Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 3149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ بَلَى لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَيْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ وَرُبَّمَا قَالَ فَهُوَ ثَمَّهْ وَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ{ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ قَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا قَالَ لَهُ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ مُوسَى فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي{ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا }قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ{ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا إِلَى قَوْلِهِ إِمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلَّا وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلَامٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }مَائِلًا أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلًا إِلَّا مَرَّةً قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ لَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ
Na faamatala mai ia i matou [Ali bin Abdullah] e faapea [Sufyan] na fai mai [Amru bin Dinar]; na faamatala mai ia te a’u [Said bin Jubair] e faapea; na ou ta’u atu ia [Ibn Abbas Radliallahu Anhuma]; 'E manatu Nauf Al Bakaly o Mose le uo a Khadlir e le o Mose o le fanauga a Isaraelu, ae o se isi Mose. Na fai mai Ibn Abbas Radliallahu Anhu; 'O le fili o Allah o loo pepelo, e moni na faamatala mai ia i matou [Ubay bin Ka'ab] mai le Perofeta o Shallallahu Alaihi Wasallam; 'O Mose sa tu i luma o le fanauga a Isaraelu o loo lauga ma sa fesiligia o ia; 'O ai le tagata e sili ona poto'. Na tali atu 'Alaihissalam; 'O a’u'. Sa vave lava ona aoaiina o ia e Allah le Silisiliese aua e lei tuuina atu ia te ia le poto e uiga i ai. Ona faaali mai lea e Allah le Silisiliese ia te ia; 'O loo i ai se auauna i a’u auauna o loo nofo i le fetaulaiga o sami e lua o loo sili atu lona poto -atamai- nai lo oe'. Ona fai atu lea o Mose; 'Le Alii e, o ai e mafai ona ou faia se uo e feiloai i ai?' ' Ua faamatala mai e Sufyan i se isi fuaiupu; 'Le Rabb e, e faapefea ona ou -ina ia mafai ona ou feiloai-? . Na fetalai mai le Atua; 'Ave se i’a ma tuu i totonu o se ato ma soo se taimi lava e te leiloa ai le i’a o le faailoga lea'. Na faamatala mai foi e Sufyan i se isi fuaiupu; 'O iina le mea o i ai lena tagata'. Ona ave lea e Mose se i’a ma tuu i totonu o se ato, ona la o ese lea ma lana tamaitiiti aoga e igoa ia Yusya' bin Nun seia oo ina la taunuu i se papa tele, ona la tuu lea o laua ulu i luga o le papa seia oo ina moe Mose. Ona sau filemu lea o le i’a mai le ato ma osooso ma alu i le sami -QS al-Kahfi fuaiupu 61-. Na taofia e le Atua le tafe o le vai na ui atu ai i’a ina ia pei o le taualuga o se fale po o le faia o se faailoga. Ona fai atu lea o Mose; 'O le faailoga lea e foliga o se taualuga'. Ona faaauau ai lea e i la’ua le vaega o totoe o le po ma le ao o la la’ua malaga. Seia oo i le ao, na fai atu ai Mose i lana tamaitiiti aoga; 'Aumai iinei a ma meaai, ua matua vaivai lava i ma’ua i lenei malaga'. --QS al-Kahfi fuaiupu 62-. E leʻi lagona e Mose le vaivai seʻi vaganā ua taunuu i le mea na alu i ai e pei ona poloaʻiina e Allah le Silisiliese. Ona fai atu lea o lona soo ia te ia; 'Ua e iloa ea le taimi na tatou sailia ai se sulufaʻiga i luga o le papa? E moni, ua galo ia te aʻu ona taʻu atu ia te oe e uiga i iʻa. E leai se tasi e galo ia te aʻu vagana ai Satani'. Fai mai Mose; -'O le nofoaga lea sa tatou sailia.' Ona la toe foʻi lea i o la tulaga muamua. -QS al-Kahfi fuaiupu 63-. I lena taimi, na alu ai iʻa i lona lava ala i le sami ma o se mea uiga ese mo i laʻua uma. Fai mai Mose; 'O le nofoaga lea sa tatou sailia'. Ona la toe foʻi lea ma mulimuli i o la tulaga muamua. -QS al-Kahfi fuaiupu 64-. Na la liliu uma ma mulimuli i le ala muamua seʻia oʻo ina la toe foʻi i le papa ma ua iʻu ina i ai se tagata o loʻo ofuina se ofu lautele iina ma na faʻafeiloaʻi atu Mose ia te ia. Na toe faʻafeiloaʻi atu le toeaina ia Mose ma faʻapea atu; 'E faʻapefea ona e faʻafeiloaʻi mai ia te aʻu i lou tulaga?' Na tali atu Mose; 'O aʻu o Mose'. Na toe fesili atu le toeaina; 'Mose o le fanauga a Isaraelu?'. 'Ua tali atu Mose; 'Ioe, e sa'o lava'. Ona fai atu lea o Mose; 'Ua ou sau ia te oe ina ia e a'oa'o mai ia te a'u 'le malamalama moni o le malamalama moni ua a'oa'oina atu ia te oe'. -QS al-Kahfi fuaiupu 66-. Fai mai le toeaina; 'Mose e, ua ia te a'u le malamalama o Allah ua a'oa'o mai e Allah ia te a'u e te le iloa ma e faapena foi ona ia te oe le malamalama o Allah ua a'oa'o mai e Allah ia te oe e ou te le iloa'. Fai mai Mose; 'E mafai ona ou mulimuli atu ia te oe?'. Na ia tali atu; 'E te le mafaia lava ona onosai ia te a'u. Ma e faapefea ona e onosai i se mea e le lava lou malamalama i ai'. Ona sosoo ai lea ma le afioga a Allah '...o se mea sese tele'. -QS al-Kahfi fuaiupu 67 - 71-. Ona savavali lea o i la'ua i le matafaga seia oo ina pasia faafuasei se vaa, ona la talosaga lea e ave i la'ua i luga o le vaa, e foliga mai na la iloa Khadlir Ona la ave lea o ia - o le e ona le vaa - e aunoa ma le talosagaina o se taui. A o latou folau i le vaa, na sau ai se manu laʻitiiti ma paʻū i autafa o le vaa ma togi le vai o le sami e inu ai sina mea itiiti pe lua. Ona fai atu lea o Khadlir ia te ia; 'Mose e, o loʻu iloa ma lou iloa pe a faatusatusa i le iloa o Allah e leai se mea ae e pei o le vai e mafai ona ave mai le vai o le sami i le gutu o lenei manu. Faafuasei ona tago Khadlir i se toʻi ma faaleagaina ai le laupapa o le vaa. E lei mou atu le ofo o Mose seia vagana ua ia tosoina le laupapa. . Fai atu Mose ia te ia; 'O le a le mea ua e faia?'. Ua aveina i matou e nei tagata i luga o la latou vaa e aunoa ma se totogi, ma ua e faia se pu i la latou vaa 'O lea ua e malelemo ai ona pasese. Ua e faia moni lava se agasala tele'. Fai mai Khadlir; 'Ou te lei fai atu ea ia te oe; E moni, e te le onosai lava ia te au'. Fai mai Mose; 'Aua e te faasalaina aʻu ona o loʻu galo ma aua e te faamamafaina aʻu i soo se faigata i aʻu mataupu' -QS al-Kahf fuaiupu 71 - 73-. O le fesili muamua ona ua galo ia Mose. Ina ua tuua e le toalua le sami, sa la pasia se tamaitiiti laitiiti sa taaalo ma ana uo e toalua. Ona tago lea o Khadlir i le ulu o le tamaitiiti ma gau i lona lima. O Sufyan, le faamatala, na ia faailoa atu i lona tamailima e peiseai o loo ia mimilo se mea. Ona fesili atu lea o Mose ia te ia; 'Aisea e te fasiotia ai se agaga mama, ae le ona ua ia fasiotia se isi tagata? . E moni ua e faia se mea leaga. Fai mai Khadlir; 'Ou te lei fai atu ea ia te oe; e moni lava e te le mafai ona onosai ia te a’u?' Fai mai Mose; 'Afai ou te toe fesili atu ia te oe e uiga i se mea pe a mavae lenei mea, faamolemole aua ne’i e faatagaina a’u e auai faatasi ma oe. E moni ua lava au alofaga ua e tuuina mai ia te au'. -QS al-Kahfi fuaiupu 74-. Ona la savavali lea. Seia oo ina taunuu atu le toalua i tagata o se atunuu, sa la talosaga atu e togafitia i laua e tagata o lena atunuu, ae sa le mananao tagata o lena atunuu e togafitia i laua. Ona maua lea e le toalua le pa o se fale ua toeitiiti lava a pa'ū i lena atunuu'. - Fai mai le faamatala. Ali bin Abdullah-; Ua pi’o le pa. Na fa'aali atu e Sufyan lona lima e peisea'ī o lo'o soloiesea se mea i luga ma ou te le'i fa'alogoina Sufyan o ta'ua le pi'o vagana ai le tasi. Na fai mai Mose; 'O i latou o se nu'u ua matou o'o atu i ai ae latou te le'i fafagaina i matou pe fa'afiafiaina i matou, aisea la ua e toe fa'aleleia ai ma le loto i ai lo latou pā?'. Afai e te mana'o ai, na'o lou ole atu mo se taui mo lena mea'. Na tali atu Khadlir; 'O le taimi lenei o le vavae'eseina i le va o a'u ma oe. O le a ou fa'ailoa atu ia te oe le mafua'aga o a'u gaioiga e le mafai ona e onosa'i i ai'. -QS al-Kahf fuaiupu 77 - 78-. Na saunoa le Perofeta sallallaahu alaihi wasallam; 'Matou te fa'amoemoe moni lava ia mafai e Mose ona sili atu le onosa'i ina ia mafai e Allah ona fa'amatala atili tala e uiga ia i latou'. Na fai mai Sufyan; 'O le Perofeta sallallaahu alaihi wasallam; 'Ia alofa mutimutivale Allah ia Mose. Ana onosa'i o ia, semanū e tele atu tala e uiga ia i latou'. Na faitauina e Ibn Abbas Radliallahu Anhuma -o fa'amatalaina- lenei fuaiupu e ala i le; 'O lo'o i o latou luma se tupu o le a faoa fa'asese va'a lelei uma. A o le tamaitiiti na fasiotia muamua o se tagata e le talitonu ma o ona mātua o ni tagata talitonu. Na fai mai Sufyan ia te aʻu, "Na ou faalogo faalua mai ia te ia ma ou taulotoina." Na fesiligia Sufyan, "Na e taulotoina ea a o lei faalogo mai ia Amr pe na e taulotoina mai se isi tagata?" Na fai mai Sufyan, "O ai foi na ou taulotoina mai ai? Na faamatala mai e se tasi ia Amr ma na ou faalogo faalua pe faatolu ona ou taulotoina lea."