Kisah perjalanan nabi musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan nabi khidr 'alaihissalam
Imam Bukhari : 3149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ بَلَى لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَيْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ وَرُبَّمَا قَالَ فَهُوَ ثَمَّهْ وَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ{ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ قَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا قَالَ لَهُ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ مُوسَى فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي{ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا }قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ{ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا إِلَى قَوْلِهِ إِمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلَّا وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلَامٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }مَائِلًا أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلًا إِلَّا مَرَّةً قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ لَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ
Ti tene na e [‘Ali bin Abdullah] ti tene [Sufyan] ti tene [‘Amru bin Dinar] ti tene, ti tene na mbi [Sa’id ti Jubair] ti tene; Mo tene na [Ibn Abbas radliallahu ‘anhuma]; ‘Nauf Al Bakaly abâ so Musa, kamarade ti Khadlir, ayeke lani Musa Bani Israa’il pëpe, me mbeni Musa nde. Ibn ‘Abbas radliallahu ‘anhu atene: ‘Wato ti Allah ayeke tene mvene, lo tene biani na e [Ubay bin Ka’ab] so alondo na Prophète sallallaahu’alaihiwasallam: ‘So Musa ayeke luti na gbele Bani Isra’il ti mû mbeni fango tënë na a hunda lo: ‘Zo wa la ayeke zo so ayeke na kota ndo mingi’. Lo ‘Alaihissalam akiri tënë: ‘Mbi yeke’. Hio Allah Ta’ala asala tene ti lo ngbanga ti so a mu na lo pepe hingango ye na ndo ni. Na pekoni, Allah Ta’ala afa na lo: ‘Mbeni wakua ayeke na popo ti awakua ti Mbi so alango na ndo so ngu-ingo use atingbi tele dä so ayeke ‘zo ti vorongo Nzapa - zo ti ndara- ahon mo’. Na pekoni, Musa atene: ‘O Rabb, zo wa la mbi lingbi ti sara kamarade na lo ti tingbi na lo? ’ Sufyan afa peko ti tënë ni na mbeni tënë nde; ‘O Rabb, tongana nyen mo lingbi ti -si mo lingbi ti tingbi-? Allah atene: ‘Mo mû mbeni susu na mo zia ni na yâ ti mbeni sakpa na ngoi kue so mo perdre susu ni so ayeke fä ti fango lege’. Sufyan afa nga peko ti tënë ni na mbeni tënë nde; ‘So ayeke ndo so koli ni ayeke dä’. Tongaso, Musa amû mbeni susu na lo zia ni na yâ ti mbeni sakpa, na pekoni lo zia lo na élève ti lo so iri ti lo ayeke Yusya’ bin Nun juska tongana ala si na mbeni kota tênë, ala use kue azia li ti ala na ndo ti tênë ni juska Musa alango. Na pekoni, susu ni alondo na yâ ti sakpa ni na lo huru na lo mû lege ti lo na yâ ti ngu-ingo -QS al-Kahf versê 61-. Allah akanga nga lege na ngu so susu ni ayeke hon na yâ ni ti tene a sara tongana li ti mbeni da wala a sara mbeni fä. Tongaso Moïse atene; ‘So ayeke fä so ayeke tongana mbeni da’. Tongaso, ala use kue angbâ ti tambela na bï nga na lâ. Juska na ndapre ni so, Moïse atene na adisciple ti lo; ‘Ga na kobe ti e ge, e fatigué biani mingi na voyage so’. --QS ti al-Kahf versê 62-. Musa abâ so lo fatigué pëpe gi na peko ti so lo si na ndo so lo ye ti gue dä tongana ti so Allah Ta’ala amû yanga na lo. Tongaso, disciple ti lo atene na lo: ‘Mo hinga so na ngoi so e yeke gi ndo ti bata terê ti e na yâ ti tênë kozo?, mbi girisa biani ti fa na mo tënë ti susu ni. Na zo oko agirisa mbi pepe, gi Satan’-. Moïse atene: -‘So ndo so e yeke gi ni la. Na pekoni, ala use kue akiri ti mû peko ti akozo gere ti ala. -QS ti al-Kahf versê 63-. Na ngoi ni so, susu ni amû lege ti lo wani na yâ ti ngu-ingo na ti ala use kue ye so ayeke mbeni ye ti dongo bê. Moïse atene: ‘So ndo so e yeke gi ni la’. Na pekoni, ala use kue akiri na ala mû peko ti akozo gere ti ala’. -QS al-Kahf versê 64-. Ala use kue atourné na ala mû peko ti lege so ala mû kozo juska ala kiri na ndo ti tênë ni na a bâ so mbeni zo ayeke dä awe so ayü akota bongo na Musa abara lo. Mbakoro-koli ni akiri bara na Musa na lo tene; ‘Mo yeke tene bonjour na place ti mo tongana nyen? Musa akiri tënë: ‘Mbi yeke Musa’. Kota zo ni ahunda lo: ‘Musa Bani Israël?’. Musa akiri tënë: En, a yeke tongaso’. Musa atene na pekoni: ‘Mbi ga ti ba mo si mo fa na mbi tâ hingango ye so alondo na tâ hingango ye so a fa na mo’. -QS al-Kahf versê 66-. Mbakoro-koli ni atene; ‘O Musa, mbi yeke na hingango ye na lege ti hingango ye ti Allah so Allah afa na mbi so mo hinga pepe na legeoko nga mo yeke na hingango ye na lege ti hingango ye ti Allah so Allah afa na mo so mbi hinga pepe’. Moïse atene; ‘Mbi lingbi ti mû peko ti mo? '. Lo kiri tënë, lo tene: ‘Mo lingbi lâ oko pëpe ti kanga bê na mbi. Na tongana nyen mo lingbi ti kanga bê na ndo ti mbeni ye so mo de ti hinga ye mingi na ndo ni pëpe’. So na ndo ni juska tënë ti Nzapa ‘...mbeni kota faute’. -QS aversê 67 - 71-. Na pekoni, ala use kue atambela na ndo ti ngu ni juska gi hio tongaso mbeni bateau ahon, na pekoni ala hunda ti mû na ala mbeni bateau, na bango ni ala hinga Khadl . ir Na pekoni ala - azo ti bateau ni - amû lo sân ti hunda nginza. Na ngoi so ala use kue ayeke hon na yâ ti bateau ni, mbeni kete ndeke aga aduti na tere ti bateau ni na lo pika ngu ti ngu-ingo ni ti nyon ni fani oko wala use. Tongaso, Khadlir atene na lo: ‘O Musa, hingango ye ti mbi na hingango ye ti mo tongana a haka ni na hingango ye ti Allah ayeke gi tongana - ngu so a lingbi ti mu - so alondo na peck ti ndeke so na yanga ti lo na ndo ti ngu ti ngu-ingo. Gi hio tongaso, Khadlir amû mbeni hache na lo fâ yâ ti planche ti bateau ni. Bê ti Musa adö pëpe juska lo zi planche ti bateau ni. Musa atene na lo: ‘Mo yeke sara nyen?’. Azo so azia e na yâ ti bateau ti ala sân ti tene a futa e na pekoni mo zia mbeni dû na yâ ti bateau ti ala si mo mû azo so ayeke na yâ ni ngu. Biani, mo sara mbeni kota faute’. Khadlir atene: ‘Mbi tene pëpe; Ti tâ tënë ni, mo yeke kanga bê lâ oko pëpe na mbi.’ Musa atene: ‘Mo punir mbi pepe ndali ti so mbi girisa ye na mo zia na ndo ti mbi pepe mbeni kpale na yâ ti aye ti mbi’ -QS al-Kahf versê 71 - 73-. Kozo hundango tënë so ayeke ngbanga ti so Moïse agirisa. Na peko ti so ala use kue ahon na lê ti ngu ni awe, ala hon na tere ti mbeni kete molenge so ayeke sara ngia na akamarade ti lo use. Na pekoni, Khadlir agbu li ti molenge ni na lo fâ yâ ni na maboko ti lo. Sufyan, zo ti fango mbaï ni asara geste na maboko ti lo mo bâ mo tene lo yeke turnê mbeni ye. Tongaso, Moïse ahunda lo, atene: ‘Ngbanga ti nyen mo fâ mbeni âme so ayeke nzoni-kue, me pëpe ngbanga ti so lo fâ mbeni zo nde? Biani, mo sara sioni awe. Khadlir atene: ‘Mbi tene na mo pëpe so mo yeke kanga bê na mbi pëpe?’ Musa atene: ‘Tongana mbi kiri mbi hunda mbeni ye na mo na peko ti ye so, pardon, zia lege na mbi pëpe ti gue na mo. Biani, mo mû na mbi raison so alingbi awe’. -QS al-Kahf versê 74-. Na pekoni, ala use kue atambela. Tongaso, tongana ala use kue asi na azo ti mbeni kodoro, ala hunda ti tene azo ti kodoro ni ayamba ala, me azo ti kodoro ni aye ti yamba ala pëpe. Na pekoni, ala use kue awara mur ti mbeni da so ayeke nduru ti tï na yâ ti kodoro ni so.’ -Wafango mbaï ni. Ali bin Abdullah- atene: Mur ni ayeke na sese. Sufyan asara geste na maboko ti lo mo bâ mo tene lo yeke fâ mbeni ye na nduzu na mbi mä pëpe Sufyan asara tënë ti inclinaison gi fani oko. Moïse atene; ‘Ala yeke mbeni mara so e sala vizite na ala me ala mû kobe na e pëpe wala ala sala ngia na e pëpe, tongaso ngbanga ti nyen mo yeke leke amur ti ala na mbana?’. Tongana mo ye, hunda gi nginza ndali ni’. Khadlir akiri tënë: ‘So ayeke ngoi ti kangbingo popo ti mbi na mo la. Mbi yeke fa na mo nda ti akusala ti mbi so mo lingbi ti ku ni pëpe’. -QS versê 77 - 78-. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘E yeke na beku biani so Moïse alingbi ti kanga bê mingi si Allah afa ambeni mbaï mingi na ndo ti ala use so’. Sufyan atene; ‘Prophète ni atene: ‘Zia Nzapa asara nzoni bê na Musa. Tongana fade lo kanga bê, ka ambaï mingi ayeke duti dä na ndo ti ala use.’ Ibn Abbas radliallahu ‘anhuma adiko -fa nda ti- versê so na; ‘Na gbele ala, mbeni gbia ayeke dä so ayeke gbu anzoni bateau kue na lege ti handa. Na ngoi ni so, kete molenge so a fâ lo ayeke mbeni zo so amä na bê pëpe, me babâ na mama ti lo ayeke awamabe. Sufyan atene na mbi; ‘Mbi mä ni na yanga ti lo fani use na mbi bata ni na li’. Sufyan ahunda tënë so; ‘Mo bata ni na li kozoni si mo mä ni na yanga ti ‘Amru wala mo bata ni na li ti mbeni zo nde?. Sufyan atene; ‘Zo wa nde la mbi bata ni na li? Mbeni zo afa pekoni na lege ti ‘Mbi na Amru e mä ni na yanga ti lo fani use wala ota na pekoni mbi bata ni na li’.