Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 حديث
حديث
Imam Muslim : 1
وَهُوَ الْأَثَرُ الْمَشْهُورُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَدَّثَ عَنِّي بِحَدِيثٍ يُرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبِينَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ أَيْضًا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ وَسُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ
۽ هو رسول الله صلي الله عليه وسلم جو مشهور سردار هو؛ 'جيڪو به مون کان ڪا حديث بيان ڪري ٿو، جنهن تي ڪوڙ هجڻ جو الزام آهي، ته اهو - راوي - انهن ڪوڙن مان هڪ آهي'. اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [واقعي] [صيبه] کان [الحڪم] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان [سمره بن جندب] تائين ٻڌايو آهي. - ٻي روايت ۾ اهو ذڪر ڪيو ويو آهي - ۽ اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] پڻ ٻڌايو آهي، [واقعي] [صيبه] کان ۽ [سفيان] [حبيب] کان [ميمون بن ابو شيبه] کان [المغيره بن شيبه] تائين ٻڌايو آهي، ٻنهي چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هن بابت فرمايو'.
حديث
Imam Muslim : 2
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْطُبُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ يَكْذِبْ عَلَيَّ يَلِجْ النَّارَ
۽ اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [غندر] [سيوبه] کان - ٻي روايت ۾ ذڪر آهي - ۽ اسان کي [محمد بن المثنيٰ] ۽ [ابن بصيار] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [محمد بن جعفر] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سيوبه] [منصور] کان [ربعي بن حراسي] کان ٻڌايو آهي ته هن [علي] کي وعظ ڪندي ٻڌو آهي، هن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: منهنجي نالي تي ڪوڙ نه ڳالهايو، ڇاڪاڻ ته جيڪو منهنجي نالي تي ڪوڙ ڳالهائيندو اهو ضرور جهنم ۾ ويندو.
حديث
Imam Muslim : 3
و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
[زهير بن حرب] اسان کي [اسماعيل] - يعني ابن عليه - [عبدالعزيز بن شعيب] کان [انس بن مالڪ] کان روايت ڪئي آهي ته هن چيو ته: 'يقيناً، هڪ ڳالهه جيڪا مون کي توهان سان گهڻيون حديثون بيان ڪرڻ کان روڪي ٿي اها آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو به ڄاڻي واڻي مون تي ڪوڙ ڳالهائي، ان کي گهرجي ته هو پنهنجو هنڌ باهه ۾ ٺاهي.''
حديث
Imam Muslim : 4
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
اسان کي [محمد بن عبيد الغباري] ٻڌايو آهي [ابو عوانه] [ابو حاشين] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: جيڪو منهنجي نالي تي ڪوڙ ڳالهائي، اهو جهنم ۾ پنهنجو هنڌ ٺاهي.
حديث
Imam Muslim : 5
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ رَبِيعَةَ قَالَ أَتَيْتُ الْمَسْجِدَ وَالْمُغِيرَةُ أَمِيرُ الْكُوفَةِ قَالَ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ كَذِبًا عَلَيَّ لَيْسَ كَكَذِبٍ عَلَى أَحَدٍ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ و حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قَيْسٍ الْأَسْدِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْأَسَدِيِّ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ إِنَّ كَذِبًا عَلَيَّ لَيْسَ كَكَذِبٍ عَلَى أَحَدٍ
اسان کي [محمد بن عبدالله بن نمير] ٻڌايو آهي اسان کي [منهنجي پيءُ] ٻڌايو آهي اسان کي [سعيد بن عبيد] ٻڌايو آهي اسان کي [علي بن ربيعة] چيو ته؛ 'مان مسجد ۾ ويس جڏهن المغيره ڪوفه جو گورنر هو. هن چيو؛ 'پوءِ [المغيره] چيو ته؛ 'مون رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'بيشڪ، منهنجي نالي تي ڪوڙ ڳالهائڻ ڪنهن ٻئي جي نالي تي ڪوڙ ڳالهائڻ جهڙو ناهي، جيڪو به منهنجي نالي تي ڄاڻي واڻي ڪوڙ ڳالهائي، ان کي گهرجي ته جهنم ۾ پنهنجي جاءِ ٺاهي.'' ۽ مون کي [علي بن حجر کي ٻڌايو ويو آهي جيئن سعدي اسان کي ٻڌايو آهي [علي بن مُشير] اسان کي [محمد بن قيس الاسدي] [علي بن ربيعة الاسدي] کان [المغيره بن صيوبة] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان اهڙي حديث سان ٻڌايو آهي، پر پاڻ اهو نه چيو ته، 'بيشڪ، منهنجي نالي تي ڪوڙ ڳالهائڻ ڪنهن جي نالي تي ڪوڙ ڳالهائڻ جي برابر ناهي'.
حديث
Imam Muslim : 6
و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَفَى بِالْمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ ذَلِكَ
۽ اسان کي [عبيدالله بن معاذ الانباري] اسان کي [منهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي - هڪ ٻي روايت ۾ ذڪر ٿيل آهي - ۽ اسان کي [محمد بن المثنيٰ] اسان کي [عبدالرحمن بن مهدي] کان ٻڌايو آهي ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [صيوبة] کان [خبيب بن عبدالرحمان] کان [حفش بن اشيم] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'ڪنهن به شخص لاءِ اهو ڪافي آهي ته هو ڪوڙو سمجهي وڃي جيڪو ڪجهه ٻڌو آهي اهو ٻڌائي'. اسان کي [ابوبڪر بن ابو صييبة] کان ٻڌايو آهي [علي بن حفش] اسان کي [صيوبة] کان [خبيب بن عبدالرحمان] کان [حفش بن اشيم] کان [ابو هريره] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم ساڳئي حديث سان ٻڌايو آهي.'
حديث
Imam Muslim : 7
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ سَيَكُونُ فِي آخِرِ أُمَّتِي أُنَاسٌ يُحَدِّثُونَكُمْ مَا لَمْ تَسْمَعُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ فَإِيَّاكُمْ وَإِيَّاهُمْ
۽ اسان کي [محمد بن عبدالله بن نمير] ۽ [زهير بن حرب] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [عبدالله بن يزيد] ٻڌايو آهي، هن چيو آهي؛ مون کي [سعيد بن ابو ايوب] ٻڌايو آهي، هن چيو آهي؛ مون کي [ابو هاني] [ابو عثمان مسلم بن يسار] کان [ابو هريره] رسول الله ﷺ کان ٻڌايو آهي ته پاڻ فرمايو آهي ته: منهنجي امت جي آخر ۾ اهڙا ماڻهو هوندا جيڪي توهان کي اهڙي حديث ٻڌائيندا جيڪا توهان ڪڏهن به نه ٻڌي هوندي ۽ نه ئي توهان جي ابن ڏاڏن. تنهن ڪري توهان پري رهو ۽ اهي پري رهن ٿا.
حديث
Imam Muslim : 8
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو شُرَيْحٍ أَنَّهُ سَمِعَ شَرَاحِيلَ بْنَ يَزِيدَ يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ يَأْتُونَكُمْ مِنْ الْأَحَادِيثِ بِمَا لَمْ تَسْمَعُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ فَإِيَّاكُمْ وَإِيَّاهُمْ لَا يُضِلُّونَكُمْ وَلَا يَفْتِنُونَكُمْ
مون کي [حرمله بن يحييٰ بن عبدالله بن حرمله بن عمران التجبي] ٻڌايو آهي، هن چيو آهي؛ اسان کي [ابن وهب] ٻڌايو آهي، هن چيو آهي؛ اسان کي [ابو سيريه] ٻڌايو آهي ته هن [سيرهل بن يزيد] کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون کي [مسلم بن يسار] ٻڌايو آهي ته هن [ابو هريره] کي چوندي ٻڌو آهي ته: رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: 'آخري زماني ۾ دجال جا ڪوڙا ماڻهو توهان وٽ اهڙيون حديثون آڻيندا جيڪي توهان ڪڏهن به نه ٻڌيون آهن ۽ نه توهان جي ابن ڏاڏن ڪڏهن به نه ٻڌيون آهن. تنهن ڪري انهن کان پري رهو ۽ انهن کان پري رهو. اهي توهان کي گمراهه نٿا ڪري سگهن ۽ توهان تي بهتان نه لڳائي سگهن ٿا'.
حديث
Imam Muslim : 9
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ ح و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ عَنْ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ قَالَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلَاءِ فِي الْقَدَرِ فَوُفِّقَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ دَاخِلًا الْمَسْجِدَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي أَحَدُنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالْآخَرُ عَنْ شِمَالِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلَامَ إِلَيَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ وَذَكَرَ مِنْ شَأْنِهِمْ وَأَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنْ لَا قَدَرَ وَأَنَّ الْأَمْرَ أُنُفٌ قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَأَنَّهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لِأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لَا يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلَا يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنْ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلًا قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ الْإِيمَانِ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ الْإِحْسَانِ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ السَّاعَةِ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَتِهَا قَالَ أَنْ تَلِدَ الْأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنْ السَّائِلُ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ وَأَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ قَالَ لَمَّا تَكَلَّمَ مَعْبَدٌ بِمَا تَكَلَّمَ بِهِ فِي شَأْنِ الْقَدَرِ أَنْكَرْنَا ذَلِكَ قَالَ فَحَجَجْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَجَّةً وَسَاقُوا الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ كَهْمَسٍ وَإِسْنَادِهِ وَفِيهِ بَعْضُ زِيَادَةٍ وَنُقْصَانُ أَحْرُفٍ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ وَحُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَا لَقِينَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَذَكَرْنَا الْقَدَرَ وَمَا يَقُولُونَ فِيهِ فَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ كَنَحْوِ حَدِيثِهِمْ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِيهِ شَيْءٌ مِنْ زِيَادَةٍ وَقَدْ نَقَصَ مِنْهُ شَيْئًا و حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ
مون کي [ابو خَيْتسَمَه زُهير بن حرب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [وَكِيع] [ڪَهْمَس] کان [عبدالله بن بريده] کان [يحيى بن يَامَر] تائين ٻڌايو آهي. - ٻي روايت ۾ چيو ويو آهي ته - ۽ اسان کي [عبيدالله بن معاذ الانباري] کان ٻڌايو آهي ۽ هي حديث آهي، اسان کي [منهنجي پيءُ] اسان کي [ڪَهْمَس] کان [ابن بريده] کان [يحيى بن يَامَر] تائين ٻڌايو آهي ته: 'بصره ۾ سڀ کان پهرين تقدير تي بحث ڪندڙ شخص معبد الجهاني هو، تنهن ڪري مان ۽ حميد بن عبدالرحمان الحميري حج يا عمري تي ويا هئاسين، تنهن ڪري اسان چيو ته: 'جيڪڏهن اسان رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪنهن صحابي سان ملون ها ته اسان ان کان تقدير بابت ڪجهه پڇون ها'. تنهنڪري [عبدالله بن عمر] کي اسان لاءِ توفيق ڏني وئي، جڏهن هو مسجد ۾ داخل ٿي رهيو هو.' پوءِ منهنجو دوست ۽ مان سندس سامهون ٿياسين، اسان مان هڪ سندس ساڄي پاسي ۽ ٻيو سندس کاٻي پاسي. پوءِ مون سوچيو ته منهنجو دوست منهنجي طرفان ڳالهائيندو، تنهن ڪري مون چيو: 'اي ابو عبدالرحمان، بيشڪ، اسان جي سامهون هڪ قوم ظاهر ٿي آهي جيڪي قرآن پڙهن ٿا ۽ علم ڳولين ٿا ۽ پوءِ دعويٰ ڪن ٿا ته ڪا به تقدير ناهي، ۽ انهن جو معاملو نئون آهي - تقدير ۽ الله جي علم کان اڳ نه -' تنهن ڪري [عبدالله بن عمر] جواب ڏنو، 'جڏهن توهان انهن ماڻهن سان ملو، انهن کي ٻڌايو ته مان انهن کان بيزار آهيان، ۽ اهي مون کان بيزار آهن. ۽ قسم آهي ان ذات جو جنهن جي نالي سان الله جا ٻانها قسم کڻن ٿا، جيڪڏهن توهان مان ڪو احد جبل جيترو سون خرچ ڪري، ته ان جو خيرات قبول نه ڪيو ويندو جيستائين هو تقدير تي ايمان نه آڻيندو، سٺي ۽ خراب ٻنهي.' هن چيو: 'پوءِ هن حديث بيان ڪرڻ شروع ڪئي ۽ چيو: [عمر بن الخطاب] چيو: 'اسان هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ سان گڏ هئاسين، ۽ هڪ ماڻهو اسان وٽ آيو جنهن جا ڪپڙا تمام اڇا ۽ وار تمام ڪارا هئا، ۽ ان تي سفر جو ڪو به نشان نظر نه آيو.' اسان مان ڪو به کيس نه سڃاڻندو هو جيستائين هو رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ پنهنجو گوڏو سندس گوڏن تي رکيائين ۽ چيائين: 'اي محمد ﷺ، مون کي اسلام بابت ٻڌايو؟' رسول الله ﷺ جواب ڏنو: 'گواهي ڏيڻ ته الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي ۽ محمد ﷺ سندس ٻانهو ۽ رسول آهن، نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ڏيڻ، رمضان جا روزا رکڻ، ۽ جيڪڏهن توهان ان تائين سفر ڪرڻ جي قابل آهيو ته الله جي گهر جو حج ڪرڻ.' هن چيو: 'توهان صحيح آهيو.' عمر چيو: 'پوءِ اسان کي هن تي تعجب ٿيو ڇاڪاڻ ته هن ان بابت پڇيو ۽ ان جي تصديق ڪئي.' هن ٻيهر پڇيو: 'مون کي ايمان بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو: 'ڇا توهان الله تي، سندس ملائڪن تي، سندس ڪتابن تي، سندس رسولن تي، آخري ڏينهن تي، ۽ سٺي ۽ خراب تقدير تي ايمان رکو ٿا'. هو چوي ٿو: 'تون صحيح آهين'. هن پڇيو، 'مون کي احسان بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو: 'تون الله جي عبادت اهڙي طرح ڪرين ٿو ڄڻ ته تون ان کي ڏسين ٿو، پوءِ جيڪڏهن تون ان کي نه ڏسين ته پوءِ هو ضرور توکي ڏسي ٿو'. هن وري پڇيو، 'آخري ڏينهن ڪڏهن ٿيندو؟' هن جواب ڏنو؛ 'جنهن کان پڇيو وڃي ٿو اهو پڇڻ واري کان بهتر نٿو ڄاڻي.' هن پڇيو، 'پوءِ مون کي نشانين بابت ٻڌايو؟' هن جواب ڏنو؛ 'جيڪڏهن ڪو غلام پنهنجي مالڪ جي ٻار کي جنم ڏئي، ۽ توهان هڪ اهڙي شخص کي ڏسو جيڪو ننگا پير، ننگا، غريب، ٻڪريون چرائيندڙ آهي، پر عمارتون ٺاهڻ ۾ فخر ڪري رهيو آهي'. پوءِ هو هليو ويو. تنهن ڪري مان اڃا تائين حيران ٿيس پوءِ هن چيو؛ 'اي عمر، ڇا توهان ڄاڻو ٿا ته سوال ڪندڙ ڪير آهي؟' مون جواب ڏنو، 'الله ۽ ان جو رسول بهتر ڄاڻن ٿا'. هن چيو؛ 'اهو جبرائيل آهي، هو توهان کي توهان جي ديني علم بابت سيکارڻ لاءِ آيو هو.' اسان کي [محمد بن عبيد الغباري] ۽ [ابو ڪامل الجهدري] ۽ [احمد بن عبده] ٻڌايو ويو آهي ته اسان کي [حماد بن يزيد] [مثير الوراق] کان [عبدالله بن بريده] کان [يحييٰ بن يعمر] ٻڌايو آهي ته؛' 'جڏهن معبد ڪجهه چيو ته هن تقدير جي معاملي بابت ڳالهايو، تڏهن اسان ان کي رد ڪيو'. هن ٻيهر چيو، 'پوءِ مون حميد بن عبدالرحمان الحميري سان حج ڪيو'. پوءِ انهن حديث کي ڪهمس حديث جي معنيٰ سان ذڪر ڪيو. ان ۾ ڪجهه اضافي ۽ گم ٿيل اکر آهن. ۽ اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن حاتم] اسان کي ٻڌايو آهي [يحيى بن سعيد القثان] اسان کي ٻڌايو آهي [عثمان بن غياث] اسان کي [عبدالله بن بريده] [يحيى بن يعمر] کان ۽ [حميد بن عبدالرحمان] ٻنهي چيو آهي ته: 'اسان [عبدالله بن عمر] سان ملياسين، پوءِ اسان قسمت ۽ ان بابت انهن جي راءِ جو ذڪر ڪيو، پوءِ هن حديث بيان ڪئي جيئن انهن [عمر] رضي الله عنهما کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ورتي هئي، ۽ ان ۾ اضافو ۽ گهٽتائي هئي'. ۽ اسان کي [حجاج بن الشيّير] ٻڌايو آهي، اسان کي [يونس بن محمد] ٻڌايو آهي، اسان کي [المعتمر] پنهنجي پيءُ کان، [يحييٰ بن يعمر] کان، [ابن عمر] کان، [عمر] رسول الله ﷺ کان، انهن جي حديثن جي مثالن سان بيان ڪيو آهي.
حديث
Imam Muslim : 10
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ جَمِيعًا عَنْ ابْنِ عُلَيَّةَ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي حَيَّانَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا بَارِزًا لِلنَّاسِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِيمَانُ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكِتَابِهِ وَلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ الْآخِرِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لَا تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتْ الْأَمَةُ رَبَّهَا فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا كَانَتْ الْعُرَاةُ الْحُفَاةُ رُءُوسَ النَّاسِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا تَطَاوَلَ رِعَاءُ الْبَهْمِ فِي الْبُنْيَانِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ تَلَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ } قَالَ ثُمَّ أَدْبَرَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُدُّوا عَلَيَّ الرَّجُلَ فَأَخَذُوا لِيَرُدُّوهُ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ لِيُعَلِّمَ النَّاسَ دِينَهُمْ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ فِي رِوَايَتِهِ إِذَا وَلَدَتْ الْأَمَةُ بَعْلَهَا يَعْنِي السَّرَارِيَّ
۽ اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ۽ [زُهير بن حرب] سڀ ڪجهه [ابن عُليّه] کان ٻڌايو آهي، [زُهير] چيو آهي؛ اسان کي [اسماعيل بن ابراهيم] [ابو حيان] کان [ابو زرعہ بن عمرو بن جرير] کان [ابو هريره] تائين ٻڌايو آهي، هن چيو ته: 'الله جا رسول صلي الله عليه وسلم هڪ ڏينهن ماڻهن جي سامهون هئا، پوءِ هڪ ماڻهو وٽس آيو ۽ چيائين ته: 'يا الله جا رسول، ايمان ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'تون الله تي، سندس ملائڪن تي، سندس ڪتاب تي، سندس ملاقات جي واقعي تي، سندس رسولن تي ۽ قيامت جي ڏينهن تي ايمان رکين ٿو'. هن پڇيو، 'يا الله جا رسول، اسلام ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'اسلام اهو آهي ته تون الله جي عبادت ڪر ۽ ان سان ڪنهن به شيءِ کي شريڪ نه ڪر، فرض نماز ادا ڪر، فرض زڪوات ادا ڪر ۽ رمضان جا روزا رک.' هن ٻيهر پڇيو، 'يا الله جا رسول، احسان ڇا آهي؟' ' هن جواب ڏنو، 'تون الله جي عبادت اهڙي طرح ڪر جيئن تون ان کي ڏسين ٿو، پوءِ جيڪڏهن تون ان کي نه ڏسين ته بيشڪ هو توکي ڏسي ٿو.' هن ٻيهر پڇيو، 'يا الله جا رسول، قيامت جو ڏينهن ڪڏهن ٿيندو؟' هن جواب ڏنو، 'جنهن کان ان بابت پڇيو وڃي ٿو اهو سوال ڪندڙ کان بهتر جواب نٿو ڄاڻي، پر مان توهان کي نشانين بابت ٻڌائيندس؛ يعني جڏهن هڪ ٻانهي پنهنجي مالڪ کي جنم ڏئي ٿي. اهو نشانين مان هڪ آهي. - ٻيو - جيڪڏهن هڪ ننگي، ننگي پير انسان انسانيت جي اڳواڻ بڻجي وڃي. اهو نشانين مان هڪ آهي. - ٽيون - جيڪڏهن ٻڪريون چاريندڙ عمارتون ٺاهڻ ۾ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا. اهو پنجن نشانين مان هڪ آهي، ته ان کي الله کان سواءِ ڪو به نٿو ڄاڻي،' پوءِ پاڻ صلي الله عليه وسلم پڙهيو؛ '- بيشڪ، الله، صرف ان وٽ قيامت جي ڏينهن جو علم آهي؛ ۽ هو اهو آهي جيڪو مينهن وسائي ٿو، ۽ ڄاڻي ٿو ته پيٽ ۾ ڇا آهي. ۽ ڪو به يقين سان نٿو ڄاڻي ته هو سڀاڻي ڇا آزمائيندو. ۽ ڪو به نٿو ڄاڻي ته هو زمين تي ڪٿي مرندو. بيشڪ الله سڀ ڪجهه ڄاڻندڙ آهي - ' -سوال لقمان؛ 34-. پوءِ اهو ماڻهو ٻيهر هليو ويو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'انهيءَ ماڻهوءَ کي منهنجي سامهون سڏايو'. پوءِ انهن ٻيهر سڏڻ شروع ڪيو، پر انهن کي ڪجهه به نظر نه آيو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ "هي جبرائيل آهي، هو انسانن کي انهن جي دين بابت سيکارڻ آيو هو." اسان کي [محمد بن عبدالله بن نمير] ٻڌايو آهي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [ابو حيان التيمي] کي هن سند سان اهڙي حديث ٻڌائي آهي، صرف روايت ۾ اهو جملو آهي، 'جڏهن عورتون پنهنجن مڙسن کي جنم ڏين ٿيون، يعني ڪنواريون'.
حديث
Imam Muslim : 11
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ وَهُوَ ابْنُ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلُونِي فَهَابُوهُ أَنْ يَسْأَلُوهُ فَجَاءَ رَجُلٌ فَجَلَسَ عِنْدَ رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ لَا تُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِيمَانُ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكِتَابِهِ وَلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَخْشَى اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لَا تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى تَقُومُ السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ وَسَأُحَدِّثُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا رَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَلِدُ رَبَّهَا فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا رَأَيْتَ الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الصُّمَّ الْبُكْمَ مُلُوكَ الْأَرْضِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا رَأَيْتَ رِعَاءَ الْبَهْمِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ مِنْ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ قَرَأَ { إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ } قَالَ ثُمَّ قَامَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُدُّوهُ عَلَيَّ فَالْتُمِسَ فَلَمْ يَجِدُوهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا جِبْرِيلُ أَرَادَ أَنْ تَعَلَّمُوا إِذْ لَمْ تَسْأَلُوا
اسان کي [زهير بن حرب] ٻڌايو آهي [جرير] [عماره] کان - يعني ابن القعع - [ابو زرعہ] کان [ابو هريره] کان، هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'تون مون کان پڇو'. پر اهي ڊڄي ويا ۽ پڇڻ کان لنوائي رهيا هئا. پوءِ هڪ ماڻهو آيو ۽ سندس گوڏن جي اڳيان ويٺو، ان ماڻهوءَ پڇيو، 'يا رسول الله، اسلام ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'اسلام اهو آهي ته توهان الله سان ڪنهن به شيءِ کي شريڪ نه ڪريو، نماز پڙهو، زڪوات ڏيو، ۽ رمضان ۾ روزا رکو.' هو چوي ٿو؛ 'تون صحيح آهين'. پوءِ هن ٻيهر پڇيو، 'يا رسول الله، ايمان ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'تون الله تي، سندس ملائڪن تي، سندس ڪتاب تي، ان سان ملڻ جي واقعي تي ايمان رکين ٿو، سندس رسولن تي ايمان رکين ٿو، ۽ قيامت جي ڏينهن تي ايمان رکين ٿو ۽ سڀني جي تقدير تي ايمان رکين ٿو'. هو چوي ٿو؛ 'تون صحيح آهين'. پوءِ هن وري پڇيو، 'يا رسول الله، احسان ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'تون -خصية- الله کان ڊڄين ٿو جيئن تون ان کي ڏسين ٿو، پوءِ جيڪڏهن تون ان کي نه ڏسين ته بيشڪ هو توکي ڏسي ٿو'. هو چوي ٿو؛ 'تون صحيح آهين'. پوءِ هن ٻيهر پڇيو، 'يا رسول الله، قيامت جو ڏينهن ڪڏهن ٿيندو؟' هن جواب ڏنو، 'جنهن کان ان بابت پڇيو وڃي ٿو، ان جو جواب پڇڻ واري کان بهتر نٿو ڄاڻي، پر مان توهان کي نشانين بابت ٻڌائيندس؛ يعني، جڏهن توهان هڪ ٻانهي کي پنهنجي مالڪ کي جنم ڏيندي ڏسندا. اهو نشانين مان هڪ آهي. - ٻيو - جيڪڏهن توهان هڪ ننگي پير، ٻوڙو، گونگو ماڻهو زمين تي انسانن جو اڳواڻ بڻجندو ڏسو. اهو نشانين مان هڪ آهي. - ٽيون - جيڪڏهن توهان ٻڪرين جي چرواهن کي عمارتن جي تعمير ۾ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪندي ڏسندا. اهو غيبت جي پنجن نشانين مان هڪ آهي، ان کي الله کان سواءِ ڪو به نٿو ڄاڻي،' پوءِ هن پڙهيو؛ '- بيشڪ، الله، صرف ان وٽ قيامت جي ڏينهن جو علم آهي؛' ۽ هو اهو آهي جيڪو مينهن وسائي ٿو، ۽ ڄاڻي ٿو ته پيٽ ۾ ڇا آهي. ۽ ڪو به يقين سان نٿو ڄاڻي ته هو سڀاڻي ڇا آزمائيندو. ۽ ڪو به نٿو ڄاڻي ته هو زمين تي ڪٿي مرندو. بيشڪ، الله سڀ ڪجهه ڄاڻندڙ، سڀ ڪجهه ڄاڻندڙ آهي-' -سوال لقمان؛ 34-. پوءِ اهو ماڻهو اٿيو - استعيفيٰ ڏني - پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'هن کي مون وٽ سڏ!' پوءِ ان کي ڳوليو ويو، پر انهن کي نه مليو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'هي ماڻهو جبرائيل آهي جيڪو چاهي ٿو ته توهان کي دين سکيو ڇو ته توهان نٿا پڇو'.
حديث
Imam Muslim : 12
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جَمِيلِ بْنِ طَرِيفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ أَبِي سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ يَقُولُا جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرُ الرَّأْسِ نَسْمَعُ دَوِيَّ صَوْتِهِ وَلَا نَفْقَهُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُنَّ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ وَصِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ قَالَ فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ وَاللَّهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِي سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْحَدِيثِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَحَ وَأَبِيهِ إِنْ صَدَقَ أَوْ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَأَبِيهِ إِنْ صَدَقَ
اسان کي [قتيبه بن سعيد بن جميل بن ظريف بن عبدالله عتصقفي] [مالڪ بن انس] کان، [ابو سهيل] [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن [ثلحه بن عبيدالله] کي چوندي ٻڌو آهي ته: نجد جي ماڻهن مان هڪ ماڻهو جنهن جا وار مٿي تي بيٺل هئا، اسان سندس آواز جي گونج ٻڌي، پر اسان سندس ڪجهه به نه سمجهي سگهياسين جيستائين هو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ويجهو نه پهتو، اهو معلوم ٿيو ته هو اسلام بابت پڇي رهيو هو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'اسلام ڏينهن ۽ رات ۾ پنج وقت نماز پڙهڻ آهي'. هن ٻيهر پڇيو، 'ڇا مون تي اڃا تائين ان کان سواءِ فرض آهن؟' هن جواب ڏنو؛ 'نه، جيستائين توهان رمضان ۾ سنت نماز ۽ روزا نه رکو.' هن پڇيو، 'ڇا مون تي اڃا تائين ان کان سواءِ فرض آهن؟' هن جواب ڏنو؛ 'ڇا مون تي اڃا تائين ان کان سواءِ فرض آهن؟' هن جواب ڏنو؛ 'نه، جيستائين تون سنت روزا نه رکين، ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم ان تي زڪوات جي فرضيت جو ذڪر نه ڪن'. هن ٻيهر پڇيو، 'ڇا مون تي اڃا تائين ان کان سواءِ فرض آهن؟' هن جواب ڏنو؛ 'نه، جيستائين تون سنت صدقو نه ڪرين.' راوي چيو؛ 'پوءِ ان ماڻهوءَ پنهنجي موڪل واپس ورتي ۽ چيو ته؛ 'الله جو قسم، مان هن کان وڌيڪ نه وڌائيندس ۽ نه گهٽائيندس'. تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'جيڪڏهن هو واقعي اهو ڪندو ته هو خوش ٿيندو'. اسان کي [يحيى بن ايوب] ۽ [قطيبه بن سعيد] سڀ ڪجهه [اسماعيل بن جعفر] کان [ابو سهيل] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ثلح بن عبيدالله] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هن حديث سان مالڪ جي حديث وانگر، صرف هن چيو؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛' 'هو خوش ٿيندو، - پنهنجي پيءُ جي خاطر - جيڪڏهن هو صحيح آهي'، يا هو جنت ۾ ويندو، - پنهنجي پيءُ جي خاطر - جيڪڏهن هو صحيح آهي'.
حديث
Imam Muslim : 13
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ نُهِينَا أَنْ نَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ فَكَانَ يُعْجِبُنَا أَنْ يَجِيءَ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ الْعَاقِلُ فَيَسْأَلَهُ وَنَحْنُ نَسْمَعُ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَتَانَا رَسُولُكَ فَزَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَكَ قَالَ صَدَقَ قَالَ فَمَنْ خَلَقَ السَّمَاءَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَمَنْ خَلَقَ الْأَرْضَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَمَنْ نَصَبَ هَذِهِ الْجِبَالَ وَجَعَلَ فِيهَا مَا جَعَلَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَبِالَّذِي خَلَقَ السَّمَاءَ وَخَلَقَ الْأَرْضَ وَنَصَبَ هَذِهِ الْجِبَالَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ قَالَ نَعَمْ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِنَا وَلَيْلَتِنَا قَالَ صَدَقَ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا زَكَاةً فِي أَمْوَالِنَا قَالَ صَدَقَ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرِ رَمَضَانَ فِي سَنَتِنَا قَالَ صَدَقَ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا حَجَّ الْبَيْتِ مَنْ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا قَالَ صَدَقَ قَالَ ثُمَّ وَلَّى قَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَا أَزِيدُ عَلَيْهِنَّ وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُنَّ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ صَدَقَ لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ قَالَ قَالَ أَنَسٌ كُنَّا نُهِينَا فِي الْقُرْآنِ أَنْ نَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ
اسان کي [عمرو بن محمد بن بُڪِير النقيد] ٻڌايو آهي [هاسيم بن القاسم ابو النضل] اسان کي [سليمان بن المغيره] ٻڌايو آهي [ثابت] کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته: اسان کي رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ڪنهن شيءِ بابت پڇڻ کان روڪيو ويو هو، يعني اسان کي صحرائي ماڻهن مان هڪ ماڻهو جي اچڻ جي تعريف ڪرڻ کان جيڪو عقلمند - عقلمند هو -، پوءِ هن پڇيو، جڏهن ته اسان ان کي ٻڌو، پوءِ صحرائي ماڻهن مان هڪ ماڻهو آيو ۽ چيو: 'اي محمد، توهان جو قاصد اسان وٽ آيو، ۽ اسان لاءِ دعويٰ ڪئي ته توهان دعويٰ ڪئي ته الله توهان کي موڪليو آهي'. رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'صحيح'. هن پڇيو، 'آسمانن کي ڪنهن پيدا ڪيو؟' رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'الله'. هن پڇيو، 'زمين کي ڪنهن پيدا ڪيو؟' رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'الله'. هن پڇيو، 'انهن جبلن کي ڪنهن قائم ڪيو ۽ انهن ۾ هر شيءِ کي ٺاهيو جيڪا هن پيدا ڪئي؟' هن جواب ڏنو؛ 'الله'. هن پڇيو، 'پوءِ ان ذات جو قسم جنهن آسمانن کي پيدا ڪيو، زمين کي پيدا ڪيو، ۽ انهن جبلن کي قائم ڪيو، ڇا اهو الله آهي جنهن توکي موڪليو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'ها'. هن پڇيو، 'تنهنجو رسول چوي ٿو ته اسان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج وقت نماز پڙهڻ فرض آهي، - ڇا اهو سچ آهي-؟' هن جواب ڏنو؛ 'صحيح'. هن پڇيو، 'ان ذات جو قسم جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا الله توکي اهو ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'ها'. هن پڇيو، 'انهيءَ ذات جو قسم جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا الله توکي اهو ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'ها'. هن پڇيو، 'انهيءَ ذات جو قسم جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا الله توکي اهو ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'ها'. هن پڇيو، 'تنهنجو رسول چوي ٿو ته اسان تي انهن لاءِ حج ڪرڻ فرض آهي جيڪي سندس رستي تي هلڻ جي قابل آهن، - ڇا اهو سچ آهي-؟' هن جواب ڏنو، 'ها، اهو صحيح آهي'. پوءِ هن مُڙيو ۽ چيو؛ 'ان ذات جو قسم جنهن توکي سچائي سان موڪليو آهي، مان هن فرض ۾ نه اضافو ڪندس ۽ نه ان مان گهٽتائي ڪندس'. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ "جيڪڏهن هو جيڪو چوي ٿو اهو سچ آهي، ته هو واقعي جنت ۾ ويندو." اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالله بن حسيم العبدي] اسان کي ٻڌايو آهي [بهز] اسان کي [سليمان بن المغيره] [ثابت] کان ٻڌايو آهي ته [انس] چيو آهي ته: 'اسان کي رسول الله کان قرآن مان ڪجهه پڇڻ کان روڪيو ويو هو'. پوءِ هن هڪ حديث مثال سان پيش ڪئي.
حديث
Imam Muslim : 14
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ طَلْحَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ أَنَّ أَعْرَابِيًّا عَرَضَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي سَفَرٍ فَأَخَذَ بِخِطَامِ نَاقَتِهِ أَوْ بِزِمَامِهَا ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي بِمَا يُقَرِّبُنِي مِنْ الْجَنَّةِ وَمَا يُبَاعِدُنِي مِنْ النَّارِ قَالَ فَكَفَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ نَظَرَ فِي أَصْحَابِهِ ثُمَّ قَالَ لَقَدْ وُفِّقَ أَوْ لَقَدْ هُدِيَ قَالَ كَيْفَ قُلْتَ قَالَ فَأَعَادَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعْبُدُ اللَّهَ لَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ دَعْ النَّاقَةَ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ وَأَبُوهُ عُثْمَانُ أَنَّهُمَا سَمِعَا مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ هَذَا الْحَدِيثِ
اسان کي [محمد بن عبدالله بن نمير] ٻڌايو آهي اسان کي [منهنجي پيءُ] ٻڌايو آهي اسان کي [عمرو بن عثمان] اسان کي [موسيٰ بن طلحه] ٻڌايو آهي، هن چيو ته مون کي [ابو ايوب] ٻڌايو آهي ته هڪ بدوي رسول الله ﷺ کي سفر دوران روڪيو، پوءِ هن پنهنجي اُٺ جي لگام يا سندس لگام ورتي، پوءِ چيو: 'يا رسول الله ﷺ، يا اي محمد، مون کي اهڙي شيءِ بابت ٻڌايو جيڪا مون کي جنت جي ويجهو ڪري ۽ اهڙي شيءِ جيڪا مون کي دوزخ کان پري ڪري؟' راوي چيو: 'پوءِ رسول الله ﷺ رڪيا ۽ پنهنجي ساٿين ڏانهن ڏٺا، پوءِ چيو: 'هن کي توفيق ڏني وئي آهي يا هدايت ڏني وئي آهي'. هن پڇيو، 'توهان ڇا چيو؟' راوي چيو؛ 'پوءِ هن اهو ورجايو'. پوءِ رسول الله ﷺ چيو؛ ' "تون الله جي عبادت ڪر، ان کي ڪنهن به شيءِ سان تڪليف نه ڏي، نماز پڙهه، زڪوات ڏي، ۽ دوستي جا رشتا مضبوط ڪر، پوءِ اُٺ کي ڇڏي ڏي." اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [محمد بن حاتم] ۽ [عبدالرحمن بن بصير] ٻنهي چيو؛ اسان کي ٻڌايو آهي ته [بهز] اسان کي ٻڌايو آهي ته [سيوبه] اسان کي ٻڌايو آهي ته [محمد بن عثمان بن عبدالله بن موهب] ۽ سندس پيءُ [عثمان] ٻڌايو آهي ته ٻنهي [موسيٰ بن طلحه] کي [ابو ايوب] کان رسول الله ﷺ کان هن حديث وانگر ڪجهه ٻڌائيندي ٻڌو آهي.
حديث
Imam Muslim : 15
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ أَعْمَلُهُ يُدْنِينِي مِنْ الْجَنَّةِ وَيُبَاعِدُنِي مِنْ النَّارِ قَالَ تَعْبُدُ اللَّهَ لَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصِلُ ذَا رَحِمِكَ فَلَمَّا أَدْبَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ تَمَسَّكَ بِمَا أُمِرَ بِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ إِنْ تَمَسَّكَ بِهِ
اسان کي [يحيى بن يحيى التميمي] ٻڌايو آهي [ابو الاحواش]. - ٻي روايت ۾ چيو ويو آهي - ۽ اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ٻڌايو آهي [ابو الاحواش] ٻڌايو آهي [ابو اسحاق] کان [موسى بن طلحه] کان [ابو ايوب] کان ته هن چيو ته: 'هڪ ماڻهو رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ پڇيائين ته مون کي اهڙو عمل ڏيکاريو جيڪو مون کي جنت جي ويجهو ڪري ۽ مون کي دوزخ کان پري ڪري؟' هن جواب ڏنو: 'تون الله جي عبادت ڪر، ان کي ڪنهن به شيءِ سان تڪليف نه ڏي، نماز پڙه، زڪوات ادا ڪر، پنهنجي خاندان سان لاڳاپا برقرار رک.' جڏهن هن الوداع چيو ته رسول الله ﷺ فرمايو: "جيڪڏهن هو ان تي قائم رهي جيڪو ان کي حڪم ڏنو ويو آهي، ته هو ضرور جنت ۾ داخل ٿيندو." ۽ [ابن ابو شيبه] جي هڪ تاريخ ۾، 'جيڪڏهن هو ان تي قائم رهي'.
حديث
Imam Muslim : 16
و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ أَعْرَابِيًّا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إِذَا عَمِلْتُهُ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ قَالَ تَعْبُدُ اللَّهَ لَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ وَتُؤَدِّي الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا شَيْئًا أَبَدًا وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذَا
۽ مون کي ٻڌايو ويو آهي [ابوبڪر بن اسحاق] اسان کي ٻڌايو آهي [عفان] اسان کي ٻڌايو آهي [وهيب] اسان کي ٻڌايو آهي [يحيى بن سعيد] [ابو زرعہ] کان [ابو هريره] ته هڪ بدوي رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ چيو ته: 'يا رسول الله ﷺ، مون کي اهڙو عمل ڏيکاريو جنهن تي عمل ڪريان ته ڇا مان جنت ۾ ويندس؟' هن جواب ڏنو؛ 'تون الله جي عبادت ڪر، ان کي ڪنهن به شيءِ سان شرڪ نه ڪر، فرض نماز ادا ڪر، فرض زڪوات ادا ڪر، ۽ رمضان ۾ روزا رک.' هو چوي ٿو؛ 'ان ذات جو قسم جنهن جي هٿ ۾ منهنجي جان آهي، مان ان ۾ هميشه لاءِ نه ٿورو وڌائيندس ۽ نه ئي ان مان گهٽائيندس'. جڏهن هن الوداع چيو ته رسول الله ﷺ چيو ته: 'جيڪو به جنت وارن مان ڪنهن ماڻهوءَ کي ڏسڻ چاهي ٿو ته ان کي ڏسي.'
حديث
Imam Muslim : 17
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النُّعْمَانُ بْنُ قَوْقَلٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِذَا صَلَّيْتُ الْمَكْتُوبَةَ وَحَرَّمْتُ الْحَرَامَ وَأَحْلَلْتُ الْحَلَالَ أَأَدْخُلُ الْجَنَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ و حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ وَالْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ قَالَا حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ شَيْبَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ وَأَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ النُّعْمَانُ بْنُ قَوْقَلٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِمِثْلِهِ وَزَادَا فِيهِ وَلَمْ أَزِدْ عَلَى ذَلِكَ شَيْئًا
اهو اسان کي [ابوبڪر بن ابو شيبه] ۽ [ابو ڪريب] ۽ ابو ڪريب جي لفاظي ٻڌايو آهي، ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [العماسي] [ابو سفيان] [جابر] کان ٻڌايو آهي، هن چيو ته: 'نعمان بن قوقال رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ پڇيو ته، 'يا رسول الله، توهان جو ڇا خيال آهي جيڪڏهن مان فرض نماز پڙهان، ڪنهن حرام شيءِ کي حرام ڪريان ۽ ڪنهن حلال شيءِ کي اجازت ڏيان، ته ڇا مان جنت ۾ ويندس؟' رسول الله ﷺ جواب ڏنو؛ 'ها'. ۽ مون کي [حجاج بن الشيعر] ۽ [القاسم بن زڪريا] ٻنهي چيو؛' اسان کي [عبيدالله بن موسيٰ] [سيبان] [العماسي] [ابو صالح] [ابو سفيان] [جابر] کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته: 'نعمان بن قوقل چيو: 'يا رسول الله'، انهي روايت جي مثال سان، صرف هن وڌيڪ چيو ته '۽ مان ان ۾ ڪجهه به نه وڌائيندس'.
حديث
Imam Muslim : 18
و حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ وَهُوَ ابْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِذَا صَلَّيْتُ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ وَصُمْتُ رَمَضَانَ وَأَحْلَلْتُ الْحَلَالَ وَحَرَّمْتُ الْحَرَامَ وَلَمْ أَزِدْ عَلَى ذَلِكَ شَيْئًا أَأَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَالَ نَعَمْ قَالَ وَاللَّهِ لَا أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ شَيْئًا
مون کي [سلمه بن صياب] ٻڌايو ويو ته [الحسن بن اعيان] اسان کي [معقل] - يعني ابن عبيدالله - [ابو الزبير] کان [جابر] تائين ٻڌايو ته هڪ شخص رسول الله ﷺ کان پڇيو: 'توهان جو ڇا خيال آهي جيڪڏهن مان فرض نمازون پڙهان، رمضان جا روزا رکان، حلال کي حلال ڪريان ۽ حرام کي حرام ڪريان، پر مان ان ۾ ڪو به عمل نه وڌائيان، ته ڇا مان جنت ۾ داخل ٿيندس؟' رسول الله ﷺ جواب ڏنو: 'ها'. هن چيو: 'الله جو قسم، مان ان عمل ۾ ڪجهه به نه وڌائيندس.'
حديث
Imam Muslim : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ الْأَحْمَرَ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةٍ عَلَى أَنْ يُوَحَّدَ اللَّهُ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَالْحَجِّ فَقَالَ رَجُلٌ الْحَجُّ وَصِيَامُ رَمَضَانَ قَالَ لَا صِيَامُ رَمَضَانَ وَالْحَجُّ هَكَذَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [محمد بن عبدالله بن نمير الحمداني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو خالد] - يعني سليمان بن حيان الاحمر - [ابو مالڪ الاسيجائي] کان [سعد بن عبيده] کان [ابن عمر] رسول الله ﷺ کان، هن چيو ته؛ 'اسلام پنجن بنيادن تي ٺهيل آهي؛ يعني ته جيئن الله راضي ٿئي، نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ادا ڪرڻ، رمضان ۾ روزو رکڻ ۽ حج ڪرڻ. هڪ شخص پڇيو ته 'حج ۽ پوءِ رمضان جا روزا ڇا آهن'. هن جواب ڏنو ته؛ 'نه، رمضان جا روزا رکڻ ۽ پوءِ حج'. مون رسول الله ﷺ کان اهڙي طرح ٻڌو.'
حديث
Imam Muslim : 20
و حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ الْعَسْكَرِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّاءَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ طَارِقٍ قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ عُبَيْدَةَ السُّلَمِيُّ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ عَلَى أَنْ يُعْبَدَ اللَّهُ وَيُكْفَرَ بِمَا دُونَهُ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَحَجِّ الْبَيْتِ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
اسان کي سهل بن عثمان العسڪري ٻڌايو آهي اسان کي يحييٰ بن زڪريا ٻڌايو آهي اسان کي سعد بن طارق ٻڌايو آهي مون کي سعد بن عبيده السلمي ٻڌايو آهي ابن عمر کان ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته اسلام پنجن بنيادن تي قائم آهي؛ يعني ته جيئن الله جي عبادت ڪئي وڃي ۽ ٻين شين جي بي عزتي ڪئي وڃي، نماز پڙهڻ، زڪوات ادا ڪرڻ، بيت الله جو حج ڪرڻ ۽ رمضان ۾ روزا رکڻ.
