Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius

Imam Ahmad : 21460

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ابْنَةِ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمَّا نَزَلْنَا أَرْضَ الْحَبَشَةِ جَاوَرْنَا بِهَا خَيْرَ جَارٍ النَّجَاشِيَّ أَمَّنَّا عَلَى دِينِنَا وَعَبَدْنَا اللَّهَ تَعَالَى لَا نُؤْذَى وَلَا نَسْمَعُ شَيْئًا نَكْرَهُهُ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا ائْتَمَرُوا أَنْ يَبْعَثُوا إِلَى النَّجَاشِيِّ فِينَا رَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ وَأَنْ يُهْدُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَا مِمَّا يُسْتَطْرَفُ مِنْ مَتَاعِ مَكَّةَ وَكَانَ مِنْ أَعْجَبِ مَا يَأْتِيهِ مِنْهَا إِلَيْهِ الْأَدَمُ فَجَمَعُوا لَهُ أَدَمًا كَثِيرًا وَلَمْ يَتْرُكُوا مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقًا إِلَّا أَهْدَوْا لَهُ هَدِيَّةً ثُمَّ بَعَثُوا بِذَلِكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيَّ وَعَمْرَو بْنَ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيَّ وَأَمَرُوهُمَا أَمْرَهُمْ وَقَالُوا لَهُمَا ادْفَعَا إِلَى كُلِّ بِطْرِيقٍ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ تُكَلِّمُوا النَّجَاشِيَّ فِيهِمْ ثُمَّ قَدِّمُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَاهُ ثُمَّ سَلُوهُ أَنْ يُسَلِّمَهُمْ إِلَيْكُمْ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَا فَقَدِمَا عَلَى النَّجَاشِيِّ وَنَحْنُ عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ وَخَيْرِ جَارٍ فَلَمْ يَبْقَ مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقٌ إِلَّا دَفَعَا إِلَيْهِ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَا النَّجَاشِيَّ ثُمَّ قَالَ لِكُلِّ بِطْرِيقٍ مِنْهُمْ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِ الْمَلِكِ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكُمْ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتُمْ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَى الْمَلِكِ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ لِنَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَإِذَا كَلَّمْنَا الْمَلِكَ فِيهِمْ فَأَشِيرُوا عَلَيْهِ بِأَنْ يُسَلِّمَهُمْ إِلَيْنَا وَلَا يُكَلِّمَهُمْ فَإِنَّ قَوْمَهُمْ أَعْلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُمَا نَعَمْ ثُمَّ إِنَّهُمَا قَرَّبَا هَدَايَاهُمْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فَقَبِلَهَا مِنْهُمَا ثُمَّ كَلَّمَاهُ فَقَالَا لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِكَ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكَ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَيْكَ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَعْمَامِهِمْ وَعَشَائِرِهِمْ لِتَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَهُمْ أَعْلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ وَعَاتَبُوهُمْ فِيهِ قَالَتْ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَبْغَضُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ أَنْ يَسْمَعَ النَّجَاشِيُّ كَلَامَهُمْ فَقَالَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ صَدَقُوا أَيُّهَا الْمَلِكُ قَوْمُهُمْ أَعْلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَأَسْلِمْهُمْ إِلَيْهِمَا فَلْيَرُدَّانِهِمْ إِلَى بِلَادِهِمْ وَقَوْمِهِمْ قَالَ فَغَضِبَ النَّجَاشِيُّ ثُمَّ قَالَ لَا هَايْمُ اللَّهِ إِذًا لَا أُسْلِمَهُمْ إِلَيْهِمَا وَلَا أَكَادُ قَوْمًا جَاوَرُونِي وَنَزَلُوا بِلَادِي وَاخْتَارُونِي عَلَى مَنْ سِوَايَ حَتَّى أَدْعُوَهُمْ فَأَسْأَلَهُمْ مَا يَقُولُ هَذَانِ فِي أَمْرِهِمْ فَإِنْ كَانُوا كَمَا يَقُولَانِ أَسْلَمْتُهُمْ إِلَيْهِمَا وَرَدَدْتُهُمْ إِلَى قَوْمِهِمْ وَإِنْ كَانُوا عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ مَنَعْتُهُمْ مِنْهُمَا وَأَحْسَنْتُ جِوَارَهُمْ مَا جَاوَرُونِي قَالَتْ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَاهُمْ فَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولُهُ اجْتَمَعُوا ثُمَّ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا تَقُولُونَ لِلرَّجُلِ إِذَا جِئْتُمُوهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَا وَمَا أَمَرَنَا بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنٌ فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا جَاءُوهُ وَقَدْ دَعَا النَّجَاشِيُّ أَسَاقِفَتَهُ فَنَشَرُوا مَصَاحِفَهُمْ حَوْلَهُ لِيَسْأَلَهُمْ فَقَالَ مَا هَذَا الدِّينُ الَّذِي فَارَقْتُمْ فِيهِ قَوْمَكُمْ وَلَمْ تَدْخُلُوا فِي دِينِي وَلَا فِي دِينِ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَمِ قَالَتْ فَكَانَ الَّذِي كَلَّمَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ كُنَّا قَوْمًا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ نَعْبُدُ الْأَصْنَامَ وَنَأْكُلُ الْمَيْتَةَ وَنَأْتِي الْفَوَاحِشَ وَنَقْطَعُ الْأَرْحَامَ وَنُسِيئُ الْجِوَارَ يَأْكُلُ الْقَوِيُّ مِنَّا الضَّعِيفَ فَكُنَّا عَلَى ذَلِكَ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْنَا رَسُولًا مِنَّا نَعْرِفُ نَسَبَهُ وَصِدْقَهُ وَأَمَانَتَهُ وَعَفَافَهُ فَدَعَانَا إِلَى اللَّهِ تَعَالَى لِنُوَحِّدَهُ وَنَعْبُدَهُ وَنَخْلَعَ مَا كُنَّا نَعْبُدُ نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ الْحِجَارَةِ وَالْأَوْثَانِ وَأَمَرَ بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ وَحُسْنِ الْجِوَارِ وَالْكَفِّ عَنْ الْمَحَارِمِ وَالدِّمَاءِ وَنَهَانَا عَنْ الْفَوَاحِشِ وَقَوْلِ الزُّورِ وَأَكْلِ مَالِ الْيَتِيمِ وَقَذْفِ الْمُحْصَنَةِ وَأَمَرَنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَأَمَرَنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّيَامِ قَالَ فَعَدَّدَ عَلَيْهِ أُمُورَ الْإِسْلَامِ فَصَدَّقْنَاهُ وَآمَنَّا بِهِ وَاتَّبَعْنَاهُ عَلَى مَا جَاءَ بِهِ فَعَبَدْنَا اللَّهَ وَحْدَهُ فَلَمْ نُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا وَحَرَّمْنَا مَا حَرَّمَ عَلَيْنَا وَأَحْلَلْنَا مَا أَحَلَّ لَنَا فَعَدَا عَلَيْنَا قَوْمُنَا فَعَذَّبُونَا فَفَتَنُونَا عَنْ دِينِنَا لِيَرُدُّونَا إِلَى عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ مِنْ عِبَادَةِ اللَّهِ وَأَنْ نَسْتَحِلَّ مَا كُنَّا نَسْتَحِلُّ مِنْ الْخَبَائِثِ وَلَمَّا قَهَرُونَا وَظَلَمُونَا وَشَقُّوا عَلَيْنَا وَحَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ دِينِنَا خَرَجْنَا إِلَى بَلَدِكَ وَاخْتَرْنَاكَ عَلَى مَنْ سِوَاكَ وَرَغِبْنَا فِي جِوَارِكَ وَرَجَوْنَا أَنْ لَا نُظْلَمَ عِنْدَكَ أَيُّهَا الْمَلِكُ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ هَلْ مَعَكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ عَنْ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ فَاقْرَأْهُ عَلَيَّ فَقَرَأَ عَلَيْهِ صَدْرًا مِنْ كهيعص قَالَتْ فَبَكَى وَاللَّهِ النَّجَاشِيُّ حَتَّى أَخْضَلَ لِحْيَتَهُ وَبَكَتْ أَسَاقِفَتُهُ حَتَّى أَخْضَلُوا مَصَاحِفَهُمْ حِينَ سَمِعُوا مَا تَلَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ النَّجَاشِيُّ إِنَّ هَذَا وَالَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى لَيَخْرُجُ مِنْ مِشْكَاةٍ وَاحِدَةٍ انْطَلِقَا فَوَاللَّهِ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْكُمْ أَبَدًا وَلَا أَكَادُ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَاللَّهِ لَآتِيَنَّهُ غَدًا أَعِيبُهُمْ عِنْدَهُ ثُمَّ أَسْتَأْصِلُ بِهِ خَضْرَاءَهُمْ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ وَكَانَ أَتْقَى الرَّجُلَيْنِ فِينَا لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ لَهُمْ أَرْحَامًا وَإِنْ كَانُوا قَدْ خَالَفُونَا قَالَ وَاللَّهِ لَأُخْبِرَنَّهُ أَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِمَا السَّلَام عَبْدٌ قَالَتْ ثُمَّ غَدَا عَلَيْهِ الْغَدَ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ قَوْلًا عَظِيمًا فَأَرْسِلْ إِلَيْهِمْ فَسَلْهُمْ عَمَّا يَقُولُونَ فِيهِ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ يَسْأَلُهُمْ عَنْهُ قَالَتْ وَلَمْ يَنْزِلْ بِنَا مِثْلُهَا فَاجْتَمَعَ الْقَوْمُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَاذَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى إِذَا سَأَلَكُمْ عَنْهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ فِيهِ مَا قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى وَمَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنًا فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالَ لَهُمْ مَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَقُولُ فِيهِ الَّذِي جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَرُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ الْعَذْرَاءِ الْبَتُولِ قَالَتْ فَضَرَبَ النَّجَاشِيُّ يَدَهُ عَلَى الْأَرْضِ فَأَخَذَ مِنْهَا عُودًا ثُمَّ قَالَ مَا عَدَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ مَا قُلْتَ هَذَا الْعُودَ فَنَاخَرَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ حِينَ قَالَ مَا قَالَ فَقَالَ وَإِنْ نَخَرْتُمْ وَاللَّهِ اذْهَبُوا فَأَنْتُمْ سُيُومٌ بِأَرْضِي وَالسُّيُومُ الْآمِنُونَ مَنْ سَبَّكُمْ غَرِمَ ثُمَّ مَنْ سَبَّكُمْ غَرِمَ ثُمَّ مَنْ سَبَّكُمْ غَرِمَ فَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي دَبْرَ ذَهَبٍ وَأَنِّي آذَيْتُ رَجُلًا مِنْكُمْ وَالدَّبْرُ بِلِسَانِ الْحَبَشَةِ الْجَبَلُ رُدُّوا عَلَيْهِمَا هَدَايَاهُمَا فَلَا حَاجَةَ لَنَا بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَخَذَ اللَّهُ مِنِّي الرِّشْوَةَ حِينَ رَدَّ عَلَيَّ مُلْكِي فَآخُذَ الرِّشْوَةَ فِيهِ وَمَا أَطَاعَ فِيَّ النَّاسَ فَأُطِيعَهُمْ فِيهِ قَالَتْ فَخَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ مَقْبُوحَيْنِ مَرْدُودًا عَلَيْهِمَا مَا جَاءَا بِهِ وَأَقَمْنَا عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ مَعَ خَيْرِ جَارٍ قَالَتْ فَوَاللَّهِ إِنَّا عَلَى ذَلِكَ إِذْ نَزَلَ بِهِ يَعْنِي مَنْ يُنَازِعُهُ فِي مُلْكِهِ قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْنَا حُزْنًا قَطُّ كَانَ أَشَدَّ مِنْ حُزْنٍ حَزِنَّاهُ عِنْدَ ذَلِكَ تَخَوُّفًا أَنْ يَظْهَرَ ذَلِكَ عَلَى النَّجَاشِيِّ فَيَأْتِيَ رَجُلٌ لَا يَعْرِفُ مِنْ حَقِّنَا مَا كَانَ النَّجَاشِيُّ يَعْرِفُ مِنْهُ قَالَتْ وَسَارَ النَّجَاشِيُّ وَبَيْنَهُمَا عُرْضُ النِّيلِ قَالَ فَق

Дийцина тхуна [ЯӀкъуба] дийцина тхуна [сан дас] [Мухьаммад бин Исхьакъ] дийцина суна [Мухьаммад бин Муслим бин ӀабдуллахӀ бин Шихаб] [Абу Бакр бин Ӏабдур Рахьман бин Аль Харит бин Хишам Аль Махзуми] [Амму Саламах МухӀима би] саллаллахӀу ӀалайхӀивасаллам] аьлла; Тхо Хьабасйатан лаьтта тӀехь дехаш, сайн лулахочуьнца Ан Нажасица дехаш хилча, цо гарантии луш хилла тхан динна кхерамазалла, оха АллахӀ субхьанахӀу ватаӀала Ӏибадат деш хилла, тхуна новкъарло ца еш, тхуна ца товш хӀума ца хезаш хилла. Иза Къурайшин тидаме кхаьчча, цара питана дина, вайх лаьцна Ан Наджасина дуьхьал ши ницкъ болуш стаг вахийта а, цунна Маккин уггаре а тамашийначу хӀуманашца ял ян а. ХӀетахь цунна уггаре а инзаре хӀума яра Маккахь йина загорелый чкъор. Цундела цара шайга ма-хуьллу дукха гулдира. Цхьа а Нажасйи эскаран хьаькам ца витира цара, амма иза тешна вара цунна совгӀат дийр ду аьлла. Къурайша и совгӀаташ дахьийта тӀедиллина нах бара ӀабдуллахӀ бин РабиӀат бин Аль МугӀира Аль Махзуми а, Ӏамр бин Аль Ӏаш бин ВаӀил Ас Сахми а. Цара шайн интересаш оцу шина стагана тӀеелла, шаьш цу шинна а ма-аллара; — Дехар ду сан, хӀора эскаран хьаькаме совгӀаташ дӀало, царна юккъехь Ан Нажасица къамел данле, цул тӀаьхьа совгӀаташ Ан Нажасига дӀало. Ткъа цуьнга а деха цуьнга бусалба нах шуьшинна кара дӀабалар, ша цаьрца къамел дале. -Умм Салама- аьлла; Тхо цуьнца Ӏаш а, дика лулахой а ду. Цхьа а Нажасийн буьйранча вацара амма царна шинне а совгӀаташ дина хир ду, цара Ан Нажасица къамел данле, тӀаккха цу хенахь массо а лакхарчу даржехь болчу Пачхьалкхан хьаькамашка аьлла; Баккъалла а, вайн Ӏовдал нах паччахьан махка баьхкина, шайн дин дитина, шун дине ца баьхкина, тхуна а, шуна а ца девза керла дин деана цара. Церан хьаькамаша тхо паччахь волчу дахийтира уьш юхадерзо аьлла. Царех лаьцна вай паччахьца къамел деш хилча, цуьнга сигнал ло, уьш вайга дӀало, паччахье цаьрца къамел ма дайта, хӀунда аьлча, царна хӀора а дика хаьа, церан кхачамбацарш а. Нажасийн хьаькамаша элира цу шинна; Дика. Цул тӀаьхьа, цу шинна совгӀаташ Ан Нажасига дӀа а делла, шинне а схьаийцира. Дагахь цу шинне а къамел дира Ан Нажасига; ХӀай паччахь! Баккъалла а, вайн сонта нах паччахьийн махка баьхкина бу, шайн къоман дин дӀа а тесна, хьан дине чубаха ца лиъна, тхуна а, хьуна а ца девзаш долу керла дин деана цара. Церан халкъан тхьамданаша а, церан дайша а, ден вежарша а, церан тобанаша а тхо дахкийтира паччахье уьш юхаберзоран Ӏалашонца. ХӀунда аьлча, царна хӀора а дика вевзаш а, церан ледарлонаш а, юьхьӀаьржо а евза. Умму Саламата аьлла; Ткъа бакъдерг аьлча, ӀабдуллахӀ бин Абу РобиӀата а, Ӏамр бин Аль-Ашана а хьагӀ йолуш хӀума дац, нагахь санна Ан Наджасина церан аьрзнаш хезаш хилча санна. Паччахьна гонаха болчу пачхьалкхан хьаькамаша тӀаккха элира; ХӀара геланча бакъ ву, хӀай паччахь. Церан нахана дика хаьа церан вон гӀуллакхаш, цундела еккъа цу шинга дӀало уьш, шайн махка а, шайн халкъе а юхаберзо. Гучуделира, Ан Нажасин паччахь баккъалла а оьгӀазвахана хилар церан вас ярна, цо аьлла хилар; — ХӀан-хӀа, ВаллахӀи, ас цкъа а дӀалур бац уьш оцу шинга. Соьца лулахо долчу, сан махкахь дехаш, кхечу халкъал со хаьржина долчу халкъана дуьхьал зулам дийр дац ас, уьш схьа а кхайкхина, оцу шина элчано шайх лаьцна аьллачух лаьцна цаьрга хатталц. Нагахь уьш шина векало ма-аллара делахь . Ас и шиъ оцу шинга дӀа а луш, шайн къомана тӀеберзор бу. Вукху агӀор, нагахь санна иза ца хилча, тӀаккха ас уьш оцу шина стагах ларбо, со царна дика лулахо хир ву, уьш суна дика лулахой мел бу. Умму Саламата аьлла; ТӀаккха Ан Наджасийс геланча вахийтира Пайхамаран саллаллахӀу ӀалайхӀи Васаллам доттагӀашна дуьхьал, уьш схьакхайкхира. Ан Нажасин геланча схьакхаьчча, бусалба доттагӀаша гулбелла, вовшашка элира; Хьуна хӀун хетар дара цу стагах лаьцна, нагахь санна хьуна иза вевзича? Цара жоп делира; ВаллахӀи, оха откровенно элира тхайна хууш дерг, ткъа Пайхамара саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам тхуна тӀедиллинарг а, дерриге а нисделла. Векал Ан Наджасина дуьхьал юхавеъча, Ан Нажаси шен епископаш схьакхайкхина хилла, шайн деза жайнаш Ан Нажасина гонаха даржийна хилла, бусулба доттагӀашка хеттарш дан. Нажаси паччахьо хаьттира; — Хьайн халкъах дӀакъаьстина, сан динах дӀакхета ца лууш, я адамаша лелош долу цхьа а дин бахьана долуш ахь лелош долу дин дийцахьара ахь? Умму Саламата аьлла; Паччахьан хаттарна жоп дала гучуваьлларг [ДжаӀфар бин Бу ТӀалиб] вара. Цо элира Ан Нажасига; — ХӀай паччахь! Хьалха вай жехӀилаллин халкъ дара, вай цӀушна Ӏибадат деш хилла, дӀаьвше хӀуманаш яа езаш хилла, дегаза гӀуллакхаш деш хилла, доттагӀаллин зӀенаш йохош хилла, лулахошца вон лелаш хилла, ницкъ болчу наха гӀийлачунна аннекси еш хилла, вай ишттачу хьолехь хилла АллахӀа вайна юкъара хьанал а, тешам болуш а векал ваийталц, вай к. Цо вайга АллахӀе СубхьанахӀу ва ТаӀала кхайкхина вай чӀагӀдан, вай Ӏибадат до, вай дӀахецна вай а, вайн дайша а АллахӀ воцург Ӏибадат динарг, масала, тӀулгаш а, цӀуш а, цо вайга омра дина хьанал къамел дар, вайн тешам кхочушбар, доттагӀаллин зӀенаш латтор, вайн лулахошца къинхетаме хилар а, вайна омра динарг Девза гӀуллакхаш лелорна тӀера, харцдерг дийцарна тӀера, буоберийн даьхни даарна тӀера, марехь болу зударий зина дарна бехке барна тӀера, цхьанна АллахӀана Ӏибадат дар тӀедожорна тӀера, цуьнца цхьа а хӀума накъост ца лацарна, ламазаш дар, закат дар, марха кхабар тӀедиллина. Цо бусалба динан хьехамаш баржийна, вай цуьнах тешна, цунах тешна, цо беанчу хьехамашна тӀаьхьахӀиттина, вай цхьана АллахӀана Ӏибадат деш, Цуьнца цхьа а хӀума ца нисдеш, вайна хьарам динарг хьарам дина, вайна хьанал динарг хьанал дина, тӀаккха вайн халкъ мостагӀий хилла вайца, цара вайца зераш дина, хӀунда аьлча цара вайна Ӏазап дийр ду АллахӀ воцчу цӀушна Ӏибадат де, вай хьалха лелийна дегаза хӀуманаш хьанал деш. Цара тхуна ницкъ а беш, ницкъ а беш, тхо декъа а декъна, цара тхуна тхайн дин лело новкъарло йича, эххар а хьан махка дахара тхо, хьо кхечу нахал гӀоле хета тхуна, хьоьца лулахо хила лаьа тхуна, ахь тхуна зулам ца даре сатуьйсуш ду тхо, хӀай паччахь. Умму Саламата аьлла; Цхьана Наджас элира цуьнга; Мегар дуй Пайхамара АллахӀера схьаэцнарг деша? ЖаӀфара жоп делира; ХӀаъ. Цхьана Нажаси элира; ДӀадеша иза. ТӀаккха ЖаӀфара Марьяман кехатан юьхь ешна, ткъа Ан Нажаси велха велира, ВаллахӀи, шен маж дӀаяллалц, ткъа цуьнан епископаш а велхавелира шайн деза жайнаш шелдаллалц, ЖаӀфара шайна дешнарг хезча. ТӀаккха Ан Наджаси комментари йира; Ма-дарра аьлча, Мусас деана и саке, оццу фонарь чуьра схьадаьлла ду. ВаллахӀи ас уьш шуьга дӀалур бац, царна зулам дийр дац ас. Умму Саламата аьлла; И шиъ Ан Нажасийчуьра дӀавахча, Ӏамр бин Аль Ӏаша элира; — ВаллахӀи, кхана юха а вогӀур ву со цунна тӀе, цунна уллохь берш вас бийр бу ас, тӀаккха уьш орамашца хӀаллакбийр бу ас. Умму Саламата аьлла; ӀабдуллахӀ бин Абу РобиӀат, шина адамах уггар чӀогӀа сацалуш хилла стаг нг что для нас аьлла цуьнга; — Вайца дов даьлла белахь а, церан гергарнаш бу аьлла ма леладе иза. Ӏамру бин Ӏаш аьлла; «ВаллахӀи, ас дуьйцур ду цаьрга, цара Мареман кӀант Ӏиса лай лоруш хилар». Умму Саламата аьлла; ТӀаккха Ӏамра шолгӀачу дийнахь вахана Ан Нажасига элира; ХӀай паччахь! Баккъалла а, цара кура комментареш йира Марьяман кӀантах Ӏийсах лаьцна. Царна дуьхьал цхьаъ вахийта, цаьрга хатта Ӏийсах лаьцна церан хӀун ойла ю. Умму Саламата аьлла; Цхьана наджас геланча вахийтира Ӏиса хьокъехь шайн ойланаш хатта. Бусалба нах вовшах а гулбелла, цхьаболчара вукхаьрга элира; Паччахьо хьайга хаьттича Ӏийсах лаьцна хӀун эр дара ахь? Цара элира; ВаллахӀи вай дуьйцур ду АллахӀа субхьанахӀу ватаӀала цунах лаьцна аьлларг а, Пайхамара саллаллахӀу ӀалайхӀи Васаллам цунах лаьцна мухха делахь а деанарг а. Бусалба нах Ан Нажаси волчу баьхкича, цо цаьрга хаьттира; Марьяман кӀант Ӏийсах лаьцна хӀун аьлла хета хьуна? ДжаӀфар бин Абу ТӀалиб РадлиаллахӀу ӀанхӀу жоп делира; Тхан ойла вайн Пайхамара дӀакхачийна ма-хиллара ю, иза АллахӀан лай а, элча а ву, Цуьнан са а, дош а дезачу йоӀе Марьяме делла. Умму Саламата аьлла; Цхьана Наджас лаьтта куьг тоьхна тӀаккха дечиг схьа а эцна, элира; Марьяман кӀант Ӏиса воцург, оцу дечигах лаьцна хӀун аьлла хета хьуна? Цул тӀаьхьа паччахьан хьаькамаша чат йира, кхета йиш йоцчу хӀуманах лаьцна. ТӀаккха паччахьо элира; Шу, сан паччахьаллин лакхара хьаькамаш, хӀинца а къамелаш деш делахь а, маьрша дӀагӀо, хӀай сан махкара бусалба нах, шу йийсаре лецначо залог меттахӀотто еза, шу йийсаре лаьцначо залог меттахӀотто еза, шу йийсаре лаьцначо залог меттахӀотто еза. Суна ца лаьа шух цхьанна лазам беш, дешин лаьмнаш хила. Царна шинне а шайн совгӀаташ юхало, тхуна уьш ца оьшу. ВаллахӀи, АллахӀа соьгара кхаьънаш ца эцна сан паччахьалла суна юхадерзош тӀаккха ас муха оьцур дара иза? Ткъа АллахӀа кхоьллинчу адамашна суна муьтӀахь хила йиш яц, тӀаккха со цу сохьта царна муьтӀахь хуьлу. Умму Саламата аьлла; Эхь хеташ, шайн Ӏалашонаш юхатоьхна дӀавахара и шиъ. Сайн махкахь, сайн лулахошца дехаш ду вай. ВаллахӀи, вай иштта дӀадоьдуш ду, цхьаммо шен ницкъаца цунна дуьхьало яллалц. ВаллахӀи, вайн бакъонаш, Ан Нажасийс къобал ма-ярра, вайн бакъонаш къобал ца еш, керла паччахь гучуваларна кхоьруш, цу хенахь вайна тӀехӀоьттинчу сингаттамел боккха сингаттам ца хаьа вайна. Умму Саламата аьлла; Цхьа Наджаси лела, цу шинна юккъехь ю Нил хин тогӀи. ТӀаккха Пайхамаран асхьабаша саллаллахӀу ӀалайхӀи Васаллам элира; Хьанна лаьа хуьлуш болчу хиламашкахь дакъалаца ваха, тӀаккха вайга кхаъ бахьа ван? Умму Саламата аьлла; Саид Аз Зубайр бин Ал Ӏаввам РадлиаллахӀуӀанхӀу; I. Ткъа иза вайна юкъахь уггар жиманиг ву. Цунна гериба а хьоькхуш, цуьнан кийра а диллина, хьаьвзина, тайпанаш вовшахкхеттачу Нилан берда тӀе кхаьчна уьш. Царна тӀе а вахана, вай АллахӀе субхьанахӀу ватаӀала доӀа дира, Ан Нажаси шен мостагӀий эшош, шен махкана тӀехь Ӏедале юхаверза, Хьабасйа халкъан гӀуллакхаш чӀагӀдалийта аьлла. Цунна уллохь уггаре а дикачу меттехь Ӏаш дара тхо РасулуллахӀ СаллаллахӀу ӀалайхӀи Васаллам иза Маккахь волуш волчу хенахь тхо волчу даххалц.