Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius
Imam Ahmad : 1649
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ابْنَةِ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمَّا نَزَلْنَا أَرْضَ الْحَبَشَةِ جَاوَرْنَا بِهَا خَيْرَ جَارٍ النَّجَاشِيَّ أَمِنَّا عَلَى دِينِنَا وَعَبَدْنَا اللَّهَ لَا نُؤْذَى وَلَا نَسْمَعُ شَيْئًا نَكْرَهُهُ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا ائْتَمَرُوا أَنْ يَبْعَثُوا إِلَى النَّجَاشِيِّ فِينَا رَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ وَأَنْ يُهْدُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَا مِمَّا يُسْتَطْرَفُ مِنْ مَتَاعِ مَكَّةَ وَكَانَ مِنْ أَعْجَبِ مَا يَأْتِيهِ مِنْهَا إِلَيْهِ الْأَدَمُ فَجَمَعُوا لَهُ أَدَمًا كَثِيرًا وَلَمْ يَتْرُكُوا مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقًا إِلَّا أَهْدَوْا لَهُ هَدِيَّةً ثُمَّ بَعَثُوا بِذَلِكَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيِّ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَأَمَرُوهُمَا أَمْرَهُمْ وَقَالُوا لَهُمَا ادْفَعُوا إِلَى كُلِّ بِطْرِيقٍ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ تُكَلِّمُوا النَّجَاشِيَّ فِيهِمْ ثُمَّ قَدِّمُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَاهُ ثُمَّ سَلُوهُ أَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْكُمْ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَا فَقَدِمَا عَلَى النَّجَاشِيِّ وَنَحْنُ عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ وَعِنْدَ خَيْرِ جَارٍ فَلَمْ يَبْقَ مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقٌ إِلَّا دَفَعَا إِلَيْهِ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَا النَّجَاشِيَّ ثُمَّ قَالَا لِكُلِّ بِطْرِيقٍ مِنْهُمْ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِ الْمَلِكِ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكُمْ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتُمْ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَى الْمَلِكِ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ لِيَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَإِذَا كَلَّمْنَا الْمَلِكَ فِيهِمْ فَتُشِيرُوا عَلَيْهِ بِأَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْنَا وَلَا يُكَلِّمَهُمْ فَإِنَّ قَوْمَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُمَا نَعَمْ ثُمَّ إِنَّهُمَا قَرَّبَا هَدَايَاهُمْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فَقَبِلَهَا مِنْهُمَا ثُمَّ كَلَّمَاهُ فَقَالَا لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِكَ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكَ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَيْكَ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَعْمَامِهِمْ وَعَشَائِرِهِمْ لِتَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ وَعَاتَبُوهُمْ فِيهِ قَالَتْ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَبْغَضَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ أَنْ يَسْمَعَ النَّجَاشِيُّ كَلَامَهُمْ فَقَالَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ صَدَقُوا أَيُّهَا الْمَلِكُ قَوْمُهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَأَسْلِمْهُمْ إِلَيْهِمَا فَلْيَرُدَّاهُمْ إِلَى بِلَادِهِمْ وَقَوْمِهِمْ قَالَ فَغَضِبَ النَّجَاشِيُّ ثُمَّ قَالَ لَا هَا اللَّهِ ايْمُ اللَّهِ إِذَنْ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْهِمَا وَلَا أُكَادُ قَوْمًا جَاوَرُونِي وَنَزَلُوا بِلَادِي وَاخْتَارُونِي عَلَى مَنْ سِوَايَ حَتَّى أَدْعُوَهُمْ فَأَسْأَلَهُمْ مَاذَا يَقُولُ هَذَانِ فِي أَمْرِهِمْ فَإِنْ كَانُوا كَمَا يَقُولَانِ أَسْلَمْتُهُمْ إِلَيْهِمَا وَرَدَدْتُهُمْ إِلَى قَوْمِهِمْ وَإِنْ كَانُوا عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ مَنَعْتُهُمْ مِنْهُمَا وَأَحْسَنْتُ جِوَارَهُمْ مَا جَاوَرُونِي قَالَتْ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَاهُمْ فَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولُهُ اجْتَمَعُوا ثُمَّ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا تَقُولُونَ لِلرَّجُلِ إِذَا جِئْتُمُوهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ مَا عَلَّمَنَا وَمَا أَمَرَنَا بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنٌ فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا جَاءُوهُ وَقَدْ دَعَا النَّجَاشِيُّ أَسَاقِفَتَهُ فَنَشَرُوا مَصَاحِفَهُمْ حَوْلَهُ سَأَلَهُمْ فَقَالَ مَا هَذَا الدِّينُ الَّذِي فَارَقْتُمْ فِيهِ قَوْمَكُمْ وَلَمْ تَدْخُلُوا فِي دِينِي وَلَا فِي دِينِ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَمِ قَالَتْ فَكَانَ الَّذِي كَلَّمَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ كُنَّا قَوْمًا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ نَعْبُدُ الْأَصْنَامَ وَنَأْكُلُ الْمَيْتَةَ وَنَأْتِي الْفَوَاحِشَ وَنَقْطَعُ الْأَرْحَامَ وَنُسِيءُ الْجِوَارَ يَأْكُلُ الْقَوِيُّ مِنَّا الضَّعِيفَ فَكُنَّا عَلَى ذَلِكَ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْنَا رَسُولًا مِنَّا نَعْرِفُ نَسَبَهُ وَصِدْقَهُ وَأَمَانَتَهُ وَعَفَافَهُ فَدَعَانَا إِلَى اللَّهِ لِنُوَحِّدَهُ وَنَعْبُدَهُ وَنَخْلَعَ مَا كُنَّا نَعْبُدُ نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ الْحِجَارَةِ وَالْأَوْثَانِ وَأَمَرَنَا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ وَحُسْنِ الْجِوَارِ وَالْكَفِّ عَنْ الْمَحَارِمِ وَالدِّمَاءِ وَنَهَانَا عَنْ الْفَوَاحِشِ وَقَوْلِ الزُّورِ وَأَكْلِ مَالَ الْيَتِيمِ وَقَذْفِ الْمُحْصَنَةِ وَأَمَرَنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَأَمَرَنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّيَامِ قَالَ فَعَدَّدَ عَلَيْهِ أُمُورَ الْإِسْلَامِ فَصَدَّقْنَاهُ وَآمَنَّا بِهِ وَاتَّبَعْنَاهُ عَلَى مَا جَاءَ بِهِ فَعَبَدْنَا اللَّهَ وَحْدَهُ فَلَمْ نُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا وَحَرَّمْنَا مَا حَرَّمَ عَلَيْنَا وَأَحْلَلْنَا مَا أَحَلَّ لَنَا فَعَدَا عَلَيْنَا قَوْمُنَا فَعَذَّبُونَا وَفَتَنُونَا عَنْ دِينِنَا لِيَرُدُّونَا إِلَى عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ مِنْ عِبَادَةِ اللَّهِ وَأَنْ نَسْتَحِلَّ مَا كُنَّا نَسْتَحِلُّ مِنْ الْخَبَائِثِ فَلَمَّا قَهَرُونَا وَظَلَمُونَا وَشَقُّوا عَلَيْنَا وَحَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ دِينِنَا خَرَجْنَا إِلَى بَلَدِكَ وَاخْتَرْنَاكَ عَلَى مَنْ سِوَاكَ وَرَغِبْنَا فِي جِوَارِكَ وَرَجَوْنَا أَنْ لَا نُظْلَمَ عِنْدَكَ أَيُّهَا الْمَلِكُ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ هَلْ مَعَكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ عَنْ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ فَاقْرَأْهُ عَلَيَّ فَقَرَأَ عَلَيْهِ صَدْرًا مِنْ كهيعص قَالَتْ فَبَكَى وَاللَّهِ النَّجَاشِيُّ حَتَّى أَخْضَلَ لِحْيَتَهُ وَبَكَتْ أَسَاقِفَتُهُ حَتَّى أَخْضَلُوا مَصَاحِفَهُمْ حِينَ سَمِعُوا مَا تَلَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ النَّجَاشِيُّ إِنَّ هَذَا وَاللَّهِ وَالَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى لَيَخْرُجُ مِنْ مِشْكَاةٍ وَاحِدَةٍ انْطَلِقَا فَوَاللَّهِ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْكُمْ أَبَدًا وَلَا أُكَادُ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَاللَّهِ لَأُنَبِّئَنَّهُمْ غَدًا عَيْبَهُمْ عِنْدَهُمْ ثُمَّ أَسْتَأْصِلُ بِهِ خَضْرَاءَهُمْ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ وَكَانَ أَتْقَى الرَّجُلَيْنِ فِينَا لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ لَهُمْ أَرْحَامًا وَإِنْ كَانُوا قَدْ خَالَفُونَا قَالَ وَاللَّهِ لَأُخْبِرَنَّهُ أَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَبْدٌ قَالَتْ ثُمَّ غَدَا عَلَيْهِ الْغَدَ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ قَوْلًا عَظِيمًا فَأَرْسِلْ إِلَيْهِمْ فَاسْأَلْهُمْ عَمَّا يَقُولُونَ فِيهِ قَالَتْ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ يَسْأَلُهُمْ عَنْهُ قَالَتْ وَلَمْ يَنْزِلْ بِنَا مِثْلُهُ فَاجْتَمَعَ الْقَوْمُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَاذَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى إِذَا سَأَلَكُمْ عَنْهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ فِيهِ مَا قَالَ اللَّهُ وَمَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا كَائِنًا فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالَ لَهُمْ مَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ نَقُولُ فِيهِ الَّذِي جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَرُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ الْعَذْرَاءِ الْبَتُولِ قَالَتْ فَضَرَبَ النَّجَاشِيُّ يَدَهُ إِلَى الْأَرْضِ فَأَخَذَ مِنْهَا عُودًا ثُمَّ قَالَ مَا عَدَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ مَا قُلْتَ هَذَا الْعُودَ فَتَنَاخَرَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ حِينَ قَالَ مَا قَالَ فَقَالَ وَإِنْ نَخَرْتُمْ وَاللَّهِ اذْهَبُوا فَأَنْتُمْ سُيُومٌ بِأَرْضِي وَالسُّيُومُ الْآمِنُونَ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ ثُمَّ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ فَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي دَبْرًا ذَهَبًا وَأَنِّي آذَيْتُ رَجُلًا مِنْكُمْ وَالدَّبْرُ بِلِسَانِ الْحَبَشَةِ الْجَبَلُ رُدُّوا عَلَيْهِمَا هَدَايَاهُمَا فَلَا حَاجَةَ لَنَا بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَخَذَ اللَّهُ مِنِّي الرِّشْوَةَ حِينَ رَدَّ عَلَيَّ مُلْكِي فَآخُذَ الرِّشْوَةَ فِيهِ وَمَا أَطَاعَ النَّاسَ فِيَّ فَأُطِيعَهُمْ فِيهِ قَالَتْ فَخَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ مَقْبُوحَيْنِ مَرْدُودًا عَلَيْهِمَا مَا جَاءَا بِهِ وَأَقَمْنَا عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ مَعَ خَيْرِ جَارٍ قَالَتْ فَوَاللَّهِ إِنَّا عَلَى ذَلِكَ إِذْ نَزَلَ بِهِ يَعْنِي مَنْ يُنَازِعُهُ فِي مُلْكِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْنَا حُزْنًا قَطُّ كَانَ أَشَدَّ مِنْ حُزْنٍ حَزِنَّاهُ عِنْدَ ذَلِكَ تَخَوُّفًا أَنْ يَظْهَرَ ذَلِكَ عَلَى النَّجَاشِيِّ فَيَأْتِيَ رَجُلٌ لَا يَعْرِفُ مِنْ حَقِّنَا مَا كَانَ النَّجَاشِيُّ يَعْرِفُ مِنْهُ قَالَتْ وَسَارَ النَّجَاشِيُّ وَبَيْنَهُمَا عُرْضُ النِّيلِ قَالَتْ فَقَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَخْرُجُ حَتَّى يَحْضُرَ وَقْعَةَ الْقَوْمِ ثُمَّ يَأْتِيَنَا بِالْخَبَرِ قَالَتْ فَقَالَ ال
Yandi me songa beto [Ya’qub] me songa beto [tata na mono] katuka na [Muhammad bin Ishaq] me songa mono [Muhammad bin Muslim bin ‘Ubaidullah bin Shihab] katuka na [Abu Bakr bin Abdurrahman bin Al Harith bin Hisyam Al Makhzumi] katuka na [Umu Salamah, mwana ya Muhama, mwana na yandi zole] Profete saw, tubaka nde; Ntangu beto vandaka na insi ya Habasyah, beto vandaka bamfinangani ti bamfinangani mosi ya mbote kibeni, disongidila Ntotila Najasyi. Beto ke kudiwa na lutaninu na kusala dibundu na beto, beto ke sambilaka Allah kukonda kukangama mpi beto ke waka ve ata kima mosi ya beto ke zolaka ve. Ntangu mambu yai kumaka na bantu ya Quraysh, bo ndimaka kutinda muntu mosi na Ntotila Najasyi na kutindaka bantu zole ya ngolo sambu na kupesa Ntotila Najasyi makabu mingi na mutindu ya bima yina bo vandaka kumona nde yo ke monanaka ve mingi na Mecque. Na kati ya bima ya kuluta kitoko yina bo pesaka bo, bo vandaka ti mpusu ya mbisi ya bo me pakula. Bo ke vukisaka bima yai mingi. Bo bikaka ve ata komanda mosi ya basoda katula kaka kupesa yandi dikabu mosi. Bau pesaka kisalu ya kutinda bima yina mpi bau pesaka bau zole ntuma ya kuzabisa kisalu na bau. Bo tubaka na bo zole nde; ‘Pesa konso dikabu na konso komanda na ntwala nde nge solula ti Najasyi. Na nima pesa makabu na ntotila Najasyi, mpi lomba yandi na kupesa yo na nge na ntwala nde ntotila kutubila bo’. Ummu Salama tubaka diaka nde; Bantu zole yina basikaka ntinu - kukatuka na Mecque - sambu na kukutana ti ntotila Najasyi. Situasio na beto na ntangu yina vandaka na nzo ya kuluta mbote mpi na bamfinangani ya kuluta mbote. Ata komanda mosi ve katula kaka bo zole pesaka makabu na bo na ntwala ya kusolula ti Ntotila Najasyi. Bo zole tubaka na konso mfumu na bo nde; ‘Ya kieleka, bana na beto ya nkaka ya buzoba me yambulaka beto mpi me kwendaka na kimfumu na nge, bo me yambulaka dibundu ya bantu na bo mpi bo ta kota ve na dibundu na nge. Bo nataka dibundu ya mpa yina beto zabaka ve mpi beno mpi zabaka ve. Bamfumu ya bantu na bo tindaka beto sambu na kuvutula bo na bantu na bo. Yo yina kana beto ke solula ti Ntotila sambu na bo, beno fwete longisila yandi na kupesa bo na beto mpi yandi fwete solula ve ti bo. Sambu bantu na bo ke tulaka dikebi mingi mpi ke zabaka mambu na bo mpi bifu na bo’. Bo vutudilaka bo zole nde; 'Ee'. Na nima ya mambu yina bo zole pesaka dikabu yina na Ntotila Najasyi, mpi Ntotila Najasyi ndimaka yo, na nima bo zole solulaka ti Ntotila mpi tubaka nde; ‘O ntotila. Ya kieleka, bana na beto ya nkaka ya buzoba yambulaka beto mpi kwendaka na kimfumu na nge. Bo me yambulaka dibundu ya bantu na bo mpi bo ta kota ve na dibundu na beno. Bo nataka dibundu ya mpa yina beto zabaka ve mpi mfumu mpi zabaka ve. Ba mfumu ya bantu na bau, yina kele na ba tata, ba mpangi na bau ti mabuta na bau, tindaka beto na kumonana na ntwala ya mfumu, sambu mfumu kuvutula bau na bantu na beto. Sambu bantu na beto ke tulaka bo dikebi mingi mpi ke zabaka bifu na bo, kansi bo ke sosilaka bo’. Ya kieleka, kima mosi ve vandaka kupesa Abdullah mpi Amru makasi kuluta mpusa ya Ntotila Najasyi ya kuwa mutindu bo vandaka kuditanina. Ebuna bakomanda yina vandaka na nziunga na yandi tubaka nde; ‘Bo kele na kieleka, O Ntotila, bantu na bo ke tulaka dikebi mingi na bo mpi ke zabaka bifu na bo, yo yina bika yo na bo sambu bo zole kuvutula yo na insi na bo mpi na bantu na bo’. Yo yina Ntotila Najasyi waka makasi mpi tubaka nde; 'Ve! Na zina ya Nzambi, na zina ya Nzambi mono ta pesa bo ve na maboko ya muntu mosi na kati na bo zole, mpi muntu mosi ve lenda pesa mono ntuma ya kunwana ti bantu yina b . vandaka bamfinangani na mono, mpi bo vandaka kuzinga na insi na mono, mpi bo ponaka mono na kati ya bantu ya nkaka, tii kuna mono bingaka bo mpi yulaka bo mambu yina bantu yai zole tubaka. Kana yo kele mutindu bo me tuba, pana mono ta pesa bo na maboko na bo zole mpi mono ta vutula bo na bantu na bo. Kana yau kele mutindu yina ve, pana mono ta pesa bau ve mpe mono ta landa kutanina bau ntangu yonso ya bau ke lomba yau’. Umu Salama tubaka nde; Na nima, bo tindaka kinati-nsangu na banduku ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam sambu na kubinga bo, ntangu kinati-nsangu na yandi kutanaka ti bo, bo vukanaka kisika mosi mpi bankaka tubaka na bankaka nde; ‘Inki nge zolaka kutubila Ntotila kana nge vandaka na ntwala na yandi?’ Bo vutulaka nde; 'Na zina ya Allah, beto ta tuba mutindu Ntumwa me longa mpi me pesa beto ntuma, ata mambu ya mutindu yina ta salama'. Ntangu bo kutanaka ti ntotila, yo ke monana nde ntotila bingaka mpi bamfumu ya mabundu na yandi, mpi bo tandulaka matadi na bo na nziunga ya ntotila. Ebuna ntotila yulaka bo nde; ‘Inki dibundu pusaka nge na kuyambula bantu na nge mpi nge mpi kukotaka ve na dibundu na mono to na dibundu ya bantu yankaka?’ Umu Salama tubaka nde; Muntu yina pesaka mvutu na ntotila vandaka [Ja’far bin Abu Talib], yandi tubaka nde; ‘O ntotila! Beto vandaka bantu ya kukonda kuzaba mambu, beto vandaka kusambila biteki mpi kudia bima ya me fwaka, kusala mambu ya mbi ya mutindu na mutindu mpi kuzenga bangwisana ya kimpangi, kusala mambu ya mbi na bamfinangani na beto, bantu ya ngolo na kati na beto vandaka kukanga bantu ya kukonda ngolo, mpi beto vandaka kaka na kikalulu yina tii kuna Allah tindaka beto Ntumwa mosi na kati na beto mosi, beto zabaka nzila na yandi ya kukonda luzitu mpi masonga na yandi. Yandi bingaka beto na Allah sambu beto kudimonisa ti yandi mpi beto sambila kaka yandi, beto bika mambu yina beto ti ba-nkaka na beto vandaka kusambila na mutindu ya matadi mpi ya biteki. Yandi me songa beto na kuvanda masonga na kutuba, kulungisa kiyeka na beto mpi kutanina kinduku, kusala mambu ya mbote na bamfinangani mpi kubuya kusala mambu ya haram mpi -kutiamuna- menga. Yandi kubuyisaka kusala mambu ya nzanzi mpi kutuba luvunu, kudya kimvwama ya bana-nsiona mpi kufunda bantu ya mbote nde bo mesala bizumba. Yandi songaka beto na kusambila kaka Allah, na kuvukisa ve ata kima mosi ti Yandi, yandi songaka beto na kusamba, kupesa makabu ya mawa mpi kubuya kudya.’ yandi tubilaka mambu ya mutindu na mutindu ya ke tadila mambu ya Islam ‘Beto ndimisaka yandi, kwikilaka yandi mpi landaka mambu yina yandi nataka. Beto ke sambilaka kaka Allah, beto ke vukisaka ve ata kima mosi ti yandi, beto ke buyisaka mambu yina bo me buyisaka beto mpi beto ke buyisaka mambu yina bo me buyisaka beto. Kansi, bantu na beto vandaka kumenga beto mpi kumonisa beto mpasi. Bau ke vwezaka beto na kusalaka dibundu na beto na mpila nde beto vutuka na kusambila biteki ya lusambu ya Allah, ye kukumisa nsiku yina beto vandaka kupesa ntete nsiku na mutindu ya mambu ya nzanzi ya mutindu na mutindu. Ntangu bo ke pusa beto na ngolo mpi ke monisa beto mpasi, ke sala beto mpasi, ke kanga beto nzila ti dibundu na beto, na nima beto ke basika na insi na nge mpi beto ke pona nge na zulu ya bantu ya nkaka sambu beto ke zolaka kuvanda bamfinangani ti nge, mpi beto ke tula kivuvu nde beto ta sala beto mbi ve pene-pene na nge, O ntotila’. Umu Salamah tubaka diaka ; Yo yina Ntotila Najasyi yulaka yandi nde; ‘Keti kele ti kima ya beno ke nataka na yina me katuka na Allah?’ Yafar vutulaka nde; 'Ee'. Ntotila Najasy tubaka nde; ‘Tanga mono!’ Yo yina Ja’far tangaka yo na kuyantikaka na; KA HA YA 'KIVUDI MOSI'. Umu Salama tubaka nde; Na yau, Ntotila Najasyi, na zina ya Allah, dilaka tii kuna mandefu na yandi kumaka masa-masa mpi bamfumu na yandi ya mabundu mpi dilaka tii kuna ba mushaf na bo kumaka masa-masa ntangu bo waka mambu yina bo vandaka kutanga na ntwala na bo, Najasyi tubaka nde; ‘Na zina ya Allah, mukanda yai ti mukanda yina Moize nataka me katuka na kisika mosi. Beno kwenda beno zole, na zina ya Allah, mono ta pesa bo ve na maboko na beno kimakulu mpi yo . ta kusa ve’. Umu Salama tubaka nde; Ntangu bantu yina zole basikaka na ntwala ya ntotila, Amru bin Al Ash tubaka nde; ‘Na zina ya Allah, mono ta monisa kibeni nsoni na bo mbasi, na nima mono ta tadila mbi na bo.’ Abdola bin Abu Rabia, yandi vandaka muntu ya kuluta boma na kati na bo zole, tubilaka yandi nde; ‘Kusala ve, bau kele na bampangi ata bau me sabuka beto’. Yandi vutulaka; 'Na zina ya Nzambi, mono ta landa kuzabisa bo nde na kutadila bo Isa bin Maryam vandaka nsadi'. Umu Salama tubaka nde; Kilumbu yina landaka, yandi kwendaka na ntotila mpi tubilaka yandi nde; ‘O ntotila, ya kieleka bo tubilaka Iza bin Maryam bangogo ya kigonsa. Tinda yo na bo mpi yula bo mambu yina bo ke yindula’. Umu Salama tubaka nde; Yo yina ntotila tindaka binati-nsangu na bo sambu na kuyula bo mambu yina. Na ntwala nde kinati-nsangu kukuma, bamizilma me vukana, bankaka tubaka na bankaka nde; ‘Inki nge ta tuba sambu na Yezu kana yandi yula nge?’ Bo vutulaka nde; ‘Na zina ya Allah, beto ta pesa mvutu mutindu Allah me tubila mpi yina Profete na beto me nata, ata mambu ya mutindu yina kusalama’. Ntangu bo kutanaka ti Ntotila, yandi tubilaka bo nde; ‘Inki nge ke yindula sambu na Isa bin Maryam?’ Jafar bin Abu Talib vutulaka nde; ‘Dibanza na beto kele mutindu dibundu na beto kenataka yo, disongidila nde yandi kele nsadi ya Allah ti ya Ntumwa na yandi, mpeve na yandi ti bangogo na yandi vandaka kupema na Maryam, nkento mosi ya mekwelaka ve’. Na nima Ntotila Najasyi bulaka diboko na yandi na ntoto mpi bakaka kitini ya nti, na nima yandi tubaka nde; ‘Yau kele Yezu mwana ya Maria, kaka mutindu mono tubaka nde yai kele nti’. Yo yina bamfumu ya bitumba yina vandaka na nziunga na yandi tubaka bangogo yina monisaka makasi, Ntotila tubaka nde; ‘Na zina ya Allah, ata nge me zola yo ve, mono ta tuba yo. Beno kwenda, ba musulmans, beno ta vanda na lutaninu na insi na mono, konso muntu ta finga beno ta baka amande, muntu ta finga beno ta baka amande. Mono ta menga kuvanda ti ngumba ya wolo kana mono fwete sala mosi na kati na beno mbi. Na -ntotila tubaka na bamfumu na yandi nde;- vutudila bo zole makabu ya bo me pesa, beto kele na mfunu na yo ve. Na zina ya Allah, Allah bakaka ve mbongo ya mayuya na mono ntangu yandi vandaka kuvutula kimfumu na mono, na mpila nde yo lombaka nde mono baka mbongo ya mayuya na ngolo na mono, mpi Allah pusaka ve bantu na ngolo na kulemfukila mono na mpila nde mono lemfukila bo na diambu yina’. Na nima bantu yina zole katukaka na ntwala na yandi na kubela mpi bo vutulaka makabu na bo. Yo yina, beto vandaka kuzinga pene-pene ya ntotila na nzo ya kuluta kitoko mpi ti bamfinangani ya mbote. Sambu na Nzambi! Beto vandaka na mambu yai tii kuna kilumbu mosi muntu mosi kwisaka mpi bakaka kiyeka na yandi. Na Allah, beto waka ve mawa kuluta mawa na ntangu yina, beto vandaka kudiyangisa nde kana muntu yina kununga ntotila Najasyiy pana muntu mosi ta kwisa yina ta ndima ve banswa na beto mutindu ntotila Najasyi salaka. Yo yina Ntotila Najasyi kwendaka na ndambu ya muntu yina, na ntangu yina na kati na bo zole kuvandaka ti nzadi Nile. Na nima, banduku ya mfumu ya insi tubaka nde; ‘Nani na kati na beto ta kwenda na kisika ya lukutakanu ya bantu yai, ebuna yandi ta baka nsangu sambu na beto’. Yo yina Zubair tubaka nde; 'MONO'. Zubair bin Awwam kele muntu ya kuluta fioti na mvula. Bo vandaka kubula kirba sambu na yandi, na nima bo vandaka kutula yo na ntulu na yandi, sambu yandi kukasa na kusadilaka kirba yina tii na lweka ya Nile kisika bantu vandaka kukutana. Beto ke samba Allah sambu na ntotila Najasyi sambu yandi nunga bambeni na yandi mpi yandi bikala ngolo na kimfumu na yandi mpi yandi baka kivuvu ya kutwadisa insi na yandi Habasyah. -Beto salaka mambu yina yonso- sambu ntangu beto vandaka pene-pene beto zwaka kisika ya mbote ya kulala tii kuna beto kutanaka ti Ntumwa ya Nzambi saw. yina kele na Mecque’.