Embrasser l'Islam, cliquez ici
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Ti tene na e [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] lo tene, Ti tene na e [Sufyan] so atene, so Ti tene na e [Yahya bin Sa’id Al Ansari] atene, ti tene na e [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], so lo mä [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Mbeni lâ, mbi mä [Omar bin Al Khaththab] na ndo ti estrade atene; Mo mä Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Akusala kue aluti na ndo ti ye so zo aleke na bê ti lo ti sara, na futa ti zo oko oko aluti na ndo ti ye so lo leke na bê ti lo ti sara; Zo kue so aye ti gue na kodoro wande ndali ti aye so lo ye ti si dä wala ndali ti mbeni wali so lo ye ti sara mariage na lo, ka guengo ti lo na kodoro wande ayeke na ndo so lo leke ti gue dä.’

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

A tene na e [Abdullah bin Yusuf] so, a tene na e [Malik] so alondo na [Hysyam bin ‘Urwah] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Aisyah] mama ti Mu’minin, so Al Harith bin Hisham ahunda Rasulullah sallallallaahu ‘alaihi wasallah, tongana nyen la mo ga? Tongaso, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akiri tënë: ‘Na ambeni ngoi, a yeke ga na mbi tongana toto ti acloche so ayeke pika na kode so ayeke ngangu mingi na mbi, na pekoni a yeke luti tongaso si mbi lingbi ti mä yâ ti ye so a yeke tene. Na ambeni ngoi mbeni ange aga tongana zo na lo sara tënë na mbi tongaso mbi mû peko ti ye so lo tene’. Aisyah atene: ‘Biani, mbi bâ mbeni lâ mbeni ye so afa na Lo sallallaahu ‘alaihi wasallam na mbeni lango so dê ayeke mingi na pekoni a luti, na mbi bâ so ngu ti lê ti Lo ayeke sua’.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

A tene na e [Yahya bin Bukair] so, A tene na e na mbage ti [Al Laits] so alondo na [’Uqail] so alondo na [Ibn Shihab] so alondo na [‘Urwah bin Az Zubair] so alondo na [Aisyah] -Mama ti aMu’minin-, so lo tene: ‘Kozoningo ti fango ye ni ayeke lani so alingbi ti si na ’. ala ni lango. Na Lo yeke sala ala pëpe gi tongana a ga tongana lumière ti ndapelele. Na pekoni, lo wara deba nzoni na ndo ndoye ti dutingo gi lo oko, tongaso lo soro dû ti tênë ti Hiro na lo gbu ngangu dä, so ti tene ti voro Nzapa na bï teti mbeni ngoi kozoni si lo kiri na sewa ti lo ti leke aye ti tene lo kiri lo ngbâ na fini. Na pekoni, lo tingbi na Khadijah ti leke kobe. Juska na nda ni Al Haq aga na ngoi so lo yeke na yâ ti dû ti tênë ti Hiro, mbeni ange aga na lo tene: ‘Diko?’ Lo kiri tënë: ‘Mbi lingbi ti diko mbeti pëpe’. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam afa nda ni: Tongaso, ange ni agbu mbi na lo gbu mbi ngangu mingi na pekoni lo zia mbi na lo kiri lo tene: ‘Diko!’. Lo kiri tënë: ‘Mbi lingbi ti diko mbeti pëpe’. Tongaso, ange ni agbu mbi na lo gbu mbi ngangu mingi na pekoni lo zia mbi na lo kiri lo tene: ‘Diko!’. Lo kiri tënë: ‘Mbi lingbi ti diko mbeti pëpe’. Ange ni akiri agbu mbi na lo gbu mbi teti ota ni ngangu mingi na pekoni lo zia mbi ti gue, na lo kiri lo tene: -Diko na -fango- iri ti Nzapa ti mo so asala ye, Lo sala azo na lege ti mbeni ngbongboro mênë. Diko, na Seigneur ti mo ayeke Lo ti Nzoni-'. Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam akiri na sewa ti lo na atënë ti fango na gigi na yâ ti mbeni dutingo ti gingo bê. Lo tingbi na Khadijah bint Khawailidh na lo tene: ‘Kanga mbi, kanga mbi!’. A kanga lo juska mbeto ahon ndo ti lo. Na pekoni, lo tene na Khadija ye so asi: ‘Mbi yeke gi bê ti mbi na ndo ti mbi wani’. Tongaso, Khadijah atene: ‘Na iri ti Allah, Allah ayeke sara sioni na mo lakue lakue pëpe, ndali ti so mo yeke mbeni zo so ayeke ngbâ ti sara kamarade’. Na pekoni, Khadijah atisa lo ti tingbi na Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza, molenge ti ita ti Khadijah, so ayeke lani mbeni Chrétien na ngoi ti Jahiliyyah. Lo sû nga ambeti na yanga ti Hébreu, na lo sû nga Bible na yanga ti Hébreu na lege ti Allah. Na ngoi ni so, Waroqoh aga mbakoro awe na lê ti lo avuko. Khadijah atene: ‘O molenge ti ita ti mbi ti koli, mä tënë so molenge ti ita ti mo ayeke tene’. Waroqoh atene: ‘O molenge ti ita ti mbi, nyen la mo wara’. Tongaso, Rasulullah asala tene ti ye so asi na lo. Waroqoh atene: ‘So ayeke Namus, tongana ti so Allah afa na Moïse ândö. Oh, mbi ye ti tene mbi ngbâ kete na mbi ngbâ na fini na ngoi so azo ti mo atomba mo’. Rasulullah ahunda: ‘A yeke tomba mbi ande na gigi na lege ti ala?’ Waroqoh akiri tënë: ‘En. Ngbanga ti so zo oko ayeke ga na ye so mo yeke ga na ni pepe gi tongana a sala sioni na ala - a sala si ala ga awato -. Tongana fade mbi yeke dä na ngoi so ye ni asi, ka mbi mû maboko na mo na ngangu ti mbi kue’. Waroqoh abâ pëpe ye so asi so lo mä na bê na ni ndali ti so lo kui kozoni na ngoi ti fatroh - ye so ayeke senge senge - afango ye. [Ibn Shihab] atene; a fa na mbi [Abu Salamah bin Abdurrahman] so [Jabir bin Abdullah Al Ansari] asala tene ti senge senge ti fango ye, tongana ti so Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Na ngoi so mbi yeke tambela mbi mä mbeni go so alondo na yayu, mbi ba ndo na mbage ni na a ga na mbi so mbeni ange so ayeke na popo ti chairro so ayeke na popo ti mbi. yayu na sese. Mbeto asara mbi si mbi kiri na yanga-da, mbi tene: ‘Kanga mbi. Couverture ti mbi’. Tongaso, Allah Ta’ala atokua mbeni fango ye: -O mo so mo kanga tele ti mo- juska tene ti Allah -na mo zia ayanda-. Ngbele ye na ngoi ni so, afango ye angbâ lakue ti descend’. A yeke nga na lege ti [Abdolla bin Yusuf] na [Abu Shalih] nga na [Hilal bin Raddad] so alondo na [Az Zuhri]. Na [Jonas] atene; na [Ma’mar] ayeda so lo wara ni na maboko ti Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

Ti tene na e [Musa bin Isma’il] lo tene, Ti tene na e [Abu ‘Awanah] atene, so Ti tene na e [Musa bin Abu Aisyah] atene, Ti tene na e [Sa’id bin Jubair] ti [Ibn ‘Abbas] na ndo tene ti Allah Ta’ala ti tene: -Mo sala si Koranma ti mo hio pëpe - lo-'. Ibn Abbas atene: ‘Wakua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam ayeke lani na kota nzara ti bata na li ti lo ye so a fa na gigi - Coran - na lo yeke sara si yanga ti lo ason’. Ibn Abbas atene: ‘Mbi yeke sara si yanga ti mbi -ti diko ni- na mo tongana ti so Watokua ti Nzapa asara na mbi’. Sa’id atene: ‘Na mbi yeke sala si yanga ti mbi -ti diko ni- na mo tongana ti so mbi ba Ibn ‘Abbas asala ni. Tongaso, Prophète ni asala kusala na yanga ti lo. Na pekoni tene ti Allah Ta'ala a descend: Mo pusu yanga ti mo pepe ti -diko- Coran ngbanga ti so mo yeke -maîtrisé ni hio. Biani, a yeke na nginza ti E ti bungbi ala -na yâ ti kate ti mo- na -ti sara si mo ga zo ti ndara- na dikongo ala’. Ye so aye ti tene ayeke so Allah abungbi ni na yâ ti sanduku ti mo - ti bata ni na li - na pekoni mo diko ni: ‘Tongana E hunzi ti diko ni awe, na pekoni mo mû peko ti dikongo ni’. A ye ti tene: ‘Mä tënë na duti kpô’. Na pekoni, Allah Ta’ala atene: ‘Tongaso, biani, a yeke na E ti fa nda ni. Lo tene: ‘Na a yeke kungba ti e ti diko ni’ Na Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam ti londo na ngoi so Jibril ‘Alaihis Salam aga na lo, lo mä lo. Na ngoi so Jibril ‘Alaihis Salam ayeke dä pëpe, Prophète ni adiko ni - na amba ti lo - tongana ti so Jibril ‘Alaihis Salam adiko ni na lo .

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Ti tene na e [Abdan] lo tene, ti tene na e [Abdullah] ti tene na e [Yunus] ti [Az Zuhri] na na lege ti oko mbaï ni, ti tene nga na e [Bisyir bin Mohammed] ti tene, ti tene na e [Abdullah] ti tene, ti tene na e [Yunus] na [Ma’zmar] ti [Adullah] ti [Adullah] ti [Adullah], ti] bin Abdullah] so alondo na [Ibn Abbas] atene, so Rasulullah ayeke lani zo so ayeke na tâ be-ti-molenge mingi, mbilimbili na nze ti Ramadlan so ange Jibril ‘Alaihis Salam atingbi na lo, na a yeke Jibril ‘Alaihis Salam si ayeke ga na lo na bï oko oko ti fa ye na Qulan, na nze ti Ramadlan’. Biani, Rasulullah ayeke lani na ngangu mingi ahon pupu so ayeke huru.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Ti tene na e [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] lo tene, ti tene na e [Syu’aib] ti [Az Zuhri] ti tene na mbi [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] so [Abdullah bin ‘Abbas] atene na lo so [Abu] lo Harbdullah bin Tofyan; so Héraclius awara mbeni bungbi ti azo ti dengo buze ti Quraïsh, so ayeke na yâ ti mbeni tambela ti dengo buze na Sese ti Syrie na ngoi so mango tele na popo ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na Abu Sufyan na a-infidèle ti Quraïsh aga na ngangu. Na ngoi so ala luti na Iliya’ ala tingbi na Héraclius na lege ti tisango ndo ti Héraclius ti tene a tisa ala ti sala lisoro na ngoi ti bungbi ti lo, na ngoi ni so Héraclius ayeke legeoko na akota zo ti Rome. Héraclius asara tënë na ala na lege ti mbeni zo so ayeke kiri peko ti atënë. Héraclius atene; ‘Zo wa na popo ti ala ayeke na kpengba songo ti sewa na zo so atene lo yeke Prophète ni?’. Abu Sufyan atene; tongaso mbi kiri tënë; ‘Mbi yeke zo so ayeke na kpengba songo ti sewa na lo’. Héraclius atene; ‘Ga na lo ndulu na mbi nga na akamarade ti lo’. Tongaso, ala zia azo ti Quraysh na peko ti Abu Sufyan. Na pekoni, Héraclius atene na lege ti zo ti kiringo peko ti atënë ti lo: ‘Tene na lo so mbi hunda lo na ndo ti koli so atene lo yeke Prophète. Tongana lo tene mvene na mbi, a lingbi mo tene mvene na lo’. Na lege ti Allah, tongana a yeke pëpe ndali ti kamene so atënë ti mvene so a bi na li ti mbi asara si ala yeke sara na mbi, ka mbi tene mvene na lo.’ Abu Sufyan atene; Tongaso, kozo ye so lo hunda na mbi na ndo ti lo - Prophète sallallaahu 'alaihi wasallam - ayeke so: ‘ndo ti hale ti lo ayeke tongana nyen na popo ti ala?’. Mbi kiri tënë: ‘Lo yeke ti nzoni - noble - hale’. Lo kiri lo hunda, lo tene: ‘Mbeni zo nde atene tënë so kozo na lo awe?’ Mbi kiri tënë: ‘Ye oko pëpe’. Lo kiri lo hunda ndo, lo tene: ‘Babâ ti lo ayeke gbia?’ Mbi kiri tënë: ‘Ên-ën’. Azo so amû peko ti lo ayeke azo ti kota ndo wala asenge zo?’ Mbi kiri tënë: ‘Même azo so amû peko ti lo ayeke azo ti buba’. Lo kiri lo hunda: ‘Azo so ayeke mû peko ti lo ayeke gue na li ni wala ayeke kiri na peko?’ Mbi kiri tënë: ‘Mo kono’. Lo kiri lo hunda ndo, lo tene: ‘Mbeni zo ake tënë ti mabe ngbanga ti so lo sara ngonzo na tere ti lege ti vorongo ti lo?’ Mbi kiri tënë: ‘Ye oko pëpe’. Lo kiri lo hunda lo, lo tene: ‘Mo wara lo lâ oko pëpe so lo tene mvene kozoni si lo tene tënë so lo tene?’ Mbi kiri tënë: ‘Lâ oko pëpe’. Lo kiri lo hunda: ‘Lo handa zo awe?’ Mbi kiri tënë: ‘Lâ oko pëpe. Tongana e yeke sara lisoro na lo, lo sara tongaso lâ oko ape’. Abu Sufyan atene: ‘Mbi lingbi pëpe ti fa mbeni ye nde gi atënë tongaso’. Lo kiri lo hunda lo, lo tene: ‘Mo yeke tiri na lo?’ Mbi kiri tënë: ‘En’. Lo kiri lo hunda: ‘Bira ni ahunzi tongana nyen?’ Mbi kiri tënë, mbi tene: ‘Bira so ayeke na popo ti e na lo ayeke mingi. Mingi ni lo yeke pika e, ambeni ngoi e yeke pika lo’. Lo kiri lo hunda: ‘Nyen la lo mû yanga na mo ti sara?’ Mbi kiri tënë, mbi tene: ‘Lo mû yanga na e; ‘Ala voro Allah sân ti bungbi mbeni ye na lo, na ala zia lege ti ye so akotara ti ala atene. “Lo mû nga yanga na e ti sambela, ti futa zakat, ti tene tâ tënë, ti pardone mba nga ti bata kamarade.” Tongaso, Héraclius atene na zo ti kiringo peko ti atënë ti lo: ‘Tene na lo so mbi hunda mo na ndo ti babâ na mama ti zo ni, mo tene na mbi so zo ni ayeke ti sewa ti kota zo. Legeoko nga, a zingo koli ni na popo ti ahale ti azo ti lo. Na mbi hunda mo wala mbeni zo atene tënë so lo tene kozo awe, mo tene pëpe. Tongana a tene so mbeni zo atene ni kozo awe, biani mbi yeke pensé so zo so ayeke sara copie ti mbeni zo kozo so atene mara ti tënë tongaso. Mbi hunda nga mo wala babâ ti lo ayeke ti sewa ti gbia, tongaso mo kiri tënë na mo pëpe. Mbi tene so tongana babâ ti lo ayeke ti hale ti gbia, biani zo so ayeke hunda ande royaume ti babâ ti lo. Na mbi hunda nga mo wala mo wara ni lâ oko pëpe . Tongana lo tene mvene kozoni si lo tene tënë so lo tene, mo kiri tënë na lo pëpe. Mo hinga biani so même azo ayeke na mbeto pëpe ti tene mvene, ahon ti tene mvene na Allah. Na mbi hunda mo nga, azo so ayeke mû peko ti lo ayeke azo ti kota ndo wala azo ti senge senge?’ Mo kiri tënë na asenge zo so amû peko ti lo. Biani, ala yeke azo ti peko ti Prophète ni. Mbi hunda nga mo wala wungo ti azo so ayeke mû peko ti mo ague na li ni wala adë, mo kiri tënë so a gue na li ni. Na a yeke tongaso nga na mabe juska a ga mbilimbili-kue. Mbi hunda nga na mo ti bâ wala mbeni zo asara apostat ndali ti so lo sara ngonzo na terê ti vorongo ti lo. Mo kiri tënë na lo pëpe. Na a yeke tongaso si mabe ayeke tongana maï na akono na yâ ti bê. Mbi hunda nga mo wala lo handa zo lâ oko pëpe, mo kiri tënë lâ oko pëpe. Na a yeke tongaso si abazengele alingbi ti handa zo pëpe. Na mbi hunda nga na mo ye so lo komande mo ti sara, mo kiri tënë so lo komande mo ti voro Allah na lege so mo bungbi mbeni ye na Lo pëpe, na lo kanga lege na mo ti voro ayanda, lo mû nga yanga na mo ti bata sambela, ti futa zakat, ti tene tâ tënë, ti pardone mba nga ti bata kamarade. Tongana atënë kue so mo tene ayeke tâ tënë, fade lo yeke komande royaume ni na gbe ti gere ti mbi biani. Mbi pensé biani so lo yeke na popo ti ala pëpe fadeso, tongana mbi hinga lege ti si na lo, biani mbi yeke sara ngangu ti wara lo si tongana mbi yeke na tere ti lo mbi yeke sukula biani gere ti lo. Na pekoni, Héraclius ahunda ti wara mbeni mbeti na mbage ti Prophète so Dihyah aga na ni ndali ti akota zo ti Basrah. Tongaso, lo mû mbeti ni na Héraclius, tongaso lo diko ni na atënë ti yâ ni atene: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. A londo na Mohammed, wakua ti Allah na Watokua ti lo ti si na Héraclius. Mokonzi ti Rome, Salut teti azo so asala ye alingbi na afango lege. Na pekoni, ahon ti tene mo sara tongaso, mo tisa mo na iri ti Islam; E lï na yâ ti Islam, na pekoni mo yeke duti na nzoni seni, Allah ayeke futa mo fani use. Me tongana mo kiri na peko, fade mo yeke yô asiokpari ti azo ti mo, na: O azo ti mbeti, ga - gbu - na mbeni tënë - mbeni ndia - so tënë ayeke na popo ti e na mo pëpe, so e voro mbeni zo nde pëpe gi Allah na e bungbi ye oko pëpe na Lo na - wala - mbeni oko ti e amû ambeni zo nde pëpe tongana Rabbs nde na Allah’. Tongana ala kiri na peko, tene na ala: ‘Ba, e yeke azo so a zia -na gbe ti Allah-’. Abu Sufyan atene: ‘Na peko ti so Héraclius afa ye so lo tene na lo hunzi ti diko mbeti ni, mbeni wusuwusu nga na go ti azo so ayeke na kota go alondo, so atomba e yongoro. Mbi tene na akamarade ti mbi na peko ti so a tomba e; ‘Biani, a tisa lo na yâ ti aye ti molenge ti Abu Kabsyah. Héraclius ayeke gi bê ti lo lani na ndo ti kodoro-togbia ti Rome. Même na ngoi ni so mbi yeke nga na gingo bê so Mohammed ayeke wara ande ye ti nzoni, juska na nda ni - bibe so abuba na peko ti so - Allah ayeda na mbi na yâ ti Islam. Na Ibn An Nazhur, mbeni kota zo ti Iliya’ na Héraclius ayeke mbeni évêque Chrétien, lo tene so mbeni lâ tongana Héraclius asala vizite na Iliya’ lo gi bê ti lo mingi, lo tene na ambeni mokonzi ti bira ti lo: ‘Biani e ke dutingo ti mo. Na ndo ni, Ibn Nazhhur atene, ‘Héraclius ayeke lani mbeni zo ti gingo nda ti atongoro so ayeke bi bê lakue na ndo tambelango ti atongoro. Mbeni lâ, lo kiri tënë na ahundango ndo so aprêtre ahunda na lo; ‘Na mbeni bï tongana mbi yeke bâ lege so atongoro ayeke hon, mbi bâ so a dü gbia ti Khitan awe, zo wa na popo ti azo so afâ ganza?’ Kiri tënë na awayango-sandaga; ‘Azo so ayeke sara ye alingbi na tënë ti fango ganza ayeke gi aJuif, ala gi bê ti ala pëpe ndali ti aJuif. Gi ti mû yanga na akodoro kue so ayeke na yâ ti royaume ti mo, tongaso si a fâ aJuif so ayeke na yâ ti akodoro so’. K Na ngoi ni so, a fa Héraclius, mbeni zo ti tokua ti gbia ti Bani Ghassan, ti fa tene ti Watokua ti Nzapa (so siriri ti Nzapa aduti na ndo ti lo), na peko ti so koli ni ahunzi ti fa tene ni awe, Héraclius a mu yanga ti tene a ba lo ti ba wala lo fâ ganza wala pepe. Na peko ti so lo bâ ni, lo bâ so lo yeke biani zo ti buruma. Na pekoni, azo atene tënë ni na Héraclius. Héraclius ahunda koli ni na ndo ti ambeni zo ti Arabie ni, ala fâ ganza wala pëpe?’ Lo kiri tënë; ‘Azo ti Arabie kue afâ ganza’. Héraclius atene; ‘So ayeke gbia ti Ummah, biani a dü lo awe’. Na pekoni, Héraclisus atokua mbeti na mbeni kamarade ti lo na Rome so hingango ye ti lo alingbi na ti Héraclisus - ti fa na lo tënë ti dungo Prophète Mohammed sallallaahu ‘alaihi wasallam -. Na ngoi ni so, lo ngbâ ti gue na kodoro ti Himsha, me kozoni si lo si na Himsha, mbeni kiringo tënë na mbeti ti kamarade ti lo asi kozoni awe. Kamarade ti lo ayeda na tënë ti Héraclius so atene a dü Mohammed awe na so lo yeke biani mbeni prophète. Na pekoni, Héraclius atisa akota zo ti Rome ti ga na ndo ti lo na Himsha, na peko ti so azo kue ayeke dä na bungbi ni, Héraclius amû yanga ti tene a kanga ayanga-da kue. Na pekoni, lo tene; ‘O mara ti rhum, fade i kue i wara songo benda ti gloire nga na guengo na li ni, na ngoi so royaume ni angbâ lakue na maboko ti e? Tongana mo ye, yeda na Mohammed tongana mbeni Prophète!’. Na mango tënë so, ala kpe tongana akororo ti ngonda, atâa so ayanga ti da ni kue akanga. Na bango mara ti ye tongaso, Héraclius agirisa beku so ala yeke mä na bê na kusala ti prophète ti Mohammed. Na pekoni, lo mu yanga titene zo oko oko akiri na ndo ti lo si lo tene; ‘Ti tâ tënë ni, ye so mbi tene gi fadeso ayeke gi ti tara gbungo ngangu ti ala kue. Fadeso, mbi bâ so mbi leke na bê ti mbi awe’. Na pekoni, ala kuku na gbe ti Héraclius na bê ti ala anzere na lo. Tongaso, mbaï ti Héraclius ahunzi. A yeke [Salih bin Kaisan] na [Yunus] na [Ma’mar] si afa pekoni na [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

A tene na e [Abdullah bin Musa] lo tene, a tene na e [Hanzhalah bin Abu Sufyan] ti [‘Ikrimah bin Khalid] ti [Ibn Omar] ti tene: ‘Islam a leke ni na ndo ti -fondation oku-; tënë ti témoin so mbeni nzapa nde ayeke dä pëpe gi Allah na biani Mohammed ayeke watokua ti Allah, lo yeke leke asambela, lo yeke futa zakat, lo yeke hajj nga lo yeke mû jeûne na ngoi ti Ramadan’.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Ti tene na e [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] lo tene, Ti tene na e [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] so atene, so Ti tene na e [Sulaiman bin Bilal] ti [Abdullah bin Dinar] ti [Abu Salih] ti [Abu Hurairah] ti Prophète ni ayeke ‘sallalahallahalahu ‘a tene: amaboko, na kamene ayeke mbage ti mabe’.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

A fa na e [Adam bin Abu Iyas] so, A fa na e [Syu’bah] so alondo na [Abdullah bin Abu As Safar] na [Isma’il bin Abu Khalid] so alondo na [Asy Sya’bi] so alondo na [Abdullah bin ‘Amru] so alondo na Prophète sallallallaahiahu ‘ala. safe teti aMusulman, na Muhajir ayeke zo so azia lege ti ye so Allah ake. ’ Abu Abdolla atene; na [Abu Mu’awiyyah] atene; A tene na e [Daud], lo yeke molenge ti Ibn Hind, ti [‘Amir] so; Mo mä [Abdullah], so ti tene ibn ‘Amru, na yanga ti Prophète sallallahu ‘alaihi wasallam Na mo tene [Abdul A’laa] na yanga ti [Daud] na yanga ti [‘Amir] na yanga ti [Abdullah] na yanga ti Prophète sallallahu ‘alaihi wasallam .

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Ti tene na e [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] lo tene, Ti tene na e [babâ ti mbi] atene, so Ti tene na e [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] ti [Abu Burdah] ti [Abu Musa] ti tene: ‘O Watokua ti Nzapa, Islam wa la ayeke kota mingi?’ Rasulullah akiri tene: ‘So aMusulman ayeke na nzoni seni na yanga ti ala na maboko ti ala’.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Ti tene na e [Amru bin Khalid] atene, Ti tene na e [Al Laits] ti [Yazid] ti [Abu Al Khair] ti [Abdullah bin Amru]; Mbeni zo ayeke dä so ahunda Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam; ‘Islam wa la ayeke nzoni mingi?’ Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a kiri tene: ‘Mo mu kobe, mo bara azo so mo hinga ala na azo so mo hinga ala pepe’.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

A fa na e [Musaddad] atene, a fa na e [Yahya] ti [Syu’bah] ti [Qotadah] ti [Anas] ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam Na ti [Husain Al Mu’alim] atene, a fa na e [Qotadah] ti [Anas] ti ‘ lo tene mo mä na bê: ndoye ita ti lo tongana ti so lo ndoye tere ti lo wani’.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

A tene na e [Abu Al Yaman] atene, a tene na e [Syu’aib] atene, a tene na e [Abu Az Zanad] so alondo na [Al A’raj] so alondo na [Abu Hurairah], so Watokua ti Nzapa (siriri na deba nzoni ti Nzapa aduti na ndo ti lo) atene: ‘Tongaso na lege ti Lo so ayeke na yâ ti mo so mbi ndoye lo mingi, mbi mä na bê na lo pëpe. ahon babâ na mama ti lo nga na amolenge ti lo’.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

A yeke na lege ni ti tene e [Ya’qub bin Ibrahim] atene, a yeke ti e [Ibn ‘Ulayyah] ti [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] ti [Anas] ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam Na a yeke nga ti [Adam] ti tene, a yeke ti e ti [S]Ayubahs [S] Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Mbeni zo oko na popo ti ala ayeke mä na bê pëpe juska mbi lo ndoye lo mingi ahon babâ na mama ti lo, amolenge ti lo nga na azo kue.’

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

A tene na e [Muhammed bin Al Mutsanna] so, a tene na e [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] so, a tene na e [Ayyub] so alondo na [Abu Qilabah] so alondo na [Anas bin Malik] so alondo na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam ti, lo tene na zo so ayeke obtainh, lo tene: ‘ mabe: Lo sala si Allah na Watokua ti lo aga azo so lo ndoye ala mingi ahon ambeni zo use so. Tongana lo ndoye mbeni zo, lo ndoye lo pepe gi ndali ti Allah. Na lo ke ti kiri ti mä na bê pëpe legeoko tongana ti so lo ke ti tene a bi lo na enfer.’

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Ti tene na e [Abu Al Walid] so, ti tene na e [Syu’bah] ti tene na mbi [Abdolla bin Abdolla bin Jabar], so; Mo mä [Anas] na yanga ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam, lo tene: ‘Fä ti mabe ayeke ti ndoye -a- Ansar na fä ti nifaq ayeke ti ke -a- Ansar’.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

A tene na e [Abu Al Yaman] so, a tene na e [Syu’aib] ti [Az Zuhri] so, a tene na e [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], so [‘Ubadah bin Ash Shamit] ayeke lani mbeni kamarade so amû mbage na bira ti Badr na lo yeke nga mbeni oko ti azo so amû mbage ti lo na bï ti Abahdo; so Watokua ti Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam atene na ngoi so lo yeke na popo ti ambeni kamarade ti lo: ‘Mabe be-ta-zo na mbi ti bungbi pëpe amba ti mo na Allah na mbeni ye, ti nzi pëpe, ti sala pitan pëpe, ti fâ amolenge ti mo pëpe, ti leke pëpe amvene so mo leke na popo ti maboko na gere ti mo, pëpe mbeni ye so ayeke disobey. Zo so na popo ti ala asara ye alingbi na ni, futa ti lo ayeke na tïtî Allah, na zo so adoro aye so na pekoni Allah afâ ngbanga na li ti lo na yâ ti dunia so, a yeke kafarat ndali ti lo, na zo so adoro aye so na pekoni Allah akanga ndo ti lo - a punir lo pëpe na yâ ti dunia so - na pekoni kua ti lo akiri na Allah, tongana Lo ye wala Lo yeke pardone lo. Tongaso, e mû zendo ti duti be-ta-zo na lo ndali ti aye so.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

A tene na e na lege ti [Abdullah bin Maslamah] so alondo na [Malik] so alondo na [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Abu Sa’id Al Khudri] so lo tene, Rasulullah ayeke sara si ngoi ti e aga nzoni. mbeni Musulman ayeke ngasangbaga so lo yeke te ni na li ti ahoto nga na ando so ayeke yongoro, lo gue na ni. vorongo ti lo ayeke ndali ti so lo sara mbeto ti tene a zonga lo’.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

A tene na e [Muhammad bin Salam] so, a tene na e [‘Abdah] ti [Hsyam] ti [babâ ti lo] ti [Aisha] ti tene: ‘Tokua ti Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam tongana lo komande na akamarade ti lo, lo mu yanga na ala ti sala akusala so ala lingbi ti sala, na pekoni akamarade ti lo atene; ‘A yeke tongana mo pëpe, O Watokua ti Allah, ngbanga ti so a pardone asiokpari ti mo ti ândö nga na ti kekereke’. Tongaso, lo sallallaahu ‘alaihi wasallam asara ngonzo so a lingbi ti bâ ni na lê ti lo, na pekoni lo tene: ‘Biani, zo so ayeke voro Nzapa mingi nga so ahinga ye na ndo ti Allah mingi na popo ti ala ayeke mbi’.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

A tene na e [Sulaiman bin Harb] so, a tene na e [Syu’bah] so alondo na [Qotadah] so alondo na [Anas bin Malik] so alondo na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam, lo tene: ‘Aye ota -so tongana mbeni zo ayeke na ni, lo yeke wara ande pendere ye ti mabe so ahon lo: Allah. Na zo wa, tongana lo ndoye mbeni zo, lo ndoye zo so pepe gi Allah ‘azza wajalla. Na zo so ake ti kiri ti mä na bê pëpe tongana ti so lo ke ti tene a bi lo na enfer’.