Hadith Representative
Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis
Imam Bukhari : 2723حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ
Yandi me songa beto nde [Ibrahim bin Hamzah] me songa beto [Ibrahim bin Sa’ad] katuka na [Salih bin Kaisan] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah bin ‘Utbah] katuka na [‘Abdullah bin ‘Abbas’ radliallahu’allahal ’anhuma’ nde yandi vandaka muntu ya kieleka. sonikilaka Qaishar -Ntotila ya Roma- mukanda yina vandaka ti mukanda ya kubinga yandi na kundima dibundu ya Islam. Na yau, yandi tindaka Dihyah Al Kalbiy ti mukanda na yandi na yandi mpi Mfumu Nzambi pesaka yandi ntuma ya kupesa yau ntete na bamfumu ya Bushra mpi na nima kupesa yau na Qaishar. Na Qaishar, ntangu Allah nungaka yandi na basoda ya Persia, yandi tambulaka na kati ya mbanza Himsh tii na mbanza Iyliya’ bonso ntonda sambu na kununga yina Allah pesaka yandi. Ntangu mukanda ya mfumu ya insi kwisaka na Qaishar yandi tubaka na nima ya kutanga yo nde: ‘Nata na ntwala na mono muntu mosi na kati ya bantu na yandi sambu mono yula bo mambu ya mfumu ya insi’. [Ibn Abbas] tubaka nde; [Abu Sufyan bin Harb] songaka mono nde na ntangu yina yandi vandaka na insi ya Siria ti bantu ya Quraysh yina vandaka kukwenda kutala insi yina sambu na kusala mumbongo na nsungi ya ngemba/kukonda kuwakana na kati ya Ntumwa saw. banduku tii ntangu beto kumaka na insi ya Iyliya.’ Bo bingaka beto na kukota sambu na kukutana ti Qaishar yina na ntangu yina vandaka na lukutakanu na yandi ya kimfumu ntangu yandi vandaka kulwata mpu ya kimfumu na ntangu na nziunga na yandi kuvandaka ti bantu ya lukumu ya kimfumu ya Roma. Yo yina yandi tubaka na nsekudi na yandi nde: ‘Yula bo nani na kati na bo kele ti nasab -kinduku ya menga- ya pene-pene ti muntu yina ke tubaka nde yandi kele Profete’. Abu Sufyani tubaka nde; yo yina mono tubaka nde: ‘Mono kele muntu ya pene-pene na dikanda’. Yandi yulaka nde: ‘Inki bangwisana nge kele ti yandi?’ Mono vutulaka nde: ‘Yandi kele mwana ya mpangi na mono’. Mpi na ntangu yina muntu mosi ve vandaka na kati ya bana ya Bani Abdu Manaf katula kaka mono. Na nima Qaishar tubaka diaka nde: ‘Beno nata yandi pene-pene na mono’. Na nima, yandi pesaka banduku na mono ntuma mpi yandi salaka nde bo telama na nima na mono na ndonga pene-pene ya mapeka na mono. Ebuna yandi tubilaka mbaludi na yandi nde: ‘Songa banduku na yandi nde mono yulaka muntu yai sambu na muntu yina vandaka kudibinga Profete. Kana yandi ke tuba luvunu pana nge ke kusa yandi’. Abu Sufyan tubaka nde: ‘Na zina ya Nzambi, kana na ntangu yina yo vandaka ve sambu na nsoni yina zolaka kuvanda ti bupusi ya mbi na banduku na mono – kana mono tubaka luvunu – mono zolaka kutuba luvunu ntangu yandi yulaka mambu na yandi – Ntumwa saw. Kansi, mono ta wa nsoni kana na nima mono pesa bo kifwanisu ya mbi ya luvunu yo yina mono ndimisaka yo’. Ebuna yandi tubilaka diaka ntendula na yandi nde: ‘Songa yandi, nki mutindu dikanda ya muntu yai kele na kati na beno?’ Mono vutulaka nde: ‘Na kati na beto, yandi kele muntu ya kele ti dikanda ya mbote’. Yandi yulaka diaka nde: ‘Keti muntu mosi na kati na beno me tubaka mambu yai na ntwala na yandi - bonso Profete ?’ Mono vutulaka nde: ‘Yo me salama ve ata fioti’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti nge fundaka yandi ntete nde yandi vandaka kutuba luvunu na ntwala nde yandi tuba konfesi yai?’ Mono vutulaka nde: ‘Ata fioti ve’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti ata muntu mosi na kati ya ba-nkaka na yandi kuvandaka ntete ntotila?’ Mono vutulaka nde: ‘Kima ve’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti bantu yina kelanda yandi kele na kati ya bantu ya lukumu to na kati ya bantu ya kukonda ngolo?’ Mono vutulaka nde: ‘Ata bantu yina ke landaka yandi kele bantu ya kulemba’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti balongoki na yandi ke na kukuma mingi to ke na kukita? ''. Mono vutulaka nde: ‘Ya kieleka yo ke kuma mingi’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti kele ti muntu yina mekumaka dyaka aposta sambu yandi kemengaka malongi ya dibundu na yandi . na nima ya kuyamba yandi?’ Mono vutulaka nde: ‘Kima ve’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Keti yandi mekusaka dezia?’ Mono vutulaka nde: ‘Ata fioti ve. Mpi beto kele ntangu yai na nsungi ya ngemba mpi beto ke kudiyangisa nde yandi ta teka beto. Abu Sufyan tubaka nde: ‘Ntotila pesaka mono ve ata dibaku mosi ya kutula ata ngogo mosi sambu mono lenda sosila yandi – Ntumwa saw.w. Yandi yulaka diaka nde: ‘Keti nge ke nwana ti yandi to yandi ke nwana ti nge?’ Mono vutulaka nde: ‘Ee’. Yandi landaka na kutuba nde: ‘Inki mutindu mvita na beno sukaka?’ Mono vutulaka nde: ‘Kununga ti kubela ke sobaka na kati na beto. Ntangu ya nkaka yandi ke bulaka beto mpe ntangu ya nkaka beto ke bulaka yandi’. Yandi yulaka dyaka nde: ‘Ebuna yandi songaka nge na kusala inki?’ Mono vutulaka nde: ‘Yandi songaka beto na kusambila kaka Allah mpi na kuvukisa ve ata kima mosi ti Yandi mpi yandi buyisaka beto na kusambila mambu yina ba-nkaka na beto vandaka kusambila. Yandi pesaka beto mpi ntuma ya kusala bisambu, kupesa shadaqah, kuvanda masonga, kulungisa balusilu mpi kulungisa bantuma’. Yandi tubaka na nsekudi na yandi ntangu mono vandaka kupesa mvutu na mambu yai yonso nde: ‘Songa yandi nde ntangu mono yulaka nge mambu ya me tala dikanda na yandi na kati na beno, nge vutulaka nde yandi vandaka muntu ya dikanda ya mbote. Mpi yina vandaka kibeni Ntumwa yina bo vandaka kutinda ntangu yonso na kati ya bandonga na yandi - bana - ya bantu na yandi. Mpi ntangu mono yulaka beno kana kele ti muntu mosi na kati na beno yina me ndima mambu yai na ntwala na yandi, beno vutulaka nde muntu mosi ve kele. Na yawu mu ke tuba ti kana muntu mosi na kati na beno me tuba yau na ntwala na yandi, yau zola kuzonza muntu yayi ke landa kaka yina muntu yina vandaka na ntwala na yandi tubaka. Mpi ntangu mono yulaka kana nge mefundaka yandi ntete ve nde yandi tubaka luvunu na ntwala nde yandi ndima mambu yai, nge vutulaka nde nge mefundaka yandi ntete ve. Na yina, mu zaba nde yau lenda salama ve nde yandi buya kutuba luvunu na bantu mpi na nima yandi baka kikesa ya kukusa Allah. Mpi ntangu mono yulaka nge kana ata muntu mosi na kati ya ba-nkaka na yandi me kumaka ntotila, nge vutulaka nde ata muntu mosi ve. Mono tubaka nde kana mosi na kati ya ba-nkaka na yandi me kumaka ntete ntotila, mono ta tuba nde muntu yai ke sosa - kuvutula - kimfumu ya ba-nkaka na yandi. Mpi ntangu mono yulaka nge kana bantu yina landaka yandi vandaka bantu ya lukumu to bantu ya kukonda ngolo, nge vutulaka nde bantu ya kukonda ngolo vandaka kulanda yandi. Mpi ya kieleka bo vandaka balongoki ya Profete. Mpi ntangu mono yulaka nge kana balongoki na yandi ke kuma mingi to fioti, nge vutulaka nde bo ke kuma mingi. Mpi mutindu yina lukwikilu talanda na kuyela tii na kukuka. Mpi ntangu mono yulaka beno kana kele ti bantu yina kumaka ba aposta sambu bo vandaka kumenga malongi ya dibundu na bo na nima ya kundima yo, beno vutulaka nde ata muntu mosi ve vandaka. Mpi mutindu yina lukwikilu kele, kana yo me kota na mudindu ya ntima, muntu mosi ve ta menga yo - na yina me tala malongi ya dibundu ya muntu -. Mpi ntangu mono yulaka nge kana yandi me yekulaka nge dezia, nge vutulaka nde ata fioti ve. Mpi mutindu yina Bantumwa zolaka ve kuteka. Mpi ntangu mono yulaka nge kana nge vandaka kunwana ti yandi mpi yandi vandaka kunwana ti nge, nge vutulaka nde bitumba vandaka kusalama mbala na mbala mpi bitumba na nge ti ya yandi vandaka kusoba. Ntangu ya nkaka yandi ke bulaka nge mpi ntangu ya nkaka nge lenda bula yandi na mabaku ya nkaka. Mpi mutindu yina bo mekaka Bantumwa mpi na nsuka kununga vandaka mpenza ya bo. Mpi ntangu mono yulaka nge inki yandi pesaka nge ntuma ya kusala, nge vutulaka nde yandi pesaka nge ntuma ya kusambila Allah na kuvukisaka ve banduku ti yandi na kima mosi mpi kubuyisaka nge na mambu yina ba-nkaka na nge vandaka kusambila mpi yandi pesaka nge ntuma ya kusala bisambu, kupesa shadaqah, kuvanda masonga, kulungisa balusilu na nge mpi kulungisa ntuma na nge’. Ntotila ber tubaka nde: ‘Yai kele bikalulu ya Profete. Ya kieleka, mono zabaka dezia nde Profete ya nsuka me monana, kansi mono vandaka kuyindula ve ata fioti nde yandi ta katuka na kati na beno - ba Quraysh -. Kana mambu ya nge ke tuba kele kieleka, yandi ta yala kibeni insi yina kele ntangu yai na nsi ya makulu na mono, mpi kana mono vandaka ti kivuvu ya kukutana ti yandi, mono zolaka kudipesa kibeni na kiyeka ya kukutana ti yandi. Mpi kana mono vandaka na ntwala na yandi, mono zolaka kuyobisa mpenza makulu na yandi.’ Abu Sufyan tubaka nde: ‘Na nima yandi lombaka mukanda ya Ntumwa mpi yandi tangaka yo na yandi, mambu yina vandaka na kati na yo vandaka; ‘Bismillahi Rahman Rahim. Banda na Muhammad, nsadi ya Allah ti Ntumwa na yandi, tii na Héraclius, Ntotila ya Roma, Lutaninu sambu na bantu yina ke landaka bantuma. Na nima katuka na yina, mono ke binga beno kibeni ti binga ya Islam. Kota na Islam nge ta vanda na lutaninu. Kota na Islam mpi Allah ta pesa nge lufutu mbala zole. Kansi, kana beno kele na keti-keti pana beno ta nata masumu ya dikanda ya Arisiyyiin -Kufwa-. Mpi; -Na mukanda yina, yandi sonikaka mambu ya Allah, QS Alu 'Imran verse 63- yina ke tendula: -'O bantu ya mukanda, bika beto -kangama- na nsa mosi -nsiku- nde kukonda kuwakana kele ve na kati na beto ti beno, nde beto ta sambila ve katula kaka Allah mpi beto ta vukisa ve ata kima mosi ti beto ya nkaka katula kaka Allah mpi ata muntu mosi ve ta kwenda. Kana bo vutuka nima, tuba na bo nde: “Beto kele bantu yina me lemfuka -na Allah-.” Abu Sufyan tubaka nde: ‘Ntangu Ntotila manisaka kutuba na yandi na kintulumukina mavwanga basikaka na bantu yina vandaka na nziunga na yandi na bamfumu ya Roma mpi mavwanga na bo kumaka diaka mingi mpi mono bakisaka ve mambu yina bo vandaka kutuba. Na nima, bo songaka beto na kubasika. Ntangu mono zolaka kubasika ti banduku na mono mpi mono katukaka na lukutakanu na bo mono tubilaka banduku na mono nde: ‘Mwana yai ya Abu Kabsyah me sala diambu ya nene kibeni. Yai vandaka ntotila mosi ya Bani Ashfar - bantu ya mpusu ya nitu ya jaune/Baroma - yina yandi vandaka kudiyangisa mpi sambu na yandi’. Abu Sufyan tubaka diaka nde: ‘Na zina ya Allah, mono vandaka kuwa ntangu yonso nsoni mpi mono vandaka kutula ntima mingi nde mambu na yandi - dibundu na yandi - ta nunga tii kuna nsuka-nsuka Allah kangulaka ntima na mono sambu na kundima dibundu ya Islam ata na ntwala mono vandaka kumenga yo’.