Penjual dan pembeli berhak memilih meneruskan atau membatalkan akad selama keduanya belum berpisah (khiyar majlis)

इमाम तिर्मिधी : 1167

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَاهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لَا أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرُوِي عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَحِيحٌ وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بَيْعَ الْخِيَارِ مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالْأَبْدَانِ لَا بِالْكَلَامِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

हे आम्हाला [मुहम्मद बिन बशीशर] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [यह्या बिन सईद] यांच्याकडून, [शुबाह] यांच्याकडून, [कतादा] यांच्याकडून, [सलीह बिन अल-खलील] यांच्याकडून, [अब्दुल्ला बिन अल-हरिथ] यांच्याकडून, [हकीम बिन हिजाम] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी म्हटले: अल्लाहचे प्रेषित (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी सांगितले: "विक्रेता आणि खरेदीदार यांना तोपर्यंत निवडण्याचा अधिकार आहे जोपर्यंत ते वेगळे झालेले नाहीत; जर दोघेही प्रामाणिक आणि पारदर्शक असतील, तर त्यांच्या व्यवहारात त्यांना आशीर्वाद मिळेल, परंतु जर दोघेही गोष्टी लपवतील आणि खोटं बोलतील, तर त्यांच्या व्यवहारातील आशीर्वाद रद्द केले जातील." ही हदीस प्रामाणिक आहे, आणि अबू बर्झा अल-असलामी यांच्याकडूनही असेच वर्णन आहे की दोन पुरुष जहाजावर असताना त्यांनी खरेदी-विक्री केलेल्या घोड्याबाबत वाद आणला. त्यावर त्यांनी उत्तर दिले: 'मला दिसत नाही की तुम्ही वेगळे झालात, तरीही अल्लाहचे प्रेषित (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी सांगितले आहे: "विक्रेता आणि खरेदीदाराला निवडण्याचा अधिकार आहे जोपर्यंत ते वेगळे झालेले नाहीत."' आणि कुफा येथील काही विद्वानांचे आणि इतरांचे मत होते की वेगळे होणे बोलण्याच्या माध्यमातून होते; हा सुफ्यान अल-थौरी यांचा दृष्टिकोन आहे. हीच मतांतर मालिक इब्न अनस यांच्याकडूनही वर्णिले गेले आहे, तसेच इब्न अल-मुबारक यांनीही असेच म्हटले आहे: 'जेव्हा पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांचा हदीस प्रामाणिक आहे आणि हा दृष्टिकोन याला समर्थन देतो, तेव्हा मी ते कसे नाकारू?' पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या म्हणण्याचा अर्थ असा आहे: "विक्रीत निवडीचा पर्याय (खiyar) वगळता." याचा उद्देश असा आहे की विक्री झाल्यानंतर विक्रेत्याने खरेदीदाराला निवडीचा पर्याय द्यावा; जर विक्रेत्याने खरेदीदाराला निवडण्याची परवानगी दिली आणि खरेदीदार (खरेदी करण्यासाठी) निवडतो आणि व्यवहारावर सहमत होतो, तर त्याला विक्री रद्द करण्याचा कोणताही पर्याय राहत नाही, जरी दोघे अजून वेगळे झाले नसले तरीही. अशाप्रकारे अल-शाफिई आणि इतरांनी याचा अर्थ लावला आहे. आणि हे दर्शविणारे पुरावे की विभक्ती फक्त शब्दांनी नव्हे तर प्रत्यक्ष विभक्तीने होते, त्यापैकी एक म्हणजे पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्याकडून अब्दुल्ला इब्न अम्र (रज़िअल्लाहु अन्हु) यांनी सांगितलेली हदीस.