Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’

Imam Ahmad : 621

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى الطَّبَّاعُ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عِيَاضِ بْنِ عَمْرٍو الْقَارِيِّ قَالَ جَاءَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ فَدَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَنَحْنُ عِنْدَهَا جُلُوسٌ مَرْجِعَهُ مِنْ الْعِرَاقِ لَيَالِيَ قُتِلَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَتْ لَهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادٍ هَلْ أَنْتَ صَادِقِي عَمَّا أَسْأَلُكَ عَنْهُ تُحَدِّثُنِي عَنْ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ الَّذِينَ قَتَلَهُمْ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وَمَا لِي لَا أَصْدُقُكِ قَالَتْ فَحَدِّثْنِي عَنْ قِصَّتِهِمْ قَالَ فَإِنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا كَاتَبَ مُعَاوِيَةَ وَحَكَمَ الْحَكَمَانِ خَرَجَ عَلَيْهِ ثَمَانِيَةُ آلَافٍ مِنْ قُرَّاءِ النَّاسِ فَنَزَلُوا بِأَرْضٍ يُقَالُ لَهَا حَرُورَاءُ مِنْ جَانِبِ الْكُوفَةِ وَإِنَّهُمْ عَتَبُوا عَلَيْهِ فَقَالُوا انْسَلَخْتَ مِنْ قَمِيصٍ أَلْبَسَكَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَاسْمٍ سَمَّاكَ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ ثُمَّ انْطَلَقْتَ فَحَكَّمْتَ فِي دِينِ اللَّهِ فَلَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ تَعَالَى فَلَمَّا أَنْ بَلَغَ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا عَتَبُوا عَلَيْهِ وَفَارَقُوهُ عَلَيْهِ فَأَمَرَ مُؤَذِّنًا فَأَذَّنَ أَنْ لَا يَدْخُلَ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِلَّا رَجُلٌ قَدْ حَمَلَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا أَنْ امْتَلَأَتْ الدَّارُ مِنْ قُرَّاءِ النَّاسِ دَعَا بِمُصْحَفٍ إِمَامٍ عَظِيمٍ فَوَضَعَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَصُكُّهُ بِيَدِهِ وَيَقُولُ أَيُّهَا الْمُصْحَفُ حَدِّثْ النَّاسَ فَنَادَاهُ النَّاسُ فَقَالُوا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا تَسْأَلُ عَنْهُ إِنَّمَا هُوَ مِدَادٌ فِي وَرَقٍ وَنَحْنُ نَتَكَلَّمُ بِمَا رُوِينَا مِنْهُ فَمَاذَا تُرِيدُ قَالَ أَصْحَابُكُمْ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ خَرَجُوا بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ كِتَابُ اللَّهِ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ فِي امْرَأَةٍ وَرَجُلٍ { وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقْ اللَّهُ بَيْنَهُمَا } فَأُمَّةُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْظَمُ دَمًا وَحُرْمَةً مِنْ امْرَأَةٍ وَرَجُلٍ وَنَقَمُوا عَلَيَّ أَنْ كَاتَبْتُ مُعَاوِيَةَ كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَقَدْ جَاءَنَا سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحُدَيْبِيَةِ حِينَ صَالَحَ قَوْمَهُ قُرَيْشًا فَكَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ سُهَيْلٌ لَا تَكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ كَيْفَ نَكْتُبُ فَقَالَ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاكْتُبْ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ أُخَالِفْكَ فَكَتَبَ هَذَا مَا صَالَحَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قُرَيْشًا يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ { لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ } فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ عَلِيٌّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَخَرَجْتُ مَعَهُ حَتَّى إِذَا تَوَسَّطْنَا عَسْكَرَهُمْ قَامَ ابْنُ الْكَوَّاءِ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ يَا حَمَلَةَ الْقُرْآنِ إِنَّ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ يَعْرِفُهُ فَأَنَا أُعَرِّفُهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ مَا يَعْرِفُهُ بِهِ هَذَا مِمَّنْ نَزَلَ فِيهِ وَفِي قَوْمِهِ { قَوْمٌ خَصِمُونَ } فَرُدُّوهُ إِلَى صَاحِبِهِ وَلَا تُوَاضِعُوهُ كِتَابَ اللَّهِ فَقَامَ خُطَبَاؤُهُمْ فَقَالُوا وَاللَّهِ لَنُوَاضِعَنَّهُ كِتَابَ اللَّهِ فَإِنْ جَاءَ بِحَقٍّ نَعْرِفُهُ لَنَتَّبِعَنَّهُ وَإِنْ جَاءَ بِبَاطِلٍ لَنُبَكِّتَنَّهُ بِبَاطِلِهِ فَوَاضَعُوا عَبْدَ اللَّهِ الْكِتَابَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَرَجَعَ مِنْهُمْ أَرْبَعَةُ آلَافٍ كُلُّهُمْ تَائِبٌ فِيهِمْ ابْنُ الْكَوَّاءِ حَتَّى أَدْخَلَهُمْ عَلَى عَلِيٍّ الْكُوفَةَ فَبَعَثَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِلَى بَقِيَّتِهِمْ فَقَالَ قَدْ كَانَ مِنْ أَمْرِنَا وَأَمْرِ النَّاسِ مَا قَدْ رَأَيْتُمْ فَقِفُوا حَيْثُ شِئْتُمْ حَتَّى تَجْتَمِعَ أُمَّةُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا تَسْفِكُوا دَمًا حَرَامًا أَوْ تَقْطَعُوا سَبِيلًا أَوْ تَظْلِمُوا ذِمَّةً فَإِنَّكُمْ إِنْ فَعَلْتُمْ فَقَدْ نَبَذْنَا إِلَيْكُمْ الْحَرْبَ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا يَا ابْنَ شَدَّادٍ فَقَدْ قَتَلَهُمْ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا بَعَثَ إِلَيْهِمْ حَتَّى قَطَعُوا السَّبِيلَ وَسَفَكُوا الدَّمَ وَاسْتَحَلُّوا أَهْلَ الذِّمَّةِ فَقَالَتْ أَاللَّهِ قَالَ أَاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَقَدْ كَانَ قَالَتْ فَمَا شَيْءٌ بَلَغَنِي عَنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ يَتَحَدَّثُونَهُ يَقُولُونَ ذُو الثُّدَيِّ وَذُو الثُّدَيِّ قَالَ قَدْ رَأَيْتُهُ وَقُمْتُ مَعَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَيْهِ فِي الْقَتْلَى فَدَعَا النَّاسَ فَقَالَ أَتَعْرِفُونَ هَذَا فَمَا أَكْثَرَ مَنْ جَاءَ يَقُولُ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَسْجِدِ بَنِي فُلَانٍ يُصَلِّي وَرَأَيْتُهُ فِي مَسْجِدِ بَنِي فُلَانٍ يُصَلِّي وَلَمْ يَأْتُوا فِيهِ بِثَبَتٍ يُعْرَفُ إِلَّا ذَلِكَ قَالَتْ فَمَا قَوْلُ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حِينَ قَامَ عَلَيْهِ كَمَا يَزْعُمُ أَهْلُ الْعِرَاقِ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ قَالَتْ هَلْ سَمِعْتَ مِنْهُ أَنَّهُ قَالَ غَيْرَ ذَلِكَ قَالَ اللَّهُمَّ لَا قَالَتْ أَجَلْ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ يَرْحَمُ اللَّهُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّهُ كَانَ مِنْ كَلَامِهِ لَا يَرَى شَيْئًا يُعْجِبُهُ إِلَّا قَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ فَيَذْهَبُ أَهْلُ الْعِرَاقِ يَكْذِبُونَ عَلَيْهِ وَيَزِيدُونَ عَلَيْهِ فِي الْحَدِيثِ

اسان کي ٻڌايو آهي [اسحاق بن عيسيٰ ثبّا] مون کي [يحيى بن سليم] [عبدالله بن عثمان بن خثصيم] [عبيدالله بن عياض بن عمرو القاري] کان ٻڌايو آهي ته: [عبدالله بن صياد] آيو ۽ عيسيہ سان مليو، جڏهن اسان عراق کان واپسي کان پوءِ سندس پاسي ۾ ويٺا هئاسين جڏهن علي جي قتل جو ڏينهن هو، تڏهن عيسيہ کان پڇيو؛ 'اي عبدالله بن صياد، ڇا تون مون سان ان بابت سچو آهين جيڪو مون تو کان پڇيو هو، تو مون کي اهڙن ماڻهن بابت ٻڌايو جيڪي علي جي خلاف وڙهندا هئا؟' عبدالله جواب ڏنو؛ 'مان تو سان سچو ڇو نه هيس؟' عائشه چيو؛ 'پوءِ مون کي انهن جي ڪهاڻي بابت ٻڌاءِ!' عبدالله چيو؛ 'بيشڪ، جڏهن علي معاويه سان معاهدو ڪيو، ۽ ٻن ماڻهن جيئن ججن فيصلو ڪيو هو، تڏهن قوري مان اٺ هزار ماڻهو علي کان نڪتا، ۽ اهي ڪوفه جي ڀرسان واقع حروره نالي هڪ جاءِ تي آباد ٿيا، انهن علي جي مذمت ڪندي چيو؛ "تون اهي ڪپڙا لاهي ڇڏيا آهن جيڪي الله تعاليٰ توکي رکيا آهن، ۽ ان نالي کان جيڪو الله تعاليٰ توکي ڏنو آهي، پوءِ تون الله جي دين جي بنياد تي فيصلو ڪرڻ لاءِ تڪڙ ڪرين ٿو، جيتوڻيڪ الله تعاليٰ جي قانون کان سواءِ ڪو به قانون ناهي." پوءِ جڏهن انهن جي ملامت جي خبر علي کي پهتي ۽ اهي پاڻ کي ان کان الڳ ڪري ويا، تڏهن [علي] ڪنهن کي حڪم ڏنو ته سڏي، اميرالمؤمنين ۾ داخل نه ٿئي سواءِ ان شخص جي جيڪو قرآن کڻي اچي، ۽ جڏهن ڪمرو قرآن جي قارين سان ڀرجي ويو، ته علي اعليٰ امام جي ڪاپي گهري، پوءِ ان کي ٻنهي هٿن ۾ رکيو ۽ پنهنجي هٿن سان دٻايو ۽ چيو: 'اي مصحف، ماڻهن کي تبليغ ڪر'. پوءِ ماڻهن کيس سڏ ڪيو، چيو: 'اي اميرالمؤمنين، تون ان کان ڇو پڇين ٿو، جيتوڻيڪ هو ڪاغذ جي چادر تي صرف مس جو ٽڪرو آهي، ۽ اسان ان جي بنياد تي ڳالهائيندا آهيون جيڪو هن اسان کي ٻڌايو، پوءِ توهان جو ڇا مطلب آهي؟' علي جواب ڏنو؛ 'توهان جا دوست، يعني اهي جيڪي مون مان نڪتا آهن، جيتوڻيڪ منهنجي ۽ انهن جي وچ ۾ الله جو ڪتاب آهي، الله تعاليٰ پنهنجي ڪتاب ۾ هڪ عورت ۽ هڪ مرد بابت چيو آهي؛ - ۽ جيڪڏهن توهان کي خدشو آهي ته ٻنهي جي وچ ۾ جدائي ٿيندي، ته پوءِ مرد جي خاندان ۽ عورت جي خاندان مان هڪ ثالث موڪليو، جيڪڏهن اهي ٻئي امن چاهين ٿا - ته الله ضرور ٻنهي ۾ صلح ڪرائيندو. ساڳئي وقت، محمد صلي الله عليه وسلم جي امت جو خون صرف هڪ مرد ۽ هڪ عورت کان وڏو ۽ وڌيڪ معزز آهي، ۽ انهن کي مون سان دشمني آهي ڇو ته مون معاويه سان معاهدو ڪيو هو. جڏهن سهيل بن عمرو اسان وٽ آيو ته علي بن ابو طالب هڪ معاهدو لکيو هو، ۽ اسان ان وقت حديبيه ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم سان گڏ هئاسين جڏهن هن قريش مان پنهنجي قوم سان صلح جو معاهدو ڪيو، پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم لکيو؛ 'بسم الله الرحمن الرحيم،' پوءِ سهيل چيو؛ 'بسم الله الرحمن الرحيم' نه لکو. پوءِ هن پڇيو؛ 'پوءِ اسان ڇا لکون؟' سهيل چيو؛ 'لکيو؛ بسمڪ الله،' پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'محمد رسول الله لکو!' تڏهن سهيل چيو؛ 'جيڪڏهن مون کي خبر هجي ها ته توهان الله جا رسول آهيو، ته مان توهان سان تڪرار نه ڪريان ها'. پوءِ هن لکيو؛ 'هي محمد بن عبدالله جو قريش سان صلح آهي'، الله تعاليٰ پنهنجي ڪتاب ۾ فرمائي ٿو؛ 'الله جي رسول ۾ توهان لاءِ هڪ مثال آهي، انهن لاءِ جيڪي الله ۽ آخرت جي ڏينهن جي اميد رکن ٿا'. تنهن ڪري علي عبدالله بن عباس کي انهن ڏانهن موڪليو - خوارج قوم -، مان عبدالله بن عباس سان گڏ نڪتو، جڏهن اسان انهن جي لشڪر جي وچ ۾ هئاسين، ته ابن الکوع اٿيو ۽ انهن جي سامهون وعظ ڪيو، چيائين؛ 'اي قرآن جا علمبردارو، بيشڪ هي عبدالله بن عباس آهي، جيڪو به ان کي نه ٿو سڃاڻي، پوءِ مان ان کي الله جي ڪتاب مان متعارف ڪرائيندس ته جيئن توهان ان کي سڃاڻي سگهو، هي انهن آيتن مان آهي جيڪي هن ۽ سندس قوم بابت نازل ٿيون آهن - هڪ اهڙي قوم جيڪا اختلاف ۾ آهي - تنهن ڪري ان کي ماهرن ڏانهن موٽايو ۽ ان کي الله جي ڪتاب بابت نه آزمايو'. پوءِ انهن جا واعظ اٿيا ۽ چيائون: 'الله جو قسم، اسان ضرور ان کي الله جي ڪتاب سان آزمائينداسين، جيڪڏهن هو حق کڻي ايندو، ته اسان ان کي سڃاڻون ٿا ۽ اسان ضرور ان جي پيروي ڪنداسين، پر جيڪڏهن هو ڪوڙ کڻي ايندو، ته اسان ان کي سندس ڪوڙ تي ملامت ڪنداسين'. پوءِ انهن عبدالله کي ٽن ڏينهن تائين قرآن سان آزمايو، پوءِ انهن مان چار هزار - حق ڏانهن - موٽي آيا، انهن سڀني توبه ڪئي ۽ انهن مان ابن الکوع هو، تنهن ڪري هن انهن کي ڪوفي ۾ علي ڏانهن واپس ڪيو، پوءِ علي کيس باقي ماڻهن ڏانهن موڪليو - جيڪي اڃا تائين علي کان ٻاهر هئا، پوءِ عبدالله چيو؛ 'توهان ڏٺو آهي ته اسان ۽ ٻين ماڻهن جي وچ ۾ ڇا ٿئي ٿو، تنهن ڪري جيڪڏهن توهان چاهيو ٿا ته محمد صلي الله عليه وسلم جي امت متحد هجي، اسان ۽ توهان جي وچ ۾، حرام خون نه وهايو، انهن ماڻهن سان خيانت نه ڪريو يا ظلم نه ڪريو جيڪي هڪ عهد ۾ آهن، حقيقت ۾، جيڪڏهن توهان ائين ڪيو، ته پوءِ اسان توهان سان انصاف سان جنگ ڪنداسين، بيشڪ الله انهن کي پسند نٿو ڪري جيڪي خيانت ڪن ٿا.' پوءِ عائشه پڇيو؛ 'اي ابن صياد، ڇا هن واقعي انهن سان جنگ ڪئي؟' پوءِ عبدالله بن صياد جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، علي انهن کي ان لاءِ نه موڪليو هو ته اهي خيانت ڪن، خون وهائين ۽ ذمي ماهرن لاءِ حلال ڪن'. پوءِ عائشه چيو؛ 'الله جي واسطي؟' عبدالله جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، ان کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي، اهو ئي ٿيو'. عائشه پڇيو؛ 'پوءِ ذمي ماهرن بابت مون کي ڇا ٿيو آهي؟ انهن ان تي بحث ڪيو، انهن چيو؛ 'ڇتي جا مالڪ سيني جا مالڪ'. ' عبدالله چيو؛ ' 'يقيناً مون اهو ڏٺو ۽ مان علي سان گڏ بيٺو هوس جڏهن هو متاثرين ۾ هو، پوءِ علي ماڻهن کي سڏ ڪيو ۽ چيو: 'ڇا توهان هن شخص کي سڃاڻو ٿا؟ هو ڪيترو کڻي ٿو اچي'. عبدالله چيو؛ 'يقيناً، مان اڪثر هن کي فلاڻي مسجد ۽ فلاڻي مسجد ۾ نماز پڙهندي ڏسان ٿو.' ۽ ماڻهو ڪا به اهڙي پڪي ڳالهه نه ٿا سمجهن جيڪا ان کي سڃاڻي سگهي سواءِ ان جي'. پوءِ عائشه پڇيو؛ 'پوءِ علي ڇا چيو جڏهن هو عراق جي ماڻهن جي خيال موجب سندس سامهون بيٺو هو؟' عبدالله جواب ڏنو؛ مون کيس چوندي ٻڌو؛ 'الله ۽ سندس رسول واقعي صالح آهن'. عائشه چيو؛ 'ڇا توهان هن کي ٻيو ڪجهه چوندي ٻڌو؟' عبدالله جواب ڏنو؛ 'اللهم - الله جو قسم - نه'. عائشه چيو؛ 'اهو سچ آهي، الله ۽ سندس رسول جو سڀ کان وڌيڪ سچو، الله علي تي رحم ڪري، بيشڪ سندس لفظن ۾ اهو هو ته هن ڪا به اهڙي شيءِ نه ڏٺي جيڪا هن کي حيران ڪري جيستائين هن نه چيو ته 'الله ۽ سندس رسول واقعي صالح آهن'. پر عراقي ماڻهن ان کي رد ڪيو ۽ ان ۾ لفظ شامل ڪيا.