'