Terlewat tidak shalat malam karena ketiduran atau sakit, diganti dua belas rakaat disiang harinya
Imam Muslim : 1233
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَأَرَادَ أَنْ يَبِيعَ عَقَارًا لَهُ بِهَا فَيَجْعَلَهُ فِي السِّلَاحِ وَالْكُرَاعِ وَيُجَاهِدَ الرُّومَ حَتَّى يَمُوتَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَقِيَ أُنَاسًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَنَهَوْهُ عَنْ ذَلِكَ وَأَخْبَرُوهُ أَنَّ رَهْطًا سِتَّةً أَرَادُوا ذَلِكَ فِي حَيَاةِ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَهَاهُمْ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ أَلَيْسَ لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ فَلَمَّا حَدَّثُوهُ بِذَلِكَ رَاجَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا وَأَشْهَدَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ فَأْتِهَا فَاسْأَلْهَا ثُمَّ ائْتِنِي فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهَا فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا لِأَنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهِمَا إِلَّا مُضِيًّا قَالَ فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ فَانْطَلَقْنَا إِلَى عَائِشَةَ فَاسْتَأْذَنَّا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا فَقَالَتْ أَحَكِيمٌ فَعَرَفَتْهُ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَتْ مَنْ مَعَكَ قَالَ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ خَيْرًا قَالَ قَتَادَةُ وَكَانَ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ الْقُرْآنَ قَالَ فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ وَلَا أَسْأَلَ أَحَدًا عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ بَدَا لِي فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَوْلًا وَأَمْسَكَ اللَّهُ خَاتِمَتَهَا اثْنَيْ عَشَرَ شَهْرًا فِي السَّمَاءِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ التَّخْفِيفَ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنْ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لَا يَجْلِسُ فِيهَا إِلَّا فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّ التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَيَّ فَلَمَّا سَنَّ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخَذَهُ اللَّحْمُ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ الْأَوَّلِ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَيَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى صَلَاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنْ النَّهَارِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلَا أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلَا صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلَا صَامَ شَهْرًا كَامِلًا غَيْرَ رَمَضَانَ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ لَوْ كُنْتُ أَقْرَبُهَا أَوْ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لَأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ قَالَ قُلْتُ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا حَدَّثْتُكَ حَدِيثَهَا و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى الْمَدِينَةِ لِيَبِيعَ عَقَارَهُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ قَالَ انْطَلَقْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ الْوِتْرِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَقَالَ فِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرٌ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامٍ كَانَ جَارًا لَهُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ سَعِيدٍ وَفِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ أُصِيبَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ وَفِيهِ فَقَالَ حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ أَمَا إِنِّي لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا أَنْبَأْتُكَ بِحَدِيثِهَا
hi byerile [Muhammad bin Al Mutsanna Al ‘Anzi] u hi byerile [Muhammad bin Abu ‘Adi] ku suka eka [Said] ku suka eka [Qatadah] ku suka eka [Zurarah], leswaku [Sa’d bin Hisham bin Amir] u le kusuhi no ya enyimpini fi sabilillah. Kutani u fike edorobeni ra Medina kutani a lava ku xavisa misava leyi a yi hlawuleke eMedina leswaku a xava matlhari ni tihanci ta nyimpi, leswaku a ta kota ku lwa ni Varhoma ku fikela eku feni. Hi ku hatlisa loko a fika eMedina, u hlangane ni vanhu vo hlayanyana lava humaka eMedina. Swi tikomba onge va n’wi yirisile ku xavisa misava ya yena, va tlhele va n’wi byela leswaku loko Nabiyullah a ha hanya, vanhu va tsevu a va kunguhate ku endla sweswo, kambe Nabiyullah shallallahu ‘alaihi wasallam u swi yirise, u te: ‘Xana a ku na xikombiso lexinene eka mina eka wena?’. Endzhaku ka loko va byele leswi eka Sa'd, kutani Sa'd u tlhele a kombetela eka nsati wa yena loyi a tshameke a dlaya vukati, endzhaku ka sweswo u vutisile Ibn Abbas hi witr ya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam. Ibn Abbas u hlamurile; 'Xana ndzi ta ku byela munhu loyi a tivaka ngopfu hi witr ya Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam? Sa'ad u vutisile; 'Mani? Ibn Abbas u hlamurile; ' ['Aisha], tana eka yena, u vutisa, endzhaku ka sweswo tana eka mina, u ndzi byela nhlamulo'. Hiloko ndzi ya n’wi vona, kutani ndzi ya eka Hakim bin Aflah, kutani ndzi n’wi kombela leswaku a vona ‘Aisha. swi tikomba onge u hlamule; 'A ndzi munhu loyi a nga ekusuhi na Aisyah, hikuva ndzi tshame ndzi yirisa Aisyah ku vulavula hi nchumu hi tikampa timbirhi ta Mamoslem leti lwaka.' Ku kumeka leswaku Aisyah a nga swi lavi naswona u ye emahlweni a vulavula hi tikampa letimbirhi. Sa'ad u te; 'Na mina ndzi hlambanyile hi swona, ku kondza Muavanyisi a tiyimisela ku hlangana na yena.' Hi ye emahlweni hi ya ka Aisyah, hi kombele mpfumelelo ivi Aisyah a hi nyika mpfumelelo, eku heteleleni hi hlangane na yena. ‘Aisha u vutisile; 'Xana loyi i Muavanyisi hakunene?' Swi tikomba onge Aisyah a a n’wi tiva. Muavanyisi a hlamula; 'Lulamisa'. Aisytah u vutisile; 'Kutani i mani loyi a nga na wena?' Muavanyisi a hlamula; 'Hi yena Sa'd bin Hisham'. Aisyah u vutisile nakambe; 'Hisham i mani?'. Muavanyisi a hlamula; 'Hisham bin 'Amir'. Eku heteleleni ‘Aisyah u swi kumile no n’wi twela vusiwana loko a ri karhi a ku; 'Eka xiyimo xexo, swi lulamile'. -Qatadah u te; Hisyam bin Amir u file hi nkarhi wa nyimpi ya Uhud- kutani mina -Saad- ndzi vutisile; 'Oho Ummul Mu'minin, ndzi byele hi mahanyelo ya Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam!'. ‘Aisha u hlamurile; 'Xana a wu yi hlayanga Koran?' Ndzi hlamurile; ‘Hi swona,’ ku vula Aisha; 'Mahanyelo ya Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam i Koran'. Sa'd u te; 'Ku twa sweswo, a ndzi ri kusuhi no yima ndzi nga ha vutisi munhu hi nchumu ku kondza ndzi fa, kutani swi ta emiehleketweni ya mina, kutani ndzi vutisa; 'Ndzi byele hi xikhongelo xa vusiku xa Murhumiwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam?' 'Aisyah u vutisile ku vuya; 'Xana a wu si tshama u hlaya papila ra Al Muzammil? Ndzi hlamurile; ‘Hi swona’ ku vula Aisyah; ‘Allah Azza wa Jalla u tshame a endla leswaku qiyamullail -xikhongelo xa vusiku- xi boha eku sunguleni ka papila leri, lerova Nabiyullah shallallahu ‘alaihi wasallam ni vanghana va yena va yi simekile ku ringana lembe, naswona Allah u hlayise xifunengeto xa yona exibakabakeni ku ringana tin’hweti ta khume-mbirhi ku kondza Allah a rhumela ehansi makumu ya papila leri tanihi xivumbeko xa ku ntshunxeka, kutani xikhongelo xexo xa vusiku xi hundzuke sunnah endzhaku ka loko xi endliwile swi boha. Sa'ad u te; 'Oho Ummul Mu'minin, ndzi byele hi witr ya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam! Nhlamulo hi leswaku; 'A hi tolovele ku lunghiselela siwak ni ku yi basisa, endzhaku ka sweswo Allah a a yi pfuxa hi ku swi lava leswaku yi pfuka nivusiku.' U tlhele a endla siwak a endla ablution a khongela ti rak’ah ta nhungu. A nga tshamanga eka ti rak’ah ta nhungu handle ka eka rak’ah ya vutsevu, u boxe vito ra Allah, a n’wi dzunisa a n’wi khongela, kutani a pfuka a nga xewetanga. Endzhaku ka sweswo u yimile a khongela rak'ah ya vutsevu. Kutani a endla dhikr eka Allah, a n’wi dzunisa ni ku n’wi khongela, ivi a xeweta hi rito leri tlakukeke leswaku hi ta n’wi twa. Endzhaku ka sweswo u khongerile ti rak'ah timbirhi endzhaku ko xeweta a tshamile, sweswo i khume-n'we wa ti rak'ah, O n'wananga. Loko Nabiyullah a dyuharile naswona a titwa a nyuhele ngopfu, u endle witr hi ti rak’ah ta nkombo, naswona u endle ti rak’ah timbirhi tani hi leswi a endleke to sungula, kutani sweswo swi vula nhungu, O n’wana wa mina. Loko Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a khongerile, kutani a a tsakela leswaku swi endliwa hi ku ya emahlweni -hi ku ya emahlweni-. Loko a khomiwa hi vurhongo kumbe a vabya lerova a nga swi koti ku swi endla nivusiku, kutani a khongela khume-mbirhi wa ti-rak’ah hi nkarhi wa nhlikanhi. Hi laha ndzi tsundzukaka ha kona, Nabiyullah sallallaahu ‘alaihi wasallam a nga si tshama a hlaya mushaf yin’we - Koran hinkwayo - hi vusiku byin’we, naswona a nga khongelanga nivusiku ku fikela loko ri xa, naswona a nga titsona swakudya n’hweti hinkwayo handle ka n’hweti ya Ramadan.’ Sa'ad u te; 'Endzhaku ka sweswo ndzi ye ndzi ya hlangana na Ibn Abbas, ndzi tlhele ndzi n'wi byela hi hadith, Ibn Abbas u tlhele a ku; 'Aisha u vula ntiyiso'. Loko ndzi n’wi tshinelela kumbe ndzi hlangana na yena, hakunene a ndzi ta hlangana na yena ndzi langutana ku hundzisa hadith leyi. Sa'ad u ye emahlweni; Ndzi te; 'Loko a ndzi swi tivile leswaku a wu hlangananga na yena, a ndzi nga ta ku byela hadith leyi.' Naswona u hi byerile [Muhammad bin Al Mutsannana] u hi byerile [Mu’adz bin Hisyam] u ndzi byerile [tatana] ku suka eka [Qatadah] ku suka eka [Zurarah bin Abu Aufa] ku suka eka [Sa’id bin Hisham], leswaku u tshame a dlaya vukati na nsati wa yena, kutani u ye eMedina ku ya xavisa misava leyi a yi hlawuleke, kutani a boxa hadith leyi fanaka. Naswona u hi byerile [Abu Bakr bin Abu Syaibah] u hi byerile [Muhammad bin Bisyr] u hi byerile [Said bin Abu Arubah] u hi byerile [Qatadah] ku suka eka [Zurarah bin Aufa] ku suka eka [Sa’d bin Hisham] leswaku u te; Ndzi ye eka Abdullah bin Abbas ndzi n’wi vutisa hi xikhongelo xa witr, kutani a boxa hadith na xitori xa yona, naswona eka hadith ya yena, u te; Aisyah u vutisile; 'Hisham i mani?' Ndzi hlamurile; 'Ibn 'Amir' hi ku vula ka yena. 'Aisha u te; 'Hi yena lonene eka vanhu'. Amir u file enyimpini ya le Uhud. Naswona u hi byerile [Ishaq bin Ibrahim] na [Muhammad bin Rafi’] havambirhi va [Abdurrazaq] va hi byerile [Ma’mar] wa [Qatadah] wa [Zurarah bin Aufa], leswaku [Sa’d bin Hisham] i muakelani wa yena, kutani Sa’d u n’wi byerile leswaku u dlaye vukati na nsati wa yena naswona u hlamusele hadith hi ku ya hi hadith ya Sa’id, eka editorial leyi yi nga yona ku vuriwile; Aisha u te; 'Hisham i mani?' Sa'd u hlamurile; 'Hisham bin Amir, ku vula yena. Aisyah a hlamula; 'A a ri munhu lonene ngopfu, u file loko a ri karhi a lwa na Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam enyimpini ya Uhud'. Naswona eka hadith ku vuriwile; ‘Kutani Hakim bin Aflah u te; 'Loko a ndzi swi tivile leswaku a wu hlangananga na yena, hakunene a ndzi nga ta ku byela hadith leyi'.