Al Alim

Imam Ahmad : 2024

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا } قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْأَنْصَارِ أَهَكَذَا نَزَلَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ أَلَا تَسْمَعُونَ إِلَى مَا يَقُولُ سَيِّدُكُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَا تَلُمْهُ فَإِنَّهُ رَجُلٌ غَيُورٌ وَاللَّهِ مَا تَزَوَّجَ امْرَأَةً قَطُّ إِلَّا بِكْرًا وَمَا طَلَّقَ امْرَأَةً لَهُ قَطُّ فَاجْتَرَأَ رَجُلٌ مِنَّا عَلَى أَنْ يَتَزَوَّجَهَا مِنْ شِدَّةِ غَيْرَتِهِ فَقَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُ أَنَّهَا حَقٌّ وَأَنَّهَا مِنْ اللَّهِ تَعَالَى وَلَكِنِّي قَدْ تَعَجَّبْتُ أَنِّي لَوْ وَجَدْتُ لَكَاعًا تَفَخَّذَهَا رَجُلٌ لَمْ يَكُنْ لِي أَنْ أَهِيجَهُ وَلَا أُحَرِّكَهُ حَتَّى آتِيَ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَوَاللَّهِ لَا آتِي بِهِمْ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ قَالَ فَمَا لَبِثُوا إِلَّا يَسِيرًا حَتَّى جَاءَ هِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ وَهُوَ أَحَدُ الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ فَجَاءَ مِنْ أَرْضِهِ عِشَاءً فَوَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ رَجُلًا فَرَأَى بِعَيْنَيْهِ وَسَمِعَ بِأُذُنَيْهِ فَلَمْ يَهِجْهُ حَتَّى أَصْبَحَ فَغَدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي جِئْتُ أَهْلِي عِشَاءً فَوَجَدْتُ عِنْدَهَا رَجُلًا فَرَأَيْتُ بِعَيْنَيَّ وَسَمِعْتُ بِأُذُنَيَّ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا جَاءَ بِهِ وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ وَاجْتَمَعَتْ الْأَنْصَارُ فَقَالُوا قَدْ ابْتُلِينَا بِمَا قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ الْآنَ يَضْرِبُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هِلَالَ بْنَ أُمَيَّةَ وَيُبْطِلُ شَهَادَتَهُ فِي الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ هِلَالٌ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِي مِنْهَا مَخْرَجًا فَقَالَ هِلَالٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ أَرَى مَا اشْتَدَّ عَلَيْكَ مِمَّا جِئْتُ بِهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَصَادِقٌ وَ وَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ أَنْ يَأْمُرَ بِضَرْبِهِ إِذْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَحْيَ وَكَانَ إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْيُ عَرَفُوا ذَلِكَ فِي تَرَبُّدِ جِلْدِهِ يَعْنِي فَأَمْسَكُوا عَنْهُ حَتَّى فَرَغَ مِنْ الْوَحْيِ فَنَزَلَتْ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ } الْآيَةَ فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا هِلَالُ فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَكَ فَرَجًا وَمَخْرَجًا فَقَالَ هِلَالٌ قَدْ كُنْتُ أَرْجُو ذَاكَ مِنْ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسِلُوا إِلَيْهَا فَأَرْسَلُوا إِلَيْهَا فَجَاءَتْ فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمَا وَذَكَّرَهُمَا وَأَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَذَابَ الْآخِرَةِ أَشَدُّ مِنْ عَذَابِ الدُّنْيَا فَقَالَ هِلَالٌ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ صَدَقْتُ عَلَيْهَا فَقَالَتْ كَذَبَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَاعِنُوا بَيْنَهُمَا فَقِيلَ لِهِلَالٍ اشْهَدْ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنْ الصَّادِقِينَ فَلَمَّا كَانَ فِي الْخَامِسَةِ قِيلَ يَا هِلَالُ اتَّقِ اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكَ الْعَذَابَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَا يُعَذِّبُنِي اللَّهُ عَلَيْهَا كَمَا لَمْ يَجْلِدْنِي عَلَيْهَا فَشَهِدَ فِي الْخَامِسَةِ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنْ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ قِيلَ لَهَا اشْهَدِي أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنْ الْكَاذِبِينَ فَلَمَّا كَانَتْ الْخَامِسَةُ قِيلَ لَهَا اتَّقِ اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكِ الْعَذَابَ فَتَلَكَّأَتْ سَاعَةً ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ لَا أَفْضَحُ قَوْمِي فَشَهِدَتْ فِي الْخَامِسَةِ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنْ الصَّادِقِينَ فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا وَقَضَى أَنَّهُ لَا يُدْعَى وَلَدُهَا لِأَبٍ وَلَا تُرْمَى هِيَ بِهِ وَلَا يُرْمَى وَلَدُهَا وَمَنْ رَمَاهَا أَوْ رَمَى وَلَدَهَا فَعَلَيْهِ الْحَدُّ وَقَضَى أَنْ لَا بَيْتَ لَهَا عَلَيْهِ وَلَا قُوتَ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُمَا يَتَفَرَّقَانِ مِنْ غَيْرِ طَلَاقٍ وَلَا مُتَوَفًّى عَنْهَا وَقَالَ إِنْ جَاءَتْ بِهِ أُصَيْهِبَ أُرَيْسِحَ حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِهِلَالٍ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الْأَلْيَتَيْنِ فَهُوَ لِلَّذِي رُمِيَتْ بِهِ فَجَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الْأَلْيَتَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا الْأَيْمَانُ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَانٌ قَالَ عِكْرِمَةُ فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَمِيرًا عَلَى مِصْرٍ وَكَانَ يُدْعَى لِأُمِّهِ وَمَا يُدْعَى لِأَبِيهِ

اسان کي [يزيد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عباد بن منصور] عڪريمه کان [ابن عباس] کان، هن چيو ته جڏهن آيت نازل ٿيندي: - ۽ جيڪي نيڪ عورتن تي زنا جو الزام لڳائين ٿا ۽ اهي چار شاهد نه آڻين ٿا، ته پوءِ جيڪي انهن تي الزام لڳائين ٿا انهن کي اسي ڀيرا مار ڏني ويندي، ۽ انهن جي شاهدي هميشه لاءِ قبول نه ڪندا - سعد بن عباده، - جيڪو انصار جو اڳواڻ هو، چيو؛ 'ڇا اهڙي طرح آيت نازل ٿي هئي، اي الله جا رسول؟' رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'اي انصار جا ماڻهو، ڇا توهان نه ٻڌو ته توهان جي اڳواڻ ڇا چيو؟' انهن جواب ڏنو؛ 'يا الله جا رسول، ان تي تنقيد نه ڪريو، - ڇو ته - بيشڪ هو هڪ حسد ڪندڙ ماڻهو آهي. الله جو قسم، هن ڪڏهن به شادي نه ڪئي سواءِ هڪ ڇوڪري جي، ۽ هن ڪڏهن به پنهنجي زال کي طلاق نه ڏني، ڇاڪاڻ ته هوءَ تمام گهڻي حسد ڪندڙ هئي'. سعد چيو؛ الله جو قسم، اي الله جا رسول، مان ڄاڻان ٿو ته آيت سچي آهي ۽ اها الله جي طرفان آهي. پر مون کي واقعي حيرت ٿيندي آهي جيڪڏهن مون کي اها لعنتي عورت ڪنهن مرد سان مباشرت ڪندي نظر اچي، پر مون کي ڪو به حق ناهي ته مان ناراض ٿيان ۽ ان کي اتان ڪڍي ڇڏيان جيستائين مان چار شاهد نه آڻيان. الله جو قسم، مان انهن کي ان وقت تائين نه آڻي سگهندس جيستائين اهو مرد پنهنجي ضرورت پوري نه ڪري. ابن عباس چيو: ٿوري دير کان پوءِ هلال بن اميه آيو. هو انهن ٽن مان هڪ هو جن کي توبه ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو هو. هو منجهند پنهنجي ڳوٺ کان پنهنجي گهر آيو ۽ هڪ ماڻهو کي پنهنجي گهر جي ويجهو مليو. هن پنهنجي اکين سان ڏٺو ۽ پنهنجي ڪنن سان ٻڌو. پر ان کي ٻئي ڏينهن تائين ان ماڻهوءَ سان ناراض ٿيڻ جو حق نه هو. تنهن ڪري هو صبح سوير رسول الله ﷺ وٽ ويو ۽ چيو: اي الله جا رسول، ڪالهه منجهند مان پنهنجي گهر وارن وٽ ويس ۽ هڪ ماڻهو کي پنهنجي زال جي ويجهو مليو. مون پنهنجي اکين سان ڏٺو ۽ مون پنهنجي ڪنن سان به ٻڌو. رسول الله ﷺ هلال جي آندي خبر کان خوش نه هئا ۽ اها خبر هن لاءِ ڏکي هئي. ان دوران، انصار جا ماڻهو گڏ ٿيا هئا، پوءِ انهن چيو؛ 'بيشڪ، اسان کي سعد بن عباده جي هڪ ڳالهه سان آزمايو ويو آهي. هاڻي رسول الله صلي الله عليه وسلم هلال بن اميه کي ماريو ۽ مسلمانن جي سامهون سندس شاهدي رد ڪري ڇڏي. هلال چيو؛ 'الله جو قسم، مون کي اميد آهي ته الله منهنجي زال کان منهنجي لاءِ نڪرڻ جو رستو پيدا ڪندو'. هلال ٻيهر چيو؛ 'يا الله جا رسول، بيشڪ مان واقعي ڪجهه ڏسان ٿو جيڪو توهان لاءِ ڏکيو آهي - اهو - يعني - ان خبر جي صورت ۾ جيڪو مان کڻي آيو آهيان. الله بهتر ڄاڻي ٿو ته مان واقعي هڪ ايماندار ماڻهو آهيان'. الله جو قسم، رسول الله صلي الله عليه وسلم اصل ۾ هلال کي مارڻ جو حڪم ڏيڻ چاهيندا هئا، ڇاڪاڻ ته الله ضرور رسول الله صلي الله عليه وسلم تي وحي موڪليندو. حقيقت ۾، جيڪڏهن هن تي وحي نازل ٿي رهي هئي، ته انهن کي ان جي باري ۾ سندس چمڙي ۾ تبديلي جي ذريعي خبر هئي جيڪا ڀوري / ڪاري ٿي وئي. ان جو مطلب آهي ته انهن هن کي ان وقت تائين پريشان نه ڪيو جيستائين هو وحي حاصل ڪرڻ ختم نه ڪيو. تنهنڪري آيت نازل ٿي؛ ' -۽ جيڪي پنهنجي زالن تي زنا جو الزام لڳائين ٿا، جيتوڻيڪ انهن وٽ پاڻ کان سواءِ ڪو به شاهد نه هجي، ته پوءِ ان شخص جي شاهدي چار ڀيرا الله جي نالي تي قسم کڻڻ آهي - آيت جي آخر تائين. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجو وات کوليو ۽ پوءِ فرمايو: 'اي هلال، خوش رهو - ڇو ته - بيشڪ الله توهان لاءِ جاءِ ۽ نڪرڻ جو رستو ٺاهيو آهي'. هلال جواب ڏنو؛ 'يقيناً مان پنهنجي رب کان اها اميد رکان ٿو'. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'تنهنجي طرفان - عورت - هلال جي زال کي خط موڪليو'. پوءِ دوستن عورت ڏانهن خط موڪليو ۽ عورت آئي. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم مٿي ڏنل آيت هلال بن اميه ۽ سندس زال کي پڙهي. هن ٻنهي کي ياد ڏياريو ۽ ٻڌايو ته آخرت جو عذاب هن دنيا جي عذاب کان وڌيڪ سخت آهي. هلال چيو؛ 'الله جو قسم، اي الله جا رسول، مان واقعي ان بابت سچو آهيان'. هلال جي زال جواب ڏنو؛ 'هن ڪوڙ ڳالهايو'. پوءِ رسول الله ﷺ فرمايو؛ 'پنهنجا جملا توهان ٻنهي کي پڙهو'. هلال کي چيو ويو ته 'گواهي ڏيو'. پوءِ هلال چار شاهدين سان الله جو نالو وٺي شاهدي ڏني؛ ته بيشڪ هو نيڪ ماڻهن مان هڪ آهي. جڏهن اهو پنجين تي پهچي ٿو ته هلال کي چيو ويندو آهي؛ 'اي هلال، الله کان ڊڄو، ڇو ته بيشڪ هن دنيا جو عذاب آخرت جي عذاب کان هلڪو آهي. ۽ بيشڪ هي انهن عنصرن مان هڪ آهي جيڪي توهان لاءِ عذاب جي موجودگي کي ضروري بڻائين ٿا'. هلال جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، الله مون کي هن جي - زال - جي ڪري عذاب نه ڏيندو، جيئن هو مون کي هن عورت جي ڪري عذاب نه ڏيندو'. هلال پوءِ پنجين لاءِ شاهدي ڏني؛ ته جيڪڏهن هو ڪوڙ ڳالهائيندڙن مان آهي ته الله جي لعنت ان تي پوندي. ان کان پوءِ هلال جي زال کي چيو ويو ته؛ 'الله جي نالي تي چار ڀيرا شاهدي ڏيو؛ ته بيشڪ هو - هلال - ڪوڙ ڳالهائيندڙن مان آهي.' ۽ اهو هڪ اهڙو عنصر آهي جيڪو توهان لاءِ عذاب جي ضرورت آهي. هلال جي زال هڪ لمحي لاءِ خاموش رهي ۽ پوءِ چيو؛ 'الله جو قسم، مان پنهنجي قوم کي تباهه نه ڪندس'. هلال جي زال پوءِ پنجين گواهي ڏني ته جيڪڏهن هلال نيڪ ماڻهن مان هجي ها ته الله جو عذاب هن تي ايندو. تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم انهن ٻنهي کي الڳ ڪري ڇڏيو ۽ فيصلو ڪيو ته ٻار کي سندس پيءُ جي نالي سان نه سڏيو وڃي، سندس زال هاڻي الزام نه لڳائيندي ۽ ٻار تي الزام نه لڳائيندي. جيڪو به عورت يا سندس ٻار تي زنا جو الزام لڳائيندو ان کي سزا ڏني ويندي. هن اهو به فيصلو ڪيو ته هلال پنهنجي زال کي پناهه ۽ کاڌو فراهم ڪرڻ جو پابند نه هو ڇاڪاڻ ته اهي طلاق يا موت سان الڳ نه ٿيا هئا. رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'جيڪڏهن عورت پيلي ڳاڙهي چمڙي، ننڍڙي هيٺان ۽ ننڍڙن ٻچن سان ٻار کي جنم ڏئي ٿي، ته پوءِ اهو هلال جو ٻار آهي. پر، جيڪڏهن هوءَ هڪ ٻار کي جنم ڏئي ٿي جنهن جي ناسي، گهنگھري چمڙي، وڏا عضوا ۽ وڏا ٻچا آهن، ته پوءِ اهو ملزم جو ٻار آهي.' پوءِ هلال جي زال هڪ ٻار کي جنم ڏنو جنهن جي چمڙي ناسي، گهنگھريل، وڏا عضوا، وڏا ڳوڙها ۽ وڏا ٿڙ هئا. رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو ته، "جيڪڏهن قسم نه هجي ها ته منهنجي ۽ ان عورت جي وچ ۾ ڪجهه هجي ها." عڪرمه چيو ته، "پوءِ ان کان پوءِ اهو ٻار مصر جي علائقي ۾ اڳواڻ بڻجي ويو، ۽ ان کي سندس ماءُ جي نالي سان سڏيو ويو، نه ته سندس پيءُ جي نالي سان."