Adzan Bilal pada waktu sahur, memanggil siapa dari kalian yang bertahajud agar kembali

Imam Muslim : 1830

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَمْنَعَنَّ أَحَدًا مِنْكُمْ أَذَانُ بِلَالٍ أَوْ قَالَ نِدَاءُ بِلَالٍ مِنْ سُحُورِهِ فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ أَوْ قَالَ يُنَادِي بِلَيْلٍ لِيَرْجِعَ قَائِمَكُمْ وَيُوقِظَ نَائِمَكُمْ وَقَالَ لَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَصَوَّبَ يَدَهُ وَرَفَعَهَا حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا وَفَرَّجَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ يَعْنِي الْأَحْمَرَ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْفَجْرَ لَيْسَ الَّذِي يَقُولُ هَكَذَا وَجَمَعَ أَصَابِعَهُ ثُمَّ نَكَسَهَا إِلَى الْأَرْضِ وَلَكِنْ الَّذِي يَقُولُ هَكَذَا وَوَضَعَ الْمُسَبِّحَةَ عَلَى الْمُسَبِّحَةِ وَمَدَّ يَدَيْهِ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ وَالْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ كِلَاهُمَا عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَانْتَهَى حَدِيثُ الْمُعْتَمِرِ عِنْدَ قَوْلِهِ يُنَبِّهُ نَائِمَكُمْ وَيَرْجِعُ قَائِمَكُمْ و قَالَ إِسْحَقُ قَالَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَلَكِنْ يَقُولُ هَكَذَا يَعْنِي الْفَجْرَ هُوَ الْمُعْتَرِضُ وَلَيْسَ بِالْمُسْتَطِيلِ

اسان کي [زهير بن حرب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [اسماعيل بن ابراهيم] سليمان التيميءَ کان، [ابو عثمان] کان، [ابن مسعود] رضه کان، هن چيو ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'بلال جي اذان جي ڪري سحري کائڻ کان نه روڪيو؛ ڇاڪاڻ ته هن رات جي وچ ۾ اذان ڏني هئي، جنهن ڪري جيڪي ماڻهو قيام الله ۾ هئا، اهي فوري طور تي گهر هليا ويا ۽ جيڪي ماڻهو اڃا تائين سمهي رهيا هئا، اهي فوري طور تي جاڳي پيا'. ۽ هن چيو: '۽ هو اهڙيون ۽ اهڙيون ڳالهيون نه ٿو ڪري'. هن پنهنجو هٿ هيٺ ڪيو ۽ مٿي ڪيو جيستائين هن وانگر ڪجهه نه چيو. هن پنهنجون آڱريون وڌايون. - ۽ اسان کي ٻڌايو آهي ته [ابن نمير] اسان کي [ابو خالد] يعني الاحمر، [سليمان التيميءَ کان] هن سند سان ٻڌايو آهي، صرف ذڪر ڪيو آهي ته: 'بيشڪ صبح اهو آهي جڏهن هو اهڙيون نه ٿو چوي'. هن پنهنجون آڱريون گڏ ڪيون ۽ پوءِ انهن کي زمين تي ڦيرايو. هن جاري رکيو؛ 'بهرحال - فجر جو وقت - اهو آهي جڏهن هن هن طرح چيو'. هن پنهنجي شهادت واري آڱر پنهنجي شهادت واري آڱر جي مٿان رکي ۽ پنهنجا هٿ ڊگها ڪيا. ۽ اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ٻڌايو آهي اسان کي [معتمر بن سليمان] ٻڌايو آهي - هڪ ٻي روايت ۾ - ۽ اسان کي [اسحاق بن ابراهيم] ٻڌايو آهي اسان کي [جرير] ۽ [المعتمر بن سليمان] ٻنهي کي [سليمان التيميءَ] کان هن سند سان ٻڌايو آهي. ۽ المعتمر جي حديث سندس بيان تي ختم ٿئي ٿي؛ 'انهن کي جاڳائڻ لاءِ جيڪي اڃا تائين توهان ۾ سمهي رهيا آهن ۽ ته جيئن قيام الله وارا ماڻهو واپس اچن - فجر جي استقبال لاءِ تيار ٿي وڃو -'. ۽ اسحاق چيو؛ جرير پنهنجي حديث ۾ چيو آهي ته اهو سندس لفظن سان لاڳاپيل آهي؛ '-فجر جو وقت - اهو ناهي جڏهن بلال هن طرح چوي، پر جڏهن هو هن طرح چوي'. مطلب اهو آهي ته فجر جو وقت المعترض آهي - فجر جي روشني جيڪا پکڙيل / برابر ورهايل آهي - ۽ المستحيل نه - جڏهن فجر جي روشني اڃا ڊگهي هوندي آهي.