Perdamaian lebih diutamakan bila lawan menghendaki damai: Jika mereka condong kepada perdamaian, condonglah pula kepadanya

Imam Bukhari : 2529

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَاخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةٌ فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ وَسَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ فَأَلَحَّتْ فَقَالُوا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا خَلَأَتْ الْقَصْوَاءُ وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَطَشُ فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَيٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَيٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ وَمَعَهُمْ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنْ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمْ الْحَرْبُ وَأَضَرَّتْ بِهِمْ فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا وَإِلَّا فَقَدْ جَمُّوا وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلًا فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لَا حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَيْءٍ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْيِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي قَالُوا لَا قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظَ فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَيَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِيهِ قَالُوا ائْتِهِ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَيْ مُحَمَّدُ أَرَأَيْتَ إِنْ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنْ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الْأُخْرَى فَإِنِّي وَاللَّهِ لَأَرَى وُجُوهًا وَإِنِّي لَأَرَى أَوْشَابًا مِنْ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ امْصُصْ بِبَظْرِ اللَّاتِ أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لَأَجَبْتُكَ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَقَالَ أَيْ غُدَرُ أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا الْإِسْلَامَ فَأَقْبَلُ وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَيْءٍ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَيْنَيْهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيْ قَوْمِ وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَمَّدًا وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلَّا وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ وَإِذَا أَمَرَهُمْ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا فُلَانٌ وَهُوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلَاءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنْ الْبَيْتِ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ فَقَالَ دَعُونِي آتِيهِ فَقَالُوا ائْتِهِ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِكْرَزٌ وَهُوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا فَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَاتِبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنْ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لَا نَكْتُبُهَا إِلَّا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ثُمَّ قَالَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنْ الْبَيْتِ وَلَا قَاتَلْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ لَا يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَا تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لَا يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلَّا رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْ

Һөйләне миңә [Ғабдулла бин Мөхәммәт] беҙгә һөйләне [Ғәбдүр Роззаҡ] һөйләне беҙгә [Мәғмәр] әйтте, ул миңә әйтте [Әз Зөһрий] әйтте, ул миңә һөйләне ['Урва бин Әз Зөбәйер] [Әл Мисүәр бин Мәхрәмәх] һәм [Мәрүән] ҡайҙа һәр икенсе риүәйәтсе раҫланы, тип әйтте; Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм Хөдәйбиә килешелеүе ваҡытында ҡалдырҙы, тик улар үҙҙәренең сәйәхәт уртаһында булғанда Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм әйтте: «Ысынлап та, Халид бин Әл Вәлид әл-Ғөмим районында булған, унда Ҡөрәйеш атлылары менән күҙәтеү алып барған. Халид ғәскәрҙәренә алып килә -'. Аллаһ менән ант итәм, Халид уларҙы - ҡурайштарҙы - барлығын һиҙмәй ҙә ҡала, улар ғәскәр штабында булғанда, Халид ҡурайштарҙы ҡурҡытырға ашыға һәм йүгерә. Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм йөрөгән, улар ҡалҡыулыҡтан төшөп барған бер ҡалҡыулыҡҡа барып еткәс, дөйәһе туҡтап үкергән. Шулай итеп, халыҡ: «Тор, тор, барайыҡ», — тигән. Әммә дөйә һаман үкерә. Шунан улар: «Әл-Ҡушуаның дөйәһе забастовкала, әл-Ҡушуаның дөйәһе забастовкала», — тинеләр. Шулай итеп, пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйтте: «Әл-Ҡушуа» һуҡманы, сөнки был уның характеры түгел, ә уны филдәр ғәскәрен тыйыусы тыйҙы». Һуңынан Ул: «Йәнемдең ҡулында булғанға ант итәм, улар минән Аллаһтың хөрмәттәрен данларға мәжбүр иткән бер генә ғәмәл дә һорамай, әммә Мин уны мотлаҡ үтәйәсәкмен», — тине. Шунан Ул уны тапап ебәрҙе лә, дөйә күтәрелде. Һөйләүсе былай тигән: Шулай итеп, ул уларҙы ҡалдырып китте - алдан атлап - Хөдәйбиәнең осонда, һыуы аҙ булған ҡоҙоҡ ситендә, тирә-яғында кешеләр тығыҙланған ерҙә туҡтағансы. Халыҡ уның янына йыйылғандан һуң күп тә үтмәне, һыу бөттө һәм улар һыуһауҙарын пәйғәмбәребеҙгә хәбәр иттеләр. Шуға күрә ул ҡынынан уҡ сығарып, уны шунда йәбештерергә ҡуша. Шуға күрә, Аллаһ менән ант итәм, был ҡоҙоҡтан һуң улар өсөн татлы һыу ағып торҙо, улар унан һыу эскәнсе. Улар ошондай хәлдә ҡалғанда, Бүҙәйл бин Варҡо Әл Хузаий ҡапыл үҙ халҡынан бер төркөм кешеләр менән бергә, атап әйткәндә, Хузаа ырыуынан килеп етә. Быға тиклем улар пәйғәмбәребеҙҙең ышаныслы кешеләре булған, тихама халҡынан. Ул әйтте: «Ысынлап та, мин Ҡәғб бин Луғайҙы һәм Әмир бин Луғайҙы Хөдәйбиә ерендә һыу алырға туҡтаттым. Улар менән бергә яңы ғына бала тапҡан, әле быҙауҙарын имеҙгән, быҙауҙарын оҙатып барған әсәләр булған бер нисә дөйә лә бар ине. Улар һуғышып, Бәйтуллоһ Остазына ҡамасаулар. Шуға күрә Ул: «Ысынлап та, беҙ бер кем менән дә һуғышырға килмәнек, ә ғөмрә хажын үтәргә килдек», — тине. Һәм ысынлап та, һуғыш һөҙөмтәһендә Ҡөрәйш халҡы көсһөҙләнгән, юғалтыуҙар кисергән. Теләһәләр, кешеләр менән минең арала бер ниндәй ҙә ҡаршылыҡһыҙ иркен үтергә ваҡыт бирәм. Әгәр мин еңһәм, улар теләһә, улар -Ислам-, күптәр ҡабул иткән дингә күсә ала. Теләмәһәләр, һуғышып арыуҙан ял итеп алалар. Әммә улар теләмәһә -был тәҡдимдән-, тимәк, йәнем ҡулында булған Зат менән мин улар менән ысынлап та был дин исеме менән көрәшәсәкмен, кем беренсе булып еңһә һәм ысынлап та Аллаһ Тәғәлә Үҙ эштәрен тормошҡа ашырасаҡ». Шуға күрә Бүҙәил: «Мин уларға һинең алда әйткәндәреңде әйтәм», — тигән. Һөйләүсе әйтте; Шуға күрә ул Ҡөрәйштәр янына барып: «Ысынлап та, беҙ был кеше менән осрашҡандан һуң һеҙгә килдек, унда уның һүҙҙәрен ишеттек. Әгәр ҙә һеҙ беҙгә был һүҙҙәрҙе аңлатырға теләһәгеҙ, беҙ быны эшләйәсәкбеҙ». Уларҙың наҙандары: «Беҙгә һеҙҙән был хаҡта бер ниндәй ҙә хәбәр кәрәкмәй», — тиҙәр. Һәм о улар араһында аҡыллылар: «Ишеткәнеңде һөйлә уға», — тигән. Ул -Бүҙәил- әйтте: «Мин уның быны һәм быны әйткәнен ишеттем, шунан һуң ул уларға Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм әйткәнде еткерҙе». Шулай итеп, Үрүә бин Мәсғүд тороп: «Эй, кешеләр, һеҙ ата-әсә түгелме?» Улар: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙе. Ул тағы: — Әллә мин -һеҙҙең- бала түгелме? — Улар: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙеләр. Шунан тағы: «Һин миңә шикләнәһеңме?» Улар: «Юҡ», — тип яуап бирҙе. Ул тағы ла: «Белмәйһеңме, бер ваҡыт уҡаждарҙан ярҙам һорап, һуңынан улар теләмәгәс, ғаиләм, балаларым, миңә буйһонғандар менән һиңә килдем?» Улар: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙе. Ул: «Ысынлап та, был кеше һеҙгә аҡыллы тәҡдим тәҡдим итте, шуға күрә уны ҡабул итегеҙ һәм миңә уның менән осрашырға рөхсәт итегеҙ», — тигән. Улар: «Бар, уны табы», — тинеләр. Шулай итеп, ул уның менән осрашты һәм һуңынан ул пәйғәмбәребеҙ менән һөйләште, һуңынан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм Бүҙәилгә әйткәнсә әйтте. Шунан шул ваҡытта Ғүрүә: «Эй, Мөхәммәт, әгәр ҙә һин халҡыңдың эштәрен бөтөрһәң, һин нимә уйлар инең, һиңә тиклем ғәрәптәр араһынан берәйһенең быны эшләгәнен ишеткәнең бармы? Әгәр ҙә башҡа нәмә булһа, Валлаһи, мин ысынында бер нисә фигураны күрҙем, шулай уҡ бер нисә төркөм кешеләрҙе артта ҡалдырҙым, улар һинән ҡасып, һине ташлап китер ине». Шуға күрә Әбү Бәкер уға: «Ауыҙыңды яп! Ҡасып, уны ҡалдырып китәйекме?» Ул: «Был кеше кем?» Сәхәбәләр: «Ул Әбү Бәкер», — тип яуап бирә. Әбү Бәкр: «Йәнемдең ҡулында булған Зат менән ант итәм, әгәр ҙә һин минең өсөн бер ниндәй ҙә хеҙмәт итмәһәм һәм мин һиңә ҡайтармаһам, мин һиңә яуап бирер инем», — тигән. Һөйләүсе әйтте; Һуңынан Ғүрүә тағы ла пәйғәмбәребеҙ менән һөйләшә һәм һөйләгән һайын һаҡалын тота, ә Әл Мөғирә бин Сөйбә пәйғәмбәребеҙҙең башы янында тора һәм ул ҡылыс тота һәм броня кейә. Ә Үрүә ҡулы менән Пәйғәмбәребеҙҙең һаҡалына тейгән һайын, Әл Мөғирә уның ҡулына ҡылыс ҡынының төбө менән һуға, шул уҡ ваҡытта: «Ҡулыңды Пәйғәмбәребеҙҙең һаҡалынан алыҫлаштыр», — тип әйтә. Шулай; Уруа башын күтәреп: «Был кеше кем?» Сәхәбәләр яуап бирә: «Ул — Әл-Мөғирә бин Сөғбә». Урва шунан һуң: «Эй, хыянатсы, һинең хыянатың мине борсой алманыммы?» Элек Әл-Мөғирә, жаһиллек осоронда, бер халыҡты оҙатып йөрөп, уларҙы үлтереп, мөлкәтен тартып алған. Шунан килеп ислам динен ҡабул итә. Шулай итеп, пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи үсәллам шул ваҡытта: «Исламға килгәндә, мин уны ҡабул итәм», — тигән. Байлыҡҡа килгәндә, минең унда бөтөнләй ҡыҫылышым юҡ», — тип уйланы. Шунан Ғүрүә ике күҙен Пәйғәмбәребеҙҙең сәхәбәләренә ҡарай йүнәлтте. Риүәйәтсе: «Аллаһ менән ант итәм, Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ҡаҡырыҡ ташлап, бер иптәшенең аламаһына төшмәҫ ине, әммә ул кеше уны битенә һәм тиреһенә һөртөр ине», — тигән. Һәм Ул бойороҡ биргәс, улар шунда уҡ Уның бойороҡтарын үтәргә ашыҡтылар. Ә ул тәһәрәт алырға теләһә, улар гел һуғыша тиерлек, сөнки улар уның тәһәрәтенә һыу әҙерләү өсөн һуғыша. Ул һөйләгәндә, улар Уның алдында тауыштарын түбәнәйттеләр һәм Уны данлағанда Уға ҡараштарын үткерләтмәнеләр. Шуға күрә Ғүрүә дуҫтарына ҡайтып: «Эй, кешеләр, Аллаһ менән ант итәм, ысынлап та, мин батшалар менән осрашырға ебәрелгән илсе булдым, шулай уҡ Ҡайсар – Рим батшаһы – һәм Кисра – Фарсы батшаһы – шулай уҡ батша ән-Нәжәсийгә. Валлаһи, мин бер ҡасан да сәхәбәләр кеүек юғары күтәрелгән батшаны күргәнем юҡ t Мөхәммәт шәллаллаһу ғәләйһи вәссәләм Мөхәммәтте данланы. Был дөрөҫ, ул ҡаҡырыҡ түгел, ә һуңынан ул уларҙың береһенең алама эләгә, әгәр ул йыуырға йыйынған ҡаҡырыҡ уның йөҙө һәм тиреһе һәм әгәр ул уларҙы бойора, һуңынан улар шунда уҡ тырышып, уны үткәрергә һәм ҡасан ул тәһәрәт ала, улар тиерлек көрәшә, сөнки улар өҫтөндә көрәшә, уның ҡалған һыу voices ҡасан ул s һаҡ ҡына - һәм улар уға ҡараштарын йүнәлтмәй, сөнки улар уны шул тиклем хөрмәт итә. Ысынлап та, ул һеҙгә изгелеккә килтерәсәк тәҡдим тәҡдим итте, шуға күрә уны ҡабул итегеҙ». Шул саҡта Бәни Кинәнәләрҙең береһе: «Уның менән осрашырға рөхсәт итегеҙ», — тигән. Улар: «Ҡаршы ал», — тинеләр. Ул кеше пәйғәмбәребеҙгә һәм уның сәхәбәләренә килгәс, Рәсүлуллаһу ғәләйһис-сәләм: «Был шулай һәм шулай», — тигән. Ул дөйәләрҙе данлаған халыҡтан килгән, шуға күрә уларҙы үҙенә ебәргән». Шуға күрә уға дөйә ебәрелгән. Ә халыҡ уны һуңынан талбиә әйтеп ҡаршы алды. Быны күргән кеше: «Дан Аллаһҡа!» Был кешеләргә Бәйтуллоһҡа килергә ҡамасауламаҫҡа кәрәк. Дуҫтары янына ҡайтҡас: «Дөйәләрҙең яғаһы һәм тамғалары ҡуйылғанын күрҙем, шуға күрә уларҙы Бәйтуллоһтан һаҡлау урынһыҙ тип уйланым», — тигән. Ҡапыл уларҙан ғәҙәттә Микраз бин Хафш тип аталған бер кеше тороп баҫты ла: «Уның менән осрашырға рөхсәт итегеҙ», — тине. Шунан улар: «Уның менән осрашығыҙ», — тинеләр. Ул кеше улар янына килгәс, пәйғәмбәребеҙ: «Был Микраз, ул яуыз кеше», — тигән. Шулай итеп, Микраз Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм менән һөйләшә башлай. Уның менән һөйләшеп ултырғанда, ҡапыл Сөхәйл бин Әмрү килеп етте. [Мәғмәр] әйтте; Шуға күрә ул миңә [Икримә]нән [Әйүпкә] һөйләне: «Сөхәйл бин Әмрү килгәс, пәйғәмбәребеҙ: «Ысынлап та, һинең эштәрең еңеләйҙе», — тине. [Мәғмәр] әйтте; [Әз Зөһрий] был хәҙистең риүәйәтендә былай тигән: «Шунан һуң Сөхәйл бин Әмрү килеп: «Бында - ҡағыҙ килтерегеҙ һәм беҙҙең менән һеҙҙең арала килешелгән хат яҙығыҙ», — тине. Шулай итеп, пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм яҙыусы тип атаны һәм пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйтте: «Яҙығыҙ- бисмилләһир рахмәнир маткә». Шуға күрә Сөхәйл: «Әр-Рахман исеменә ҡағылышлы, Аллаһ менән ант итәм, мин уны белмәйем», — тигән. Әммә Бисмикә Аллаһумма - Һинең исемең менән, йә Аллаһ - тип яҙ, элек нисек яҙғанһың», — тип яҙ. Шуға күрә мосолмандар: «Аллаһ менән ант итәм, уны бисмилләһир рахмәәнир рахманирҙан башҡа яҙмағыҙ», — тигән. Шуға күрә пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм: «Яҙығыҙ; 'Бисмика Аллаһумма'. Шунан Ул: «Был Мөхәммәт Рәсүлуллаһ тарафынан төҙөлгән килешеү», — тине. Шунда уҡ Сөхәйл: «Аллаһ менән ант итәм, әгәр һинең Аллаһтың илсеһе икәнеңде белһәк, һинең Бәйтуллоһтан сығыуыңа ҡамасауламаҫ инек, һинең менән һуғышмаҫ инек», — тине. Әммә яҙығыҙ: «Мөхәммәт бин Ғабдулла». Шулай итеп, пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйтте; «Аллаһ менән ант итәм, һеҙ мине инҡар итһәгеҙ ҙә, мин ысын мәғәнәһендә Аллаһтың илсеһемен!» Яҙығыҙ: Мөхәммәт бин Ғабдуллаһ. Әз Зөһрий: «Был уның һүҙҙәренә бәйле: «Улар минән Аллаһтың хөрмәттәрен данлаған үтенес һорамай, әммә мин уны мотлаҡ бирәм», — тигән. Шул саҡта пәйғәмбәребеҙ уға: «Беҙгә Бәйтуллоға барып, унда тауаф ҡылыу өсөн ирек биреү шарты менән», — тигән. Сөһәйел: «Аллаһ менән ант итәм, ғәрәптәр һиңә беҙҙе көсләп алдылар тип әйтмәһен», — тине. Шулай ҙа беҙ киләһе йылда шул мөмкинлекте бирәсәкбеҙ. Һәм артабанғы шарт шул: динеңде тотҡан хәлдә лә, беҙҙең яҡтан һиңә бер кем дә килмәһен, ә һин буйһонорға тейешһең беҙгә кире бирегеҙ'. Шунан мосолмандар -пратестар: «Сүбхәәналлаһ, мосолман булып килһә лә, нисек мөшриктәргә ҡайтарылырға мөмкин?» Улар бәхәсләшеп ултырғанда, ҡапыл Әбү Йәндал бин Сөхәйл бин Әмру бәйләнгән хәлдә килеп етә һәм мосолмандарға ҡушылһын өсөн Мәккә ҡалаһының тигеҙлектәренән ҡаса. Шуға күрә Сөхәйл: «Эй, Мөхәммәт, был һеҙҙең килешелгәнсә миңә тапшырырға тейешле тәүге кеше», — тигән. Шуға күрә пәйғәмбәребеҙ: «Ысынлап та, беҙ әле килешеп эшләмәнек», — тигән. Сөхәйл: «Аллаһ менән ант итәм, тимәк, мин һеҙҙең менән мәңгелеккә бер ниндәй ҙә тыныслыҡ килешүе төҙөмәйәсәкмен», — тигән. Пәйғәмбәребеҙ: «Уны миңә айырым рәүештә бирегеҙ», — тигән. Сөхәйл: «Мин уны һиңә бер ҡасан да бирмәйем», — тигән. Ул тағы ла: «Улай булма, миңә бир», — тигән. Сөхәйл: «Мин быны эшләмәйем», — тигән. Микраз: «Хатта беҙ ҙә һиңә уңайлыҡ бирҙек», — тигән. Әбү Жәндал: «Әй, мосолмандар, мин мосолман булып килһәм дә, мөшриктәргә ҡайтарыласаҡмынмы? Минең ниҙәр кисергәнемде күрмәйһеңме?» Ысынлап та, Әбү Жәндал Аллаһ юлын һайлағаны өсөн бик аяуһыҙ язалауҙарға дусар ителгән. Һөйләүсе әйтте; Шулай итеп, Ғүмәр бин Әл-Хәтсхаб, Аллаһ унан риза булһын, былай тигән: «Шулай итеп, мин Аллаһ пәйғәмбәре менән осраштым һәм шунан һораным: «Һин ысынлап та Аллаһтың пәйғәмбәре түгелме?» Ул: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙе. Мин әйттем: «Беҙ хәҡиҡәттән өҫтөн, ә дошмандарыбыҙ ялғандан өҫтөн түгелме?» Ул: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙе. Мин: «Улай булғас, ниңә беҙ динебеҙҙе кәмһетеүҙе ҡабул итәбеҙ?» Ул: «Ысынлап та, мин Аллаһтың Илсеһе, Уға буйһонмайым, Ул минең Ярҙамсым», — тине. Мин әйттем: «Беҙ мотлаҡ Бәйтуллоға барабыҙ, унан һуң унда тауаф эшләйбеҙ, тимәнегеҙме?» Ул: «Дөрөҫ. Тик мин һиңә быйыл уға барабыҙ тип әйттемме?» Ғүмәр: «Мин: «Юҡ», — тип яуап бирҙем. Ул тағы ла: «Һин мотлаҡ уның янына барып, унда тауаф ҡылырһың», — тине. Ғүмәр: «Шулай итеп, мин Әбү Бәкер менән осраштым һәм: «Эй, Әбү Бәкер, ул ысынлап та Аллаһтың пәйғәмбәре түгелме?» Әбү Бәкер: «Эйе, шулай», — тип яуап бирә. Мин әйттем: «Беҙ хәҡиҡәттән өҫтөн, ә дошмандарыбыҙ ялғандан өҫтөн түгелме?» Ул: «Эйе, шулай», — тип яуап бирҙе. Мин тағы: «Улай булғас, ниңә беҙ динебеҙҙе кәмһетеүҙе ҡабул итәбеҙ?» Әбү Бәкр: «Эй, яугир, ысынлап та, Ул Аллаһтың Илсеһе, саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм, һәм Ул Раббыһына буйһонмаҫ, Ул Уның Ярҙамсыһы». Шулай булғас, Уның бойороҡтарына йәбешегеҙ һәм уларҙы боҙмағыҙ. Аллаһ менән ант итәм, ысынлап та, Ул хәҡиҡәттән өҫтөн». Мин әйттем: «Бер ваҡыт Ул беҙ мотлаҡ Бәйтуллоға барабыҙ, шунан һуң унда тауаф эшләйбеҙ, тип әйтмәнеме?» Әбү Бәкер яуап бирә: «Дөрөҫ. Тик быйыл янына килербеҙ, тинеме?» Мин яуап бирҙем: «Юҡ». Әбү Бәкер: «Һеҙ мотлаҡ уның янына барырһығыҙ һәм унда тауаф ҡылырһығыҙ», — тигән. [Әз Зөһрий] әйтте; Ғүмәр: «Үҙемдең ғәмәлдәрем арҡаһында мин бер нисә изге эш эшләнем - урынһыҙ һүҙҙәр өсөн ғәфү итеү өсөн -», — тигән. Килешеүҙе тамамлағандан һуң, Рәсүлуллаһ ғәләйһис-сәләм сәхәбәләренә: «Тороп, ҡорбан малдарығыҙҙы һуйығыҙ, һуңынан баштарығыҙҙы ҡырҡығыҙ», — тигән. Риүәйәтсе: «Аллаһ менән ант итәм, Ул өс тапҡыр бойорғанға тиклем бер генә кеше лә торманы – Уның бойороғон үтәү өсөн. Берәүһе лә уның бойороғон үтәргә тормағас, ниһайәт, ул Өммө Сәләмәне ҡаршы алырға инеп, мосолмандар араһында үҙе менән булған хәлдәрҙе һөйләп бирә. Шуға күрә Өммө Сәләмә әйтте: «Эй, Аллаһ пәйғәмбәре, һиңә оҡшаймы . улар өсөн уны эшләү? Сыҡ, ҡорбан дөйәһеңде һуйғансы, береһенә лә бер һүҙ ҙә әйтмә, шунан сәс ҡырҡырға цирюльникты саҡыраһың. Шулай итеп, ул сығып китте һәм ҡорбан дөйәһен һуйып бөтмәйенсә, бер кем менән дә һөйләшмәне, шунан һуң үҙенең цирюльникын цирюльник янына саҡырҙы .