Terlewat tidak shalat malam karena ketiduran atau sakit, diganti dua belas rakaat disiang harinya

इमाम मुस्लिम : 1233

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَأَرَادَ أَنْ يَبِيعَ عَقَارًا لَهُ بِهَا فَيَجْعَلَهُ فِي السِّلَاحِ وَالْكُرَاعِ وَيُجَاهِدَ الرُّومَ حَتَّى يَمُوتَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَقِيَ أُنَاسًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَنَهَوْهُ عَنْ ذَلِكَ وَأَخْبَرُوهُ أَنَّ رَهْطًا سِتَّةً أَرَادُوا ذَلِكَ فِي حَيَاةِ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَهَاهُمْ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ أَلَيْسَ لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ فَلَمَّا حَدَّثُوهُ بِذَلِكَ رَاجَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا وَأَشْهَدَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ فَأْتِهَا فَاسْأَلْهَا ثُمَّ ائْتِنِي فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهَا فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا لِأَنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهِمَا إِلَّا مُضِيًّا قَالَ فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ فَانْطَلَقْنَا إِلَى عَائِشَةَ فَاسْتَأْذَنَّا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا فَقَالَتْ أَحَكِيمٌ فَعَرَفَتْهُ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَتْ مَنْ مَعَكَ قَالَ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ خَيْرًا قَالَ قَتَادَةُ وَكَانَ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ الْقُرْآنَ قَالَ فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ وَلَا أَسْأَلَ أَحَدًا عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ بَدَا لِي فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُلْتُ بَلَى قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَوْلًا وَأَمْسَكَ اللَّهُ خَاتِمَتَهَا اثْنَيْ عَشَرَ شَهْرًا فِي السَّمَاءِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ التَّخْفِيفَ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنْ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لَا يَجْلِسُ فِيهَا إِلَّا فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلَا يُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّ التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَيَّ فَلَمَّا سَنَّ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخَذَهُ اللَّحْمُ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ الْأَوَّلِ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَيَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى صَلَاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنْ النَّهَارِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلَا أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلَا صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلَا صَامَ شَهْرًا كَامِلًا غَيْرَ رَمَضَانَ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ لَوْ كُنْتُ أَقْرَبُهَا أَوْ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لَأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ قَالَ قُلْتُ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا حَدَّثْتُكَ حَدِيثَهَا و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى الْمَدِينَةِ لِيَبِيعَ عَقَارَهُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ قَالَ انْطَلَقْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ الْوِتْرِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَقَالَ فِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قُلْتُ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرٌ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامٍ كَانَ جَارًا لَهُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ سَعِيدٍ وَفِيهِ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ قَالَتْ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ أُصِيبَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ وَفِيهِ فَقَالَ حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ أَمَا إِنِّي لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لَا تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا أَنْبَأْتُكَ بِحَدِيثِهَا

आम्हाला हे [मुहम्मद बिन अल-मुत्सन्ना अल-अन्झी] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मुहम्मद बिन अबू 'आदी] यांच्याकडून, त्यांनी [सा'द] यांच्याकडून, त्यांनी [क़तादा] यांच्याकडून, त्यांनी [ज़ुरारा] यांच्याकडून सांगितले की [साद बिन हिशाम बिन आमिर] अल्लाहच्या मार्गात लढण्यासाठी निघण्याच्या तयारीत होता. नंतर तो मदीना शहरात पोहोचला आणि त्याने मदीनातील निवडलेली जमीन विकण्याचा मानस केला, जेणेकरून तो शस्त्रे आणि युद्धघोडे खरेदी करून रोमनांशी मृत्यूपर्यंत लढू शकेल. तो मदीनामध्ये पोहोचताच काही मदीनाच्या लोकांना भेटला. त्यांनी त्याला आपली जमीन विकण्यास मनाई केली; त्यांनी त्याला सांगितले की पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) जिवंत असताना सहा पुरुषांनीही तसेच करण्याचा विचार केला होता, परंतु पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी त्यांना थांबवून सांगितले: "तुमच्यासाठी माझ्यात चांगले उदाहरण नाही का?" त्यांनी सा'द यांना हे सांगितल्यानंतर, त्याने पूर्वी घटस्फोट दिलेली आपली पत्नी परत घेतली आणि नंतर पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या वित्र नमाजाबद्दल इब्न अब्बास यांना विचारले. इब्न अब्बास म्हणाले, "मला सांगावं का तुम्हाला की पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या वित्र नमाजाबद्दल सर्वाधिक माहिती कोणाला आहे?" सा'दने विचारले, "कोणाला?" इब्न अब्बास म्हणाले, "[आयशा], तिच्याकडे जा आणि तिला विचारा; मग माझ्याकडे या आणि तिचं उत्तर मला सांगा." मग मी तिला भेटायला निघालो, आणि हकीम बिन अफलह यांच्याकडे गेलो, आणि मी त्याला 'आयशांकडे जाण्यास सांगितले. त्याने उत्तर दिले, "मी 'आयशांच्या जवळ नाही, कारण मी एकदा तिला संघर्षरत मुसलमानांच्या दोन गटांविषयी काहीही टिप्पणी करण्यास मनाई केली होती." असे समोर आले की आयशा अनिच्छुक होती आणि त्या दोन गटांबद्दल बोलतच राहिली." सा'द म्हणाला, "मी हकीमला शपथ घातली जोपर्यंत तो तिला भेटायला तयार झाला नाही. आम्ही आयशाच्या घराकडे निघालो, परवानगी मागितली आणि आयशाने ती दिली; अखेरीस आम्ही तिला भेटलो. आयशाने विचारले, 'हा खरंच हकीम आहे का?' असे समोर आले की आयशाने त्याला ओळखले होते. हकीमने उत्तर दिले, 'होय.' आयशाने विचारले, 'मग तुझ्यासोबत कोण आहे?' हकीमने उत्तर दिले, 'तो साद बिन हिशाम आहे.' आयशाने पुन्हा विचारले, 'कोणता हिशाम?' हकीमने उत्तर दिले, "हिशाम बिन 'आमिर." अखेर, 'ऐशाने त्याला ओळखले आणि त्याच्याबद्दल सहानुभूती व्यक्त केली, "ठीक आहे, मग." – कतादा म्हणाले: हिशाम बिन 'आमिर उहुदच्या लढाईत ठार झाला होता – मग मी (सअद) विचारले; "हे ईमानधारकांच्या माते, मला अल्लाहच्या प्रेषितांच्या (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) चरित्राबद्दल सांगा!" मी उत्तरले, "तुम्ही कुरआन वाचले नाही का?" त्यांनी उत्तरले, "होय." ईशा (रज़िअल्लाहु अनहा) म्हणाल्या, "प्रेषितांचे (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) चरित्र म्हणजेच कुरआन आहे." सा'द म्हणाले: "हे ऐकताच मी उठून ठरवलं की मरणापर्यंत पुन्हा कोणालाही काहीही विचारणार नाही; पण मग मला एक विचार आला, म्हणून मी विचारले: 'मला पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या रात्रीच्या नमाजाबद्दल सांगा.' ऐशामुने उलट विचारले: 'तू सूरह अल-मुझ्झम्मिल वाचलेली नाही का?' मी उत्तर दिले, 'होय.' आयशा म्हणाली, "सर्वशक्तिमान आणि परमपवित्र अल्लाहने या सूरेच्या अवतरणाच्या सुरुवातीला क़ियाम अल-लैल (रात्रीची प्रार्थना) अनिवार्य केली होती, त्यामुळे पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) आणि त्यांच्या साथीदारांनी ती एक वर्षभर केली, आणि अल्लाहने द्वादश महिन्यांसाठी त्याचा समारोप स्वर्गात रोखून ठेवला होता, जोपर्यंत त्यांनी या सूरेचा शेवट सहजतेच्या स्वरूपात प्रकट केला; त्यामुळे रात्रीची प्रार्थना अनिवार्य असण्याऐवजी सुन्नत बनली. सा'द म्हणाला: "हे ईमानधारकांच्या माते, मला पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या वित्र नमाजाबद्दल सांगा!" तिने उत्तर दिले: "आम्ही त्यांचा मिसवक आणि वुजूचे पाणी तयार करायचो; त्यानंतर अल्लाह त्याला इच्छेनुसार रात्रीच्या नमाजासाठी जागृत करायचा. ते मिसवक वापरायचे, वुजू करायचे आणि नऊ रकात नमाज अदा करायचे. त्या नऊ रकातांमध्ये तो आठव्या रकातात वगळता इतर कुठल्याही रकातात बसत नसे; आठव्या रकातात तो अल्लाहचे नाव घेत असे, त्याची स्तुती करत असे आणि त्याच्याकडे दुआ मागित असे, मग तो सलाम न म्हणता उभा राहत असे. त्यानंतर तो उभा राहून नववी रकात अदा करत असे. मग तो अल्लाहची याद करत असे, त्याची स्तुती करत असे आणि त्याच्याकडे दुआ मागित असे, आणि नंतर तो जोरात सलाम म्हणत असे जेणेकरून आम्हाला ते ऐकू यावे. त्यानंतर त्यांनी सलाम झाल्यानंतर बसलेल्या अवस्थेत दोन रकात नमाज अदा केली; म्हणजे एकूण अकरा रकात झाल्या, माझ्या मुला. जेव्हा पैगंबर, त्यांचेवर शांती आणि आशीर्वाद असोत, वृद्ध झाले आणि काहीसे जाड झाले, तेव्हा ते सात रकातांचा वित्र नमाज अदा करायचे, आणि ते दुसऱ्या दोन रकातांना पहिल्या दोन रकातांप्रमाणेच अदा करायचे, ज्यामुळे त्यांची संख्या नऊ व्हायची, हे माझ्या पुत्रा. जर पैगंबर, त्यांचेवर शांती आणि आशीर्वाद असोत, नमाज अदा करत, तर ते ते सलग अदा करायला प्राधान्य देत. जर तो झोपला किंवा आजारी पडला आणि रात्री ती नमाज अदा करू शकला नाही, तर तो दिवसा एकूण बारा रकात नमाज अदा करायचा; माझ्या आठवणीनुसार पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी कधीही एका रात्रीत संपूर्ण कुरआनचे पाठपठण केले नाही, ना ते पहाटेपर्यंत नमाज अदा करत, ना रमजान महिन्याव्यतिरिक्त पूर्ण महिना उपवास केला. सा'द म्हणाले: "त्यानंतर मी इब्न अब्बास यांच्याकडे गेलो; मी त्यांना त्या हदीसविषयी सांगितले, आणि इब्न अब्बास म्हणाले: 'आयशा बरोबर आहेत.' जर मी त्यांच्याकडे गेलो असतो किंवा त्यांना भेटलो असतो, तर मी नक्कीच समोरासमोर जाऊन त्यांना ती हदीस सांगितली असती. सा'द पुढे म्हणाले: मी म्हटले, 'जर मला माहित असते की तुम्ही त्याला भेटलेले नाही, तर मी नक्कीच तुम्हाला ती हदीस सांगितली नसती.' आणि आम्हाला [मुहम्मद बिन अल-मुतसन्नाना] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मुआध बिन हिशाम] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी मला [माझ्या वडिलांकडून] [कतादा] यांच्याकडून [जुराराह बिन अबू औफा] यांच्याकडून [सा'द बिन हिशाम] यांनी सांगितले की, त्याने आपल्या पत्नीला घटस्फोट दिला होता, मग तो निवडलेली जमीन विकण्यासाठी मदीनाकडे निघाला, तेव्हा त्याने अशीच एक हदीस सांगितली. आणि हे आम्हाला [अबू बक्र बिन अबू शयाह] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मुहम्मद बिन बश्र] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [सईद बिन अबू अरूबाह] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [कतादा] यांच्याकडून [जुराराह बिन अबू औफा] यांच्याकडून [सअद बिन हिशाम] यांच्याकडून सांगितले की त्याने म्हटले; मी 'अब्दुल्ला इब्न अब्बास' यांच्याकडे गेलो आणि त्यांना वित्र नमाजाबद्दल विचारले, तेव्हा त्यांनी त्या हदीस आणि तिची कथा सांगितली, आणि त्या हदीसमध्ये त्यांनी म्हटले: 'आयशा' ने विचारले, 'कोणता हिशाम?' मी उत्तर दिले, 'इब्न आमिर.' 'आयशा' म्हणाली, 'तो माणसांपैकी सर्वोत्तम आहे.' 'आमिर' उहुदच्या लढाईत ठार झाला. आणि आम्हाला [इशाक बिन इब्राहिम] आणि [मुहम्मद बिन रफी'] यांनी दोघांनीही [अब्दुर्रज़ाक] यांच्याकडून, त्यांनी [मअमर] यांच्याकडून, [क़तादा] यांच्याकडून, [ज़ुरारा बिन औफा] यांच्याकडून सांगितले की, [साद बिन हिशाम] त्याचा शेजारी होता, आणि सादने त्याला सांगितले की त्याने आपल्या पत्नीला घटस्फोट दिला आहे, आणि त्याने सा'दच्या हदीससारखीच एक हदीस सांगितली, ज्यात असे म्हटले आहे: 'ऐशामने विचारले, "हिशाम कोण आहे?" सादने उत्तर दिले, "हिशाम बिन आमिर."' 'आयशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) यांनी उत्तर दिले: "तो पुरुषांमध्ये सर्वोत्तम होता; तो उहुदच्या लढाईत पैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम यांच्या सोबत लढताना ठार झाला." आणि त्या हदीसमध्ये असेही म्हटले आहे: "मग हकीम बिन अफलह म्हणाले: 'जर मला हे माहीत असते की तुम्ही त्याला भेटणार नाही, तर मी नक्कीच ही हदीस तुम्हाला सांगितली नसती.'"