حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ وَيُونُسُ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ الْغَنَوِيِّ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ إِنَّ قُرَيْشًا قَالَتْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ دَعُوا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ حَتَّى يَمُوتُوا مَوْتَ النَّغَفِ فَلَمَّا صَالَحُوهُ عَلَى أَنْ يَقْدَمُوا مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ وَيُقِيمُوا بِمَكَّةَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُشْرِكُونَ مِنْ قِبَلِ قُعَيْقِعَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَصْحَابِهِ ارْمُلُوا بِالْبَيْتِ ثَلَاثًا وَلَيْسَ بِسُنَّةٍ قُلْتُ وَيَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّهُ طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرٍ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا فَقُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَكَذَبُوا فَقَالَ صَدَقُوا قَدْ طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرٍ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ كَانَ النَّاسُ لَا يُدْفَعُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُصْرَفُونَ عَنْهُ فَطَافَ عَلَى بَعِيرٍ لِيَسْمَعُوا كَلَامَهُ وَلَا تَنَالُهُ أَيْدِيهِمْ قُلْتُ وَيَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ قَالَ صَدَقُوا إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَمَّا أُمِرَ بِالْمَنَاسِكِ عَرَضَ لَهُ الشَّيْطَانُ عِنْدَ الْمَسْعَى فَسَابَقَهُ فَسَبَقَهُ إِبْرَاهِيمُ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِ جِبْرِيلُ إِلَى جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ فَعَرَضَ لَهُ شَيْطَانٌ قَالَ يُونُسُ الشَّيْطَانُ فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ حَتَّى ذَهَبَ ثُمَّ عَرَضَ لَهُ عِنْدَ الْجَمْرَةِ الْوُسْطَى فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ قَالَ قَدْ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ قَالَ يُونُسُ وَثَمَّ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ وَعَلَى إِسْمَاعِيلَ قَمِيصٌ أَبْيَضُ وَقَالَ يَا أَبَتِ إِنَّهُ لَيْسَ لِي ثَوْبٌ تُكَفِّنُنِي فِيهِ غَيْرُهُ فَاخْلَعْهُ حَتَّى تُكَفِّنَنِي فِيهِ فَعَالَجَهُ لِيَخْلَعَهُ فَنُودِيَ مِنْ خَلْفِهِ { أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا } فَالْتَفَتَ إِبْرَاهِيمُ فَإِذَا هُوَ بِكَبْشٍ أَبْيَضَ أَقْرَنَ أَعْيَنَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَقَدْ رَأَيْتُنَا نَبِيعُ هَذَا الضَّرْبَ مِنْ الْكِبَاشِ قَالَ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِ جِبْرِيلُ إِلَى الْجَمْرَةِ الْقُصْوَى فَعَرَضَ لَهُ الشَّيْطَانُ فَرَمَاهُ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ حَتَّى ذَهَبَ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِ جِبْرِيلُ إِلَى مِنًى قَالَ هَذَا مِنًى قَالَ يُونُسُ هَذَا مُنَاخُ النَّاسِ ثُمَّ أَتَى بِهِ جَمْعًا فَقَالَ هَذَا الْمَشْعَرُ الْحَرَامُ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِ إِلَى عَرَفَةَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَلْ تَدْرِي لِمَ سُمِّيَتْ عَرَفَةَ قُلْتُ لَا قَالَ إِنَّ جِبْرِيلَ قَالَ لِإِبْرَاهِيمَ عَرَفْتَ قَالَ يُونُسُ هَلْ عَرَفْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَمِنْ ثَمَّ سُمِّيَتْ عَرَفَةَ ثُمَّ قَالَ هَلْ تَدْرِي كَيْفَ كَانَتْ التَّلْبِيَةُ قُلْتُ وَكَيْفَ كَانَتْ قَالَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَمَّا أُمِرَ أَنْ يُؤَذِّنَ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ خَفَضَتْ لَهُ الْجِبَالُ رُءُوسَهَا وَرُفِعَتْ لَهُ الْقُرَى فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الْغَنَوِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الطُّفَيْلِ فَذَكَرَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا تَنَالُهُ أَيْدِيهِمْ وَقَالَ وَثَمَّ تَلَّ إِبْرَاهِيمُ إِسْمَاعِيلَ لِلْجَبِينِ

Тхоьга дийцина, [Сурайжас] а, [Юнуса] а шиммо а аьлла; вайна [Хьаммада, ибн Саламата] [Абу Ӏашим Аль-ГӀанавига] [Абу Ат Туфайлера] хаам бина, цо аьлла; «Ас элира [Ибн Ӏаббасе]: «Сан нахана суннат хета РасулуллахӀ саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам Делан ЦӀийнахь сиха лелар». Ибн Ӏаббаса аьлла; — Уьш нийса а, уьш а аьшпаш бу». Ас элира; — Бакъдерг хӀун ду? Ибн Ӏаббаса аьлла; 'Уьш нийса хилла Делан Элча саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам КаӀбат чохь хилча сиха лелаш хилча, цара аьшпаш биттина нагахь санна иза суннатехь делахь. Баккъалла а, Къурайшаша аьлла, Хьудайбийатан барт бечу хенахь; — Мухьаммад а, цуьнан накъостий а Ӏадда бита, жӀаьлеш леш санна, уьш дӀакхалхалц. Шаьш цуьнца барт бича, тӀедогӀучу шарахь схьа а баьхкина, кхаа дийнахь Маккахь Ӏийр бара уьш. РасулуллахӀ шалЛахӀу ваӀалайхӀи ва саллам веара, мушрикаш КъуайкъиӀан агӀорхьара баьхкина волуш. ТӀаккха РасулуллахӀа шалЛохӀу ваӀалайхӀи ва саллам элира шен асхьабашка: «КӀабат чохь кхузза сихло шайн гӀулчаш, иза суннат долу хӀума дац». Ас элира; Сан наха чӀагӀдо, Делан Элчано шен эмкал тӀехь Сафана а, Марватана а юкъахь тӀаваф дина бохуш, ткъа иза суннат долу хӀума ду. Ибн Ӏаббаса жоп делира; — Бакъдерг а, аьшпаш а дийцина цара». Ас элира; — ХӀун бакъдерг боху цара? Ткъа хӀун аьшпаш буьту цара? Ибн Ӏаббаса аьлла; — Уьш нийса бара, РасулуллахӀ шалЛахӀу ваӀалайхӀи ва саллам шен эмкал тӀехь Сафана а, Марвана а юкъахь тӀаваф дина хилла, цара аьшпаш биттина, хӀунда аьлча иза суннат дац. Хьалха заманахь АллахӀан элчанах (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) нах юхатоьхна а ца хилла, цуьнгара дӀа ца дерзийна, цо шен эмкал тӀехь тӀаваф дора, царна цуьнан дешнаш хезийта а, цуьнан меттиг ган а, церан куьйгаш цу тӀе ца кхачадайта а». Ас элира; «Сан наха а чӀагӀдо, шафана а, марвана а юкъахь Делан Элча саллаллахӀу ӀалайхӀи васаллам саӀ ву бохуш, иза суннат хӀума ду бохуш». Ибн Ӏаббаса жоп делира; 'Уьш нийса бу, бакъдерг аьлча, ИбрахӀимна хьаж Ӏадаташ кхочушдан омра дича, цӀеххьана СаӀӀ меттехь шайтӀа гучуделира, тӀаккха шайтӀа цунна хьалха дӀадахара, ИбрахӀим цунна хьалха дӀадахара, тӀаккха иза а, Жибрил а Джумра Акаба дӀавахара, меттигехь гучуделира, цу де Йунунас аьлла; 'Ас ШайтӀа' тӀаккха шинне а шайтӀанна тӀе ворхӀ тӀулг кхоьссина иза дӀадаллалц, тӀаккха иза гучувелира Жумра Вустхахь, тӀаккха шинне а шайтӀанна тӀе ворхӀ тӀулг кхоьссина, цул тӀаьхьа ИбрахӀима иза - шен бер - шен хьаьжкӀашна тӀе дӀа а диллина, цу хенахь ИсмаьӀила ширт лелош вара ИсмаьӀил аьлла; «ХӀай сан да, баккъалла а, хӀара доцург кхин духар дац сан, со дӀакъовла, дӀадаккха ахь иза, ахь со цу чохь дӀакъовла, тӀаккха ИбрахӀим дӀадаккха гӀоьртира иза, тӀаккха цо шена тӀехьара кхайкхам бира; «ХӀай ИбрахӀим, баккъалла а ахь тӀечӀагӀдина и гӀан». QS Аш Шафат; 104-105, тӀаккха юхахьаьжча ИбрахӀимна гира цигахь маӀаш йолу кӀайн уьстагӀ. Ибн Ӏаббаса кхидӀа а элира; — Вайна гина вай уьстагӀий доьхкина, - кхидӀа а дийцира цо; — ТӀаккха ИбрахӀима Жумра Ал-Къушва дӀавигира иза, тӀаккха шайтӀа гучуделира, тӀаккха ИбрахӀима ворхӀ тӀулг кхийсира цунна тӀе иза дӀаваххалц, тӀаккха Жибрила Мина дӀавигира иза, Жибрила элира; — ХӀара Мина ю. - [Юнуса] аьлла; — ХӀара адамаш сецна меттиг ю - цул тӀаьхьа Жабрила дӀавигира иза ДжамӀуне - Муздалифате - тӀаккха цо элира; — ХӀара хьарам юкъаралла ю. ТӀаккха Жибрила иза Ӏарафате дӀавигира. [Ибн Ӏаббаса] элира; — «Арафат» хӀунда олу хаьий хьуна? Ас жоп делира; 'ХӀан-хӀа'. Ибн Ӏаббаса аьлла; — Баккъалла а, Жабраила аьлла цкъа ИбрахӀиме Ӏарафта -хьуна хаьий-? ' - [Юнуса] элира; 'хал 'арафта -хьуна хаьий-? - жоп делира ИбрахӀима; — ХӀаъ, — элира Ибн Ӏаббаса; «Цундела Ӏарафат олуш хилла цуьнах, цул тӀаьхьа Ибн Ӏаббас бер ала; — Талбия муха йолаелла хаьий хьуна? – юха а хаьттира ас; — Муха ду иза? Ибн Ӏаббаса аьлла; «Бакъдолуш, ИбрахӀиме адамашка ХьаьжцӀа кхайкха аьлла омра дича, лаьмнаш цунна хьалха охьатаьӀира, ярташ цунна хьалха хьалаяьхна, тӀаккха ИбрахӀима адамашка ХьаьжцӀа кхайкхира». Дийцина тхуна [МуӀаммала] дийцина тхуна [Хьаммада] дийцина тхуна [Абу Ӏашим Аль-ГӀанавий] цо аьлла; Суна хезира [Абу Ат Туфайл], тӀаккха цо хьадис хьахийра, цо бен ца элира; — Церан куьйгашца кхочуш ца хилла. Цигахь ИбрахӀима ИсмаьӀал шен хьаьжкӀашна тӀе охьавиллира.