Rasulullah mengadakan perjanjian damai dengan penduduk Hudaibiyah dan bersedia menghapus kata ‘Muhammad Rasulullah’

Imam Ahmad : 18166

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بَنِ الْحَكَمِ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَانَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْهَدْيَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ وَبَعَثَ بَيْنَ يَدَيْهِ عَيْنًا لَهُ مِنْ خُزَاعَةَ يُخْبِرُهُ عَنْ قُرَيْشٍ وَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِغَدِيرِ الْأَشْطَاطِ قَرِيبٌ مِنْ عُسْفَانَ أَتَاهُ عَيْنُهُ الْخُزَاعِيُّ فَقَالَ إِنِّي قَدْ تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ قَدْ جَمَعُوا لَكَ الْأَحَابِشَ وَجَمَعُوا لَكَ جُمُوعًا وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشِيرُوا عَلَيَّ أَتَرَوْنَ أَنْ نَمِيلَ إِلَى ذَرَارِيِّ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَعَانُوهُمْ فَنُصِيبَهُمْ فَإِنْ قَعَدُوا قَعَدُوا مَوْتُورِينَ مَحْرُوبِينَ وَإِنْ نَجَوْا وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ مَحْزُونِينَ وَإِنْ يَحْنُونَ تَكُنْ عُنُقًا قَطَعَهَا اللَّهُ أَوْ تَرَوْنَ أَنْ نَؤُمَّ الْبَيْتَ فَمَنْ صَدَّنَا عَنْهُ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّمَا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَلَمْ نَجِئْ نُقَاتِلُ أَحَدًا وَلَكِنْ مَنْ حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَاتَلْنَاهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُوحُوا إِذًا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا قَطُّ كَانَ أَكْثَرَ مَشُورَةً لِأَصْحَابِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَرَاحُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُوَ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يَهْبِطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ بَرَكَتْ بِهَا رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ بِهِ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهَا حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ إِنَّمَا يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يَلْبَثْهُ النَّاسُ أَنْ نَزَحُوهُ فَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ قَالَ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ وَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ مَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهَكَتْهُمْ الْحَرْبُ فَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرُ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمَوْا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا وَإِلَّا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي أَوْ لَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ قَالَ يَحْيَى عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ حَتَّى تَنْفَرِدَ قَالَ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْنَاهُمْ مُدَّةً قَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا فَقَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ عِنْدِ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ نَعْرِضُهُ عَلَيْكُمْ فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا فِي أَنْ تُحَدِّثَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ قَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِيُّ فَقَالَ أَيْ قَوْمُ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى فَقَالَ إِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ قَالَ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ قَوْمَكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنْ الْأُخْرَى فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَى وُجُوهًا وَأَرَى أَوْبَاشًا مِنْ النَّاسِ خُلُقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ امْصُصْ بَظْرَ اللَّاتِ نَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ وَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَصْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ يَدَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَالَ أَيْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامُ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالُ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ يَتَنَخَّمُ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمُوا خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ الْقَوْمُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ قَالَ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَلَمْ أَرَ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَهُ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ وَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِك

Беҙгә [Ғабдурразәҡ] [Мәғмәрҙән] әйтелде, [Әззүһри] әйтте, ул миңә [Урва бин Зөбәйерҙән] [Мисүәр бин Мәхрәмәх] һәм [Мәрүән бин Хәкәм] хәбәр итте, улар икеһе лә дуҫтарының хәҙистәрен раҫланы, ул әйтте: «Хөдәйләһүләһүә сәйғәбиә менән бергә Хөдәйләһиләһүәһүә, Рәхмәтуллаһи ғәләйһис-сәләм. яҡынса йөҙ ун ете йөҙ туғыҙ иптәштәре, улар Дзул Хөләйфәгә барып еткәс, Аллаһ Рәсүле һуйылған малына гирлянда кейҙерҙе, уның ҡойроғон ҡан ҡойошло итеп көйләне, ихрамды уға ғөмрә өсөн ебәрҙе һәм. Был разведка көсө Ҡөрәйш яңылыҡтары тураһында уның өсөн мәғлүмәттәрҙе ҡаплау маҡсатында Бәни Хузағанан булған. Рәсүлуллаһ Саллаллаһу ғәләйһиссәләм ҡайтып китеүен дауам итте, тик Ғөсфән янындағы Ғадир Әштәткә килеп еткәс, Бәни Хузәхтән килгән разведчик разведкаһы уны ҡаршы алды һәм: «Мин Кәғб бин Луайҙы һәм Әмр бин Луайҙы ҡалдырҙым, улар Ҡөрәйештәрҙең союздаштарын йыйып, ҡораллы көстәрҙе йыя», — тине. Улар һеҙҙең менән һуғышасаҡ һәм һеҙҙе Бәйтуллаһҡа, Ҡәғбәтуллаға барырға ҡамасаулай. Пәйғәмбәребеҙ: «Беҙгә кәңәш бирегеҙ, күрәһең, һеҙ ризаһығыҙ, әгәр беҙ уларға ярҙам иткән кешеләрҙең балаларына һәм ҡатындарына һөжүм итһәк, шуға күрә беҙ уларға һөжүм итәбеҙ!» Туҡтаһалар, беҙҙең үс үс алынды, улар менән көрәштеләр! Әгәр ҙә улар иҫән ҡалһа --- шул уҡ ваҡытта Яхъя бин Сәғит мөхәрририәттә 'Әгәр улар туҡтаһа, улар ҡайғылы хәлдә буласаҡ һәм әгәр улар уларҙы туҡтатһа--, тимәк, Аллаһ уларҙы муйындарын ҡырҡа! Ә һеҙ Бәйтуллаға барһаҡ, тимәк, юлыбыҙға кем килеп сыҡһа, һуғышырбыҙ, тип ризаһығыҙмы? Әбү Бәкер яуап бирә: «Аллаһ һәм Уның рәсүле яҡшыраҡ белә, эй, Аллаһ илсеһе, сөнки беҙ тәүҙә Ғөмрәгә генә сыҡтыҡ, бер кем менән дә һуғышырға сыҡманыҡ, әммә беҙгә Ҡәғбәтуллаға барырға ҡамасаулаған кеше менән һуғышырбыҙ». Пәйғәмбәребеҙ: «Улайһа, дауам ит, әйҙә!» --Әбү Һөрәйрә әйтте: «Мин бер ҡасан да үҙенең сәхәбәләре менән Рәсүлуллаһ саллаллаһуғәләйһисләмдән дә күберәк кәңәшләшкән кешене күрмәнем. Әзүһри Мисүәр бин Мәхрәмә һәм Мәрүән бин Хәкәмдең хәҙисендә был һүҙҙәр менән әйткән: «Улар юлға сығыуҙы дауам итте, тик улар бер сәйәхәткә килеп еткәс, пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм әйтте: «Күрәһең, Халид бин Халид инде Ғәмимдә булған, сөнки Ҡөрәйш ҡарйышына атланған. Валлаһи, Халид бин Вәлид элекке ғәскәрҙәрҙең туҙанын күрмәйенсә, уларҙың килеүен еҫкәп ҡарамаған. Үҙенән-үҙе Халид бин Вәлид ҡурәйштәрҙе иҫкәртергә тип өйөнә ашыға. Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм сәйәхәтен дауам итә, тик ул саҡта Ҡөрәйштәрҙе ҡаршы алыу өсөн юлға сығыу урыны итеп ҡулланылған Цәнийәгә килеп еткәс, дөйәһе үкерә. -[Яхъя бин Сәғит] [Ибнул Мөбәрәктән] мөхәрририәттә әйтте: «Уның дөйәләре унда үкерҙе--. Шунан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм дөйәһенә блеф яһап, 'Хус,,һус,,. Әммә дөйәһе һаман үкереп тора. Дуҫтары: “Вау, күрәһең, уның дөйәһе ҡырыҫ”, – тигән. Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм шунда уҡ: “Минең Ҡашуа – дөйәһенең исеме – үҙ нәфсеһе арҡаһында туҡтамаған, сөнки уның бер ҡасан да ундай ғәҙәте булмаған, әммә тап филдәр ғәскәрен тотоп торған Зат минең дөйәмде тотоп торған”. Һуңынан ул: «Аллаһ менән ант итәм, Ҡөрәйштәр минән Аллаһтың абруйын күтәреү маҡсатында бер шарт һораманы, унан башҡа мин уны үтәйәсәкмен», — тине. Илсе шунан дөйәһен, ҡашваны шелтәләй, ул һикереп, уны Цанниянан иң алыҫтағы Хөдәйбиәгә, тап һыу бер аҙ аҡҡан һыу сығанағына туҡтағансы күсерә. Шунда дуҫтар бер аҙ һыу алды, һыу кипкәнсе ҡапҡас менән йыйып алдылар. Дуҫтар һыуһауы тураһында шунан һуң Пәйғәмбәребеҙгә хәбәр ителә. Илсе уғын ҡоралынан ала ла, дуҫтарына уны шишмә сығанағына йәбештерергә ҡуша. Валлаһи, һыу сығанағы сәхәбәләр ситкә тайпылғансы һыу сығарыуын дауам итте. Мәрүән әйтте, беҙ шулай булғанда, Бүҙәйл бин Вәрҡәғ әлхүзәи үҙенең бер төркөм халҡы менән килде, улар осраҡлы рәүештә Аллаһ Рәсүленә индереү бирә алған Тихама халҡы ине. Бүҙәйл: «Мин Кәғб бин Луайҙан сығып киттем һәм Әмир бин Луай Хөдәйбиәнең бер нисә шишмәһендә балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар менән туҡталды, олоһо ла, кесеһе лә, улар һеҙҙең менән һуғышып, Бәйтуллаһтан китергә ҡамасаулаясаҡ», — тине. Рәсүлуллаһ Шаллаллаһуғәләйһиүәссәләм яуап бирҙе: «Беҙ кем менәндер һуғышырға түгел, ә ғөмрә ҡылырға килдек». Ҡөрсийҙәр һуғыштан өҙөлгән, уларҙы хәүеф аҫтына ҡуйған. Әгәр ҙә улар риза булһа, мин уларға Хөдәйбиәлә тыныслыҡ вәғәҙәһе бирергә тотҡарлыҡ бирәм, мин һәм халыҡ иркен аралашһын өсөн. Мин еңһәм, кешеләр ингән дингә инеү уларҙан тора, юғиһә, теләмәһәләр ҙә, бер аҙ ял итә алалар. Әгәр юҡ икән, минең тормошомдо идара итеүсе менән, мин ысынлап та улар менән көрәшәсәкмен, сөнки минең вәғәздәрем, был тыныслыҡ грамотаһы тик грамота булып ҡалғансы - һуғыш тигәнде аңлата -, йәки Аллаһ уларҙы вәғәзләүен еңгәнсе. --Яхъя Ибнул Мөбәрәктән мөхәрририәт менән әйтте 'Устав устав булып ҡалғансы, тигән Пәйғәмбәребеҙ, әгәр улар риза булһа, мин уларға тыныслыҡ вәғәҙә бирергә ваҡыт бирәм---. Бүҙәил: «Һин әйткәндәрҙе мин уларға әйтәм», — тигән. Бүҙәил Ҡөрәйеш менән осрашҡансы китеүен дауам итте. Бүҙәил: «Мин һиңә ошо кешенән – Мөхәммәттән килдем, уның шундай һүҙҙәрен ишеттем, теләһәң, әйтәм», – тигән. Ҡөрәйеш ахмаҡтары: «Беҙгә һинең уның һүҙҙәрен бөтөнләй һөйләүең кәрәкмәй», — тигән. Әммә Ҡөрәйеш интеллигенцияһы: “Зинһар, нимә тигәнен әйтегеҙ әле”, – тигән. Бүҙәил: «Мин Мөхәммәттең шундай һүҙҙәр әйткәнен ишеткәнем бар», — тигән. Бүҙәил уларға Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләмдең һүҙҙәрен һөйләп бирә. Үрүә бин Мәсғүд атстсаҡофи үҙенән-үҙе тороп, Ҡөрәйштәргә: «Эй, халҡым, һеҙ атай булып китмәнегеҙме? Уруа, мин әле бала түгелме ни? Эйе' тип яуап бирҙеләр. 'Урва' тигән, һин һаман да миңә санкция бирәһеңме? 'Юҡ'. Уларға яуап бирегеҙ. Һүҙҙәр 'Урва, һин белмәйһеңме, ҡасандыр мин Уҡаҙ халҡын мобилизацияланым, улар теләмәгәндә -баш тартты-, мин һинең өсөн ғаиләмде һәм миңә буйһонған һәр кемде алып килдем?'Был дөрөҫ'. Уларға яуап бирегеҙ. Уруа артабан: «Ысынлап та, был кеше – Мөхәммәтте аңлата – һиңә яҡшы тәҡдим тәҡдим итте, шуға күрә уның тәҡдимен ҡабул ит, мин уның менән осрашырға рөхсәт ит». Зинһар, осрашығыҙ, — тип яуап бирҙе Ҡөрәйеш. Уруа ла пәйғәмбәребеҙҙе осрата. Мәрүән әйтте, шунан Ғүрүә бин Мәсғүд Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһиссәләм менән диалогҡа саҡыра. Илсе үҙенең саҡырыуын Бүҙәилгә еткергәнсә белдерҙе. Үрүә: «Эй, Мөхәммәт, һин шуны аңламайһыңмы, әгәр ҙә халҡыңды ҡолатһаң, һинән алда ғәрәп үҙенең ғаиләһен юҡ итә ала, тигәнде ишеттеңме? Ә юҡ икән, Валлаһи, мин йөҙҙәрҙе күрҙем һәм бер нисә ырыуҙа ҡасырға, һеҙҙе ташлап китергә теләүселәр төркөмдәре бар! Әбү Бәкр шунда уҡ Үрүәнең һөйләшеүен бүлдереп: «Латта һынының енси ағзаларын һур, беҙ һинең латта һынын ҡалдырып, унан ҡасып киткәндәр – Әбү Бәкр Үрүә бин Мәсғүдте кәмһетеү өсөн ошо һүҙҙәрҙе әйтте. Уруа: «Был кеше ысынында кем! -Ул ваҡытта Уруа Әбү Бәкерҙе белмәй ине-- Дуҫтар 'Был Әбү Бәкер' тип яуап бирҙе. Үрүә бин Мәсғүд: «Әгәр ҙә һиңә түләп өлгөрмәгән бурысым булмаһа, һинең һүҙҙәреңә яуап бирер инем», — тип яуап бирә. Уруах бин Мәсғүд дауам итә м пәйғәмбәребеҙҙе фекер алышырға саҡырҙы. Уруах уны диалогҡа саҡырған һайын Пәйғәмбәребеҙҙең һаҡалын тартып ала. Ул ваҡытта Мөғирә бин Сөғбә пәйғәмбәребеҙҙең башында ҡылыс һәм тимер баш кейеме тотоп тора. Уруах ҡулы менән Пәйғәмбәребеҙҙең һаҡалын тартырға теләгән һайын, Мөғирә уның ҡулына ҡылыс тотҡаһы менән һуға ла: «Эй, ҡулыңды Пәйғәмбәребеҙҙең һаҡалынан сис! Уруах тағы ла ҡулын һуҙып: «Был кеше кем! Сәхәбәләр яуап бирҙе: «Эй, был Мөғирә бин Сөғбә! Уруах әйтте; — Был тағы ниндәй хыянат, мин һинең хыянатыңды кире ҡайтара алмайыммы! -Жәһиллек ваҡытында Мөғирә ысынында бер халыҡты үҙ ҡулына ала, һуңынан уларҙы ҡырып, мөлкәтен талай, шунан һуң ғына Ислам динен ҡабул итә-Шунан Пәйғәмбәребеҙ әйтә; — Исламды ҡабул итһәм, юғиһә байлыҡ, миңә уның әҙ генә өлөшө лә кәрәкмәй». Һуңынан Уруа пәйғәмбәребеҙгә ике күҙе менән ҡарап, үҙ-үҙенә әйтте: «Аллаһ менән ант итәм, Аллаһ Рәсүле саллаллаһу ғәләйһис-сәләм төкөрмәне, әгәр ҙә төкөрөк иптәштәренең береһенең аламаһы өҫтөнә төшмәһә һәм уның йөҙөн һәм тиреһен һөртөү өсөн ҡулланылды, әгәр ҙә улар Аллаһтың рәсүле, әгәр ҙә ул уны күрһәтһә, тәһәрәтләнһә, уның ҡалған тәһәрәтен алыр өсөн бер-береһен үлтерә яҙҙылар. Һөйләшһәләр, уның эргәһендә тауыштарын түбәнәйткәндәр. Һәм бер кем дә уға хөрмәт менән ҡараманы, шуға күрә Уруа өйөнә, халҡы янына ҡайтып, былай тигән; — Эй, халҡым, Аллаһ менән ант итәм, мин батшаларға илсе булдым, шулай уҡ Императорға һәм кисрәгә, шулай уҡ Нәжәсигә илсе булдым. Валлаһи, Мөхәммәттең сәхәбәләре Мөхәммәтте саллаллааһүғәләйһиүәсләмде хөрмәт иткән кеүек батша күргәнем юҡ. Валлаһи, ул ҡаҡырыҡ сығармаған, тик ҡаҡырығы уларҙың береһенең аламаһына төшкән, һуңынан был ҡаҡырыҡ менән битен һәм тиреһен һөрткән. Әгәр ҙә ул уларға күрһәтмә бирһә, улар шунда уҡ уның бойороҡтарын үтәй, әгәр ул тәһәрәт алһа, ҡалған тәһәрәтте алыу өсөн үҙҙәрен үлтерә яҙалар, һөйләшһәләр, уның эргәһендә тауыштарын түбәнәйтә, уға хөрмәт күрһәтеү өсөн ҡырҡа ҡарамай, һәм ул яҡшы тәҡдим тәҡдим иткән, шуға күрә! Бәни Кинәнәнән бер кеше әйтте; — Әйҙә, мин уның янына барам! Уруах: «Зинһар, килегеҙ! Ул пәйғәмбәребеҙҙе һәм уның сәхәбәләрен күреп, яҡынлашҡас, пәйғәмбәребеҙ: «Был ҡорбан малдарын хөрмәт иткән халыҡтан килгән фәлән-фәлән, ҡорбан малдарын уға иҫтәлек итеп әҙерләгеҙ!» Шунан һуйылған малды уға иҫтәлек итеп әҙерләгеҙ. Дуҫтары уны ҡаршы алып, рәхим итегеҙ, тинеләр. Пәйғәмбәребеҙҙең һәм уның сәхәбәләренең шундай ҡылыҡтарын күргәндән һуң: «Сүбхәнәллаһ, был кешеләргә ғибәҙәтхананан сығырға ҡамасаулау килешмәй», — тине. Мәрүән йәки Мисүәр әйткәнсә, Бәни Кинәнә кешеһе дуҫтары менән осрашырға өйгә ҡайтҡас, “Мин һуйылған малдарҙы яғалап, ҡойроҡтарын көйләгәндәрҙе күрҙем, уларҙы ғибәҙәтхананан сығырға ҡамасауламаҫҡа кәрәк, тип уйлайым”, – тигән. Шул саҡта уларҙан йыш ҡына Микраз бин Хафс ҡушаматы менән йөрөтөлгән береһе әйтте; — Зинһар, миңә уның янына барырға мөмкинлек бирегеҙ. Улар яуап бирҙе; — Зинһар, уның янына килегеҙ! Микраз сәхәбәләр араһына килеп еткәс, пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Был Микраз, ул насар кеше», — тигән. Шунан һуң Микраз пәйғәмбәребеҙҙе һүҙгә саҡыра. Һөйләшергә ҡушҡас, ҡапыл Сөхәйл бин Әмрү килде -- [Мәғмәр] әйтте, ул миңә [Икримә]нән [Әйүпте] хәбәр иткән ине, Сөхәйл килгәс, пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи вәсәлләм әйтте: «Һеҙҙең проблемаларығыҙ сәхл буласаҡ -Сәхл һүҙмә-һүҙ еңел тигәнде аңлата- -Әззү Хари үҙенең хәҙисендә, Сөхәйл бин Әмру килеп, тиҙ генә кил, беҙҙең менән һинең арала килешеп яҙ, тигән. Рәсүлуллаһ шунан һуң секретарына саҡырып: «Бисмилләһиррохмәниррәхим яҙ», — тине. Сөхәйл ҡаршылыҡ белдерҙе ‘Мин Аррахманды белмәйем, был нимә? --ә Ибнул Мөбәрәк мөхәрририәт менән әйтте, был нимә, әммә һеҙ яҙғанса бисмикаллоһүммә яҙығыҙ-Шунан мосолмандар әйтте 'Беҙ уны Бисмилләһирроһмәниррәхимдән башҡа яҙмаясаҡбыҙ. Шунан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Бисмикалуһүммә генә яҙ», — тигән. Шунан һуң ул: «Был Мөхәммәт Рәсүлуллаһ тарафынан төҙөлгән килешәү», — тигән. Сөхәйл тағы ла үҙенең ҡаршылығын белдерҙе: «Әгәр ҙә мин һинең Аллаһ илсеһе икәнлегеңде белһәм, беҙ һине Бәйтуллаһтан ҡамасауламаҫ инек, һинең менән һуғышмаҫ инек, ә Мөхәммәт бин Абдуллаһты яҙҙыҡ». Шунан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Аллаһ менән ант итәм, мин Аллаһтың илсеһе, әгәр ҙә һеҙ миңә ялған һөйләһәгеҙ, Мөхәммәт бин Абдуллаһты яҙығыҙ», — тигән. Әҙзүхри әйткән, пәйғәмбәрҙең һүҙҙәренең мәғәнәһе шунда: «Улар минән Аллаһтың хөрмәтен күтәреү ниәте менән тәҡдим һорамай, әгәр мин уны ҡабул итмәһәм». Шунан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Зинһар, беҙҙең менән Бәйтуллаһ араһына ҡамасауламағыҙ, беҙ тәүәф ҡылырбыҙ», — тигән. Сөхәйл шунан 'Ғәрәптәр беҙҙе көс менән баҫтырыу тураһында һөйләмәһен, һеҙ Тәүәф эшләй алаһығыҙ, әммә киләһе йыл! Шунан пәйғәмбәрҙең сәркәтибе яҙған. Һуңынан Сөхәйл: «Шулай уҡ һеҙгә килгән дуҫтарыбыҙҙан һәр кем, хатта һеҙҙең динегеҙгә күсһә лә, унан башҡа, һеҙ уны беҙгә тапшырырға тейешһегеҙ», — тигән. Мосолмандар: «Сүбхәнәллаһ, нисек инде уны мөшриктәргә тапшырырға мөмкин, мосолман булып килгән булһа ла», — тип яуап бирә. Ошондай ҡаты фекер алышыу барғанда, ҡапыл Әбү Тол ҡатын Сөхәйл бин Әмру, кәүҙәһе һаман да бәйләнгән килеш килеп етте. Ибн Мөбәрәктән Яхъя «Арҡандары менән сылбырланған» тигән мөхәрририәт менән әйткәндә, ул Мәккә аҫтынан ҡасып, мосолмандар араһына ташланғансы ҡасып китә. Сөхәйл үҙенән-үҙе: «Эй, Мөхәммәт, был минең менән һинең арала төҙөгән тәүге килешелеүем, һин уны миңә кире ҡайтарырға тейешһең», — тигән. Рәсүлуллаһ саллаллаһуғәләйһиссәләм: «Беҙ әле килешеп эш итеү тураһында ҡарар ҡабул итмәнек», — тигән. Сөһәйл: «Әгәр ҙә һинең мөнәсәбәтең шулай булһа, мин һинән бер ҡасан да бер нәмә өсөн дә татыулашыуҙы һорамаясаҡмын!» Шунан пәйғәмбәребеҙ: «Эйе, килешеүҙе хәҙер үк бирегеҙ», — тигән. Сөхәйл әйтте: 'Мин хәҙер эшләргә тейешме!'. Пәйғәмбәр яуап бирҙе: «Зинһар, эшләгеҙ!»Мин эшләмәйем. — тине Сөхәйл. Был юлы Микраз яуап бирҙе: «Ярай, беҙ хәҙер һиңә килешелгән залогты бирәбеҙ! Шул саҡта Әбү Жәндал: «Эй, бөтә мосолмандар, мин мосолман булып килһәм дә, мөшриктәргә ҡайтарыламы? Мин тапҡан ғазаптарҙы күрмәйһеңме? Ул ваҡытта Әбү Жәндал Аллаһы Тәғәлә юлында әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ ғазаптар кисергән. Ғүмәр әйтте, тик мин Пәйғәмбәребеҙгә яҡынлашып, «Һин Аллаһтың пәйғәмбәре түгелме?» Эйе, мин Аллаһтың пәйғәмбәре». Пәйғәмбәребеҙ яуап бирә. Мин - Ғүмәр -: «Беҙ хәҡиҡәттә түгелме, ә дошмандарыбыҙ ялғанда?» Дөрөҫ», — тип яуап бирҙе Рәсүлуллаһ. Мин - Ғүмәр - әйттем: «Улайһа, ни өсөн беҙ динебеҙҙә кәмһетелеүҙе, кәмһетелеүҙе ҡабул итергә ризабыҙ?» Аллаһ Рәсүле үҙенән-үҙе: «Мин – Аллаһтың илсеһе һәм Уға ҡаршы килмәйәсәкмен, Ул – минең яҡлаусым», – тип яуап бирә. Мин - Ғүмәр -: «Һин беҙгә Бәйтуллаға барып, унда тәүәф ҡылырбыҙ, тип әйтмәнеңме?» Пәйғәмбәр һорауын дауам итте: «Әммә мин һиңә быйыл Бәйтуллаға барырға тейешбеҙ тип әйттемме?» Юҡ' Мин -Ғүмәр- тип яуап бирҙем. Пәйғәмбәребеҙ: «Ысынлап та, һин мотлаҡ уның янына барырһың һәм унда тауаф ҡылырһың», — тине. Шулай итеп, мин Әбү Бәкергә барҙым һәм мин һораным: «Эй Әбү Бәкер, был Пәйғәмбәр түгелме ах ысынлап та? Ул 'Дөрөҫ' тип яуап бирҙе. Мин әйттем: «Дошмандарыбыҙ ялғанда булғанда, беҙ хәҡиҡәттән өҫтөн түгелбеҙме?» Әбү Бәкер: «Дөрөҫ», — тип яуап бирҙе. Мин - Ғүмәр - тинем: «Улайһа, ни өсөн беҙ динебеҙҙе хурлайбыҙ? Шунда уҡ ул яуап бирҙе: «Эй, ул Аллаһ Рәсүле саллаллаһуғәләйһиссәләм, ул үҙенең Раббыһына буйһонмаҫ, сөнки Ул уның ярҙамсыһы, м