Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Ahmad : 1649

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ابْنَةِ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمَّا نَزَلْنَا أَرْضَ الْحَبَشَةِ جَاوَرْنَا بِهَا خَيْرَ جَارٍ النَّجَاشِيَّ أَمِنَّا عَلَى دِينِنَا وَعَبَدْنَا اللَّهَ لَا نُؤْذَى وَلَا نَسْمَعُ شَيْئًا نَكْرَهُهُ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا ائْتَمَرُوا أَنْ يَبْعَثُوا إِلَى النَّجَاشِيِّ فِينَا رَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ وَأَنْ يُهْدُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَا مِمَّا يُسْتَطْرَفُ مِنْ مَتَاعِ مَكَّةَ وَكَانَ مِنْ أَعْجَبِ مَا يَأْتِيهِ مِنْهَا إِلَيْهِ الْأَدَمُ فَجَمَعُوا لَهُ أَدَمًا كَثِيرًا وَلَمْ يَتْرُكُوا مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقًا إِلَّا أَهْدَوْا لَهُ هَدِيَّةً ثُمَّ بَعَثُوا بِذَلِكَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيِّ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَأَمَرُوهُمَا أَمْرَهُمْ وَقَالُوا لَهُمَا ادْفَعُوا إِلَى كُلِّ بِطْرِيقٍ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ تُكَلِّمُوا النَّجَاشِيَّ فِيهِمْ ثُمَّ قَدِّمُوا لِلنَّجَاشِيِّ هَدَايَاهُ ثُمَّ سَلُوهُ أَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْكُمْ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَا فَقَدِمَا عَلَى النَّجَاشِيِّ وَنَحْنُ عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ وَعِنْدَ خَيْرِ جَارٍ فَلَمْ يَبْقَ مِنْ بَطَارِقَتِهِ بِطْرِيقٌ إِلَّا دَفَعَا إِلَيْهِ هَدِيَّتَهُ قَبْلَ أَنْ يُكَلِّمَا النَّجَاشِيَّ ثُمَّ قَالَا لِكُلِّ بِطْرِيقٍ مِنْهُمْ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِ الْمَلِكِ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكُمْ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتُمْ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَى الْمَلِكِ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ لِيَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَإِذَا كَلَّمْنَا الْمَلِكَ فِيهِمْ فَتُشِيرُوا عَلَيْهِ بِأَنْ يُسْلِمَهُمْ إِلَيْنَا وَلَا يُكَلِّمَهُمْ فَإِنَّ قَوْمَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُمَا نَعَمْ ثُمَّ إِنَّهُمَا قَرَّبَا هَدَايَاهُمْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فَقَبِلَهَا مِنْهُمَا ثُمَّ كَلَّمَاهُ فَقَالَا لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُ قَدْ صَبَا إِلَى بَلَدِكَ مِنَّا غِلْمَانٌ سُفَهَاءُ فَارَقُوا دِينَ قَوْمِهِمْ وَلَمْ يَدْخُلُوا فِي دِينِكَ وَجَاءُوا بِدِينٍ مُبْتَدَعٍ لَا نَعْرِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ وَقَدْ بَعَثَنَا إِلَيْكَ فِيهِمْ أَشْرَافُ قَوْمِهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَعْمَامِهِمْ وَعَشَائِرِهِمْ لِتَرُدَّهُمْ إِلَيْهِمْ فَهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ وَعَاتَبُوهُمْ فِيهِ قَالَتْ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَبْغَضَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ مِنْ أَنْ يَسْمَعَ النَّجَاشِيُّ كَلَامَهُمْ فَقَالَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ صَدَقُوا أَيُّهَا الْمَلِكُ قَوْمُهُمْ أَعَلَى بِهِمْ عَيْنًا وَأَعْلَمُ بِمَا عَابُوا عَلَيْهِمْ فَأَسْلِمْهُمْ إِلَيْهِمَا فَلْيَرُدَّاهُمْ إِلَى بِلَادِهِمْ وَقَوْمِهِمْ قَالَ فَغَضِبَ النَّجَاشِيُّ ثُمَّ قَالَ لَا هَا اللَّهِ ايْمُ اللَّهِ إِذَنْ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْهِمَا وَلَا أُكَادُ قَوْمًا جَاوَرُونِي وَنَزَلُوا بِلَادِي وَاخْتَارُونِي عَلَى مَنْ سِوَايَ حَتَّى أَدْعُوَهُمْ فَأَسْأَلَهُمْ مَاذَا يَقُولُ هَذَانِ فِي أَمْرِهِمْ فَإِنْ كَانُوا كَمَا يَقُولَانِ أَسْلَمْتُهُمْ إِلَيْهِمَا وَرَدَدْتُهُمْ إِلَى قَوْمِهِمْ وَإِنْ كَانُوا عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ مَنَعْتُهُمْ مِنْهُمَا وَأَحْسَنْتُ جِوَارَهُمْ مَا جَاوَرُونِي قَالَتْ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَاهُمْ فَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولُهُ اجْتَمَعُوا ثُمَّ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا تَقُولُونَ لِلرَّجُلِ إِذَا جِئْتُمُوهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ مَا عَلَّمَنَا وَمَا أَمَرَنَا بِهِ نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنٌ فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا جَاءُوهُ وَقَدْ دَعَا النَّجَاشِيُّ أَسَاقِفَتَهُ فَنَشَرُوا مَصَاحِفَهُمْ حَوْلَهُ سَأَلَهُمْ فَقَالَ مَا هَذَا الدِّينُ الَّذِي فَارَقْتُمْ فِيهِ قَوْمَكُمْ وَلَمْ تَدْخُلُوا فِي دِينِي وَلَا فِي دِينِ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَمِ قَالَتْ فَكَانَ الَّذِي كَلَّمَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ كُنَّا قَوْمًا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ نَعْبُدُ الْأَصْنَامَ وَنَأْكُلُ الْمَيْتَةَ وَنَأْتِي الْفَوَاحِشَ وَنَقْطَعُ الْأَرْحَامَ وَنُسِيءُ الْجِوَارَ يَأْكُلُ الْقَوِيُّ مِنَّا الضَّعِيفَ فَكُنَّا عَلَى ذَلِكَ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْنَا رَسُولًا مِنَّا نَعْرِفُ نَسَبَهُ وَصِدْقَهُ وَأَمَانَتَهُ وَعَفَافَهُ فَدَعَانَا إِلَى اللَّهِ لِنُوَحِّدَهُ وَنَعْبُدَهُ وَنَخْلَعَ مَا كُنَّا نَعْبُدُ نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ الْحِجَارَةِ وَالْأَوْثَانِ وَأَمَرَنَا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ وَحُسْنِ الْجِوَارِ وَالْكَفِّ عَنْ الْمَحَارِمِ وَالدِّمَاءِ وَنَهَانَا عَنْ الْفَوَاحِشِ وَقَوْلِ الزُّورِ وَأَكْلِ مَالَ الْيَتِيمِ وَقَذْفِ الْمُحْصَنَةِ وَأَمَرَنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَأَمَرَنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّيَامِ قَالَ فَعَدَّدَ عَلَيْهِ أُمُورَ الْإِسْلَامِ فَصَدَّقْنَاهُ وَآمَنَّا بِهِ وَاتَّبَعْنَاهُ عَلَى مَا جَاءَ بِهِ فَعَبَدْنَا اللَّهَ وَحْدَهُ فَلَمْ نُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا وَحَرَّمْنَا مَا حَرَّمَ عَلَيْنَا وَأَحْلَلْنَا مَا أَحَلَّ لَنَا فَعَدَا عَلَيْنَا قَوْمُنَا فَعَذَّبُونَا وَفَتَنُونَا عَنْ دِينِنَا لِيَرُدُّونَا إِلَى عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ مِنْ عِبَادَةِ اللَّهِ وَأَنْ نَسْتَحِلَّ مَا كُنَّا نَسْتَحِلُّ مِنْ الْخَبَائِثِ فَلَمَّا قَهَرُونَا وَظَلَمُونَا وَشَقُّوا عَلَيْنَا وَحَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ دِينِنَا خَرَجْنَا إِلَى بَلَدِكَ وَاخْتَرْنَاكَ عَلَى مَنْ سِوَاكَ وَرَغِبْنَا فِي جِوَارِكَ وَرَجَوْنَا أَنْ لَا نُظْلَمَ عِنْدَكَ أَيُّهَا الْمَلِكُ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ هَلْ مَعَكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ عَنْ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ النَّجَاشِيُّ فَاقْرَأْهُ عَلَيَّ فَقَرَأَ عَلَيْهِ صَدْرًا مِنْ كهيعص قَالَتْ فَبَكَى وَاللَّهِ النَّجَاشِيُّ حَتَّى أَخْضَلَ لِحْيَتَهُ وَبَكَتْ أَسَاقِفَتُهُ حَتَّى أَخْضَلُوا مَصَاحِفَهُمْ حِينَ سَمِعُوا مَا تَلَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ النَّجَاشِيُّ إِنَّ هَذَا وَاللَّهِ وَالَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى لَيَخْرُجُ مِنْ مِشْكَاةٍ وَاحِدَةٍ انْطَلِقَا فَوَاللَّهِ لَا أُسْلِمُهُمْ إِلَيْكُمْ أَبَدًا وَلَا أُكَادُ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ قَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَاللَّهِ لَأُنَبِّئَنَّهُمْ غَدًا عَيْبَهُمْ عِنْدَهُمْ ثُمَّ أَسْتَأْصِلُ بِهِ خَضْرَاءَهُمْ قَالَتْ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ وَكَانَ أَتْقَى الرَّجُلَيْنِ فِينَا لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ لَهُمْ أَرْحَامًا وَإِنْ كَانُوا قَدْ خَالَفُونَا قَالَ وَاللَّهِ لَأُخْبِرَنَّهُ أَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَبْدٌ قَالَتْ ثُمَّ غَدَا عَلَيْهِ الْغَدَ فَقَالَ لَهُ أَيُّهَا الْمَلِكُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ قَوْلًا عَظِيمًا فَأَرْسِلْ إِلَيْهِمْ فَاسْأَلْهُمْ عَمَّا يَقُولُونَ فِيهِ قَالَتْ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ يَسْأَلُهُمْ عَنْهُ قَالَتْ وَلَمْ يَنْزِلْ بِنَا مِثْلُهُ فَاجْتَمَعَ الْقَوْمُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَاذَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى إِذَا سَأَلَكُمْ عَنْهُ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ فِيهِ مَا قَالَ اللَّهُ وَمَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا كَائِنًا فِي ذَلِكَ مَا هُوَ كَائِنٌ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالَ لَهُمْ مَا تَقُولُونَ فِي عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ نَقُولُ فِيهِ الَّذِي جَاءَ بِهِ نَبِيُّنَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَرُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ الْعَذْرَاءِ الْبَتُولِ قَالَتْ فَضَرَبَ النَّجَاشِيُّ يَدَهُ إِلَى الْأَرْضِ فَأَخَذَ مِنْهَا عُودًا ثُمَّ قَالَ مَا عَدَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ مَا قُلْتَ هَذَا الْعُودَ فَتَنَاخَرَتْ بَطَارِقَتُهُ حَوْلَهُ حِينَ قَالَ مَا قَالَ فَقَالَ وَإِنْ نَخَرْتُمْ وَاللَّهِ اذْهَبُوا فَأَنْتُمْ سُيُومٌ بِأَرْضِي وَالسُّيُومُ الْآمِنُونَ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ ثُمَّ مَنْ سَبَّكُمْ غُرِّمَ فَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي دَبْرًا ذَهَبًا وَأَنِّي آذَيْتُ رَجُلًا مِنْكُمْ وَالدَّبْرُ بِلِسَانِ الْحَبَشَةِ الْجَبَلُ رُدُّوا عَلَيْهِمَا هَدَايَاهُمَا فَلَا حَاجَةَ لَنَا بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَخَذَ اللَّهُ مِنِّي الرِّشْوَةَ حِينَ رَدَّ عَلَيَّ مُلْكِي فَآخُذَ الرِّشْوَةَ فِيهِ وَمَا أَطَاعَ النَّاسَ فِيَّ فَأُطِيعَهُمْ فِيهِ قَالَتْ فَخَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ مَقْبُوحَيْنِ مَرْدُودًا عَلَيْهِمَا مَا جَاءَا بِهِ وَأَقَمْنَا عِنْدَهُ بِخَيْرِ دَارٍ مَعَ خَيْرِ جَارٍ قَالَتْ فَوَاللَّهِ إِنَّا عَلَى ذَلِكَ إِذْ نَزَلَ بِهِ يَعْنِي مَنْ يُنَازِعُهُ فِي مُلْكِهِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْنَا حُزْنًا قَطُّ كَانَ أَشَدَّ مِنْ حُزْنٍ حَزِنَّاهُ عِنْدَ ذَلِكَ تَخَوُّفًا أَنْ يَظْهَرَ ذَلِكَ عَلَى النَّجَاشِيِّ فَيَأْتِيَ رَجُلٌ لَا يَعْرِفُ مِنْ حَقِّنَا مَا كَانَ النَّجَاشِيُّ يَعْرِفُ مِنْهُ قَالَتْ وَسَارَ النَّجَاشِيُّ وَبَيْنَهُمَا عُرْضُ النِّيلِ قَالَتْ فَقَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَخْرُجُ حَتَّى يَحْضُرَ وَقْعَةَ الْقَوْمِ ثُمَّ يَأْتِيَنَا بِالْخَبَرِ قَالَتْ فَقَالَ ال

Wedi dweud wrthym [Ya'qub] wedi dweud wrthym [fy nhad] o [Muhammad bin Ishaq] wedi dweud wrtha i [Muhammad bin bin Mwslimaidd 'Ubaidullah bin Shihab] o [Abu Bakr bin Abdurrahman bin Al Harith bin Hisyam Al Makhzumi] o [Ummu Salamah, merch Abu Umayyah bin Al Maughirahi] oedd y wraig o Abu Umayyah bin Al Mughirahialliahi' meddai; Pan oedden ni yng ngwlad Habasya, roedden ni'n gymdogion â chymydog da iawn, sef y Brenin Najasyi. Rydyn ni'n teimlo'n ddiogel wrth ymarfer ein crefydd, rydyn ni'n addoli Allah heb gael ein haflonyddu a dydyn ni ddim yn clywed unrhyw beth nad ydyn ni'n ei hoffi. Pan gyrhaeddodd hwn y Quraysh, fe gytunon nhw i anfon llysgennad at y Brenin Najasyi trwy anfon dau ddyn cryf i roi nifer o anrhegion i'r Brenin Najasyi ar ffurf eitemau a ystyriwyd yn brin o Mecca. Ymhlith yr eitemau mwyaf rhyfeddol a roddwyd iddynt roedd lledr lliw haul. Maen nhw'n casglu llawer o'r eitemau hyn. Ni adawsant un cadlywydd milwyr ar ol heblaw rhoddi un anrheg iddo. Fe wnaethon nhw neilltuo Abdullah bin Rabi'ah bin Al Mughirah ac Al Makhzumi ac 'Amru bin Al' Ash bin Wa`il As Sahmi i anfon y nwyddau a gorchymyn y ddau ohonyn nhw i gyfleu eu cenhadaeth. Dywedasant wrth y ddau; 'Rhowch bob anrheg i bob cadlywydd cyn i chi siarad â Najasyi. Wedi hynny dyro anrhegion i'r Brenin Najasai, a gofyn iddo eu rhoi nhw drosodd i ti cyn i'r brenin siarad â nhw'. Dywedodd Umm Salamah eto; Rhuthrodd y ddau berson allan - gan adael Mecca - i gwrdd â'r Brenin Najasyi. Yr oedd ein sefyllfa y pryd hyny yn y ty goreu a'r cymydogion goreu. Nid oedd un cadlywydd ac eithrio'r ddau ohonynt yn trosglwyddo eu rhoddion cyn siarad â'r Brenin Najasyi. Dywedai y ddau wrth bob un o'u cadlywyddion ; 'Yn wir, gadawodd rhai o'n plant ffôl ni a mynd i'th deyrnas, y maent wedi cefnu ar grefydd eu pobl ac ni fyddant yn ymuno â'ch crefydd. Daethant â chrefydd newydd nad oeddem yn gwybod amdani ac na wnaethoch chi ychwaith. Anfonodd arweinwyr eu pobl ni i'w dychwelyd at eu pobl. Felly os ydym yn siarad â'r Brenin amdanynt, dylech ei gynghori i'w trosglwyddo i ni a pheidio â gorfod siarad â nhw. Oherwydd bod eu pobl yn talu mwy o sylw ac yn gwybod eu sefyllfa a'u diffygion'. Atebasant i'r ddau; 'Ie'. Wedi hynny y ddau ohonynt a roddodd yr anrheg i'r brenin Najasyi, a'r Brenin Najasyi yn ei derbyn, yna y ddau a ymddiddanasant â'r brenin, ac a ddywedasant; 'O frenin. Yn wir, gadawodd rhai o'n plant ffôl ni a mynd i'th deyrnas di. Maent wedi cefnu ar grefydd eu pobl ac ni fyddant yn mynd i mewn i'ch crefydd. Daethant â chrefydd newydd nad oeddem yn gwybod amdani ac na syr ychwaith. Yr arweinwyr eu pobl, yn cynnwys eu tadau, ewythrod, a'u teuluoedd, a anfonodd ni i ymddangos gerbron yr arglwydd, er mwyn i'r arglwydd eu dychwelyd at ein pobl. Oherwydd bod ein pobl yn talu mwy o sylw iddynt ac yn gwybod eu diffygion, ond maent yn eu beirniadu'. Nid oedd unrhyw beth yn gwylltio Abdullah bin Abu Rabi'ah ac 'Amru bin lludw yn fwy nag awydd y Brenin Najasyi i glywed eu hamddiffyniad. Yna y penaethiaid o'i amgylch a ddywedasant; 'Maen nhw'n iawn, O Frenin, mae eu pobl yn talu mwy o sylw iddyn nhw ac yn gwybod eu diffygion, felly gadewch ef iddyn nhw fel y gall y ddau ohonyn nhw ddod ag ef yn ôl i'w gwlad a'u pobl'. Yna digiodd y Brenin Najasai, a dywedodd; 'Na! Gan Allah, gan Allah ni fyddaf yn eu trosglwyddo i'r naill na'r llall, ac ni all neb fy ngorchymyn i ymladd yn erbyn pobl sy'n b oedd fy nghymdogion, a hwy a drigent yn fy ngwlad, a hwy a'm dewisasant i o blith eraill, nes imi eu galw a gofyn iddynt beth a ddywedasai y ddau berson hyn. Os yw fel y dywedir, yna fe'u trosglwyddaf i'r ddau ohonynt, a dychwelaf hwy at eu pobl. Os nad yw hyn yn wir, yna ni fyddaf yn eu trosglwyddo a byddaf yn parhau i'w hamddiffyn cyn belled ag y byddant yn gofyn amdano'. Dywedodd Umu Salamah; Yna anfonwyd cennad at gymdeithion y Prophwyd sallallaahu' alaihi wasallam i'w gwysio, pan gyfarfu Ei gennad â hwynt, hwy a ymgasglasant a rhai yn dywedyd wrth y lleill; 'Beth fyddech chi'n ei ddweud wrth y Brenin pe baech yn ei ŵydd?' Atebasant; 'Erbyn Allah, byddwn yn dweud fel y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi dysgu ac yn gorchymyn i ni, beth bynnag sy'n digwydd'. Pan gwrddon nhw â'r brenin, mae'n debyg bod y brenin hefyd wedi galw ei arweinwyr crefyddol, ac roedden nhw wedi lledaenu eu llechi o amgylch y brenin. Yna y brenin a ofynodd iddynt; 'Pa grefydd a achosodd iti adael dy bobl a thithau hefyd heb ymuno â'm crefydd i na chrefydd pobl eraill?' Dywedodd Umu Salamah; Yr un a atebodd y brenin oedd [Ja'far bin Abu Talib], efe a ddywedodd; 'O frenin! Roeddem yn bobl anwybodus, yn addoli eilunod ac yn bwyta celanedd, yn cyflawni amrywiol bethau drwg ac yn torri cysylltiadau carennydd, yn gwneud drwg i'n cymdogion, y cryf yn ein plith yn ysglyfaethu ar y gwan, ac roeddem yn dal yn y cyflwr hwnnw nes i Allah anfon Negesydd atom o'n plith ein hunain, roeddem yn gwybod ei linach a'i onestrwydd, ei ddibynadwyedd a'i ddoethineb wrth gynnal ei anrhydedd. Gwahoddodd ni i Allah fel ein bod ni'n uniaethu ag Ef ac yn addoli Ef yn unig, gan adael ar ôl yr hyn yr oeddem ni a'n hynafiaid yn ei addoli ar ffurf cerrig a cherfluniau. Dywedodd wrthym am fod yn onest wrth siarad, cyflawni ein mandad a chynnal cyfeillgarwch, gwneud daioni i'n cymdogion ac ymatal rhag gwneud pethau haram a thywallt gwaed. Gwaharddodd wneud ffieidd-dra a dweud celwydd, bwyta cyfoeth plant amddifad a chyhuddo pobl dda o odineb. Dywedodd wrthym am addoli Allah yn unig, i beidio â chysylltu dim ag Ef, dywedodd wrthym am weddïo, rhoi elusen ac ymprydio.' soniodd am amryw bethau yn ymwneud â materion Islam 'Cadarnhawyd ef, credasom ynddo a dilyn yr hyn a ddygodd. Rydym yn addoli Allah yn unig, nid ydym yn cysylltu unrhyw beth ag Ef, rydym yn gwahardd yr hyn sy'n cael ei wahardd i ni ac rydym yn gwneud yr hyn sy'n gyfreithlon i ni yn gyfreithlon. Fodd bynnag, roedd ein pobl yn elyniaethus tuag atom ac yn ein harteithio. Maent yn athrod ni wrth ymarfer ein crefydd fel ein bod yn dychwelyd at ddelwau addoliad o addoliad Allah, ac yn gwneud yn gyfreithlon yr hyn a wnaethom yn flaenorol yn gyfreithlon ar ffurf gwahanol fathau o ffieidd-dra. Pan fyddan nhw'n ein gorfodi ac yn ein herlid, yn ein gwneud ni'n anodd, yn ein rhwystro â'n crefydd, yna rydyn ni'n mynd allan i'th wlad ac yn dy ddewis dros eraill oherwydd ein bod ni'n hoffi bod yn gymdogion â thi, a gobeithiwn na fyddwn yn cael cam yn agos atat ti, O frenin'. Dywedodd Umu Salamah eto; Felly gofynnodd y Brenin Najasai iddo; 'Oes yna unrhyw beth a ddaw o Allah?' Atebodd Ja'far; 'Ie'. Dywedodd y Brenin Najasy; 'Darllenwch i mi!' Felly darllenodd Ja'far ef gan ddechreu o; KA HA YA 'AIN SHAD'. Dywedodd Umu Salamah; Felly gwaeddodd y Brenin Najasyi, gan Allah, nes bod ei farf yn wlyb a'i arweinwyr crefyddol hefyd yn llefain nes bod eu mushafs yn wlyb pan glywsant yr hyn a ddarllenwyd o'u blaenau, meddai Najasyi; 'Gan Allah, daeth y llyfr hwn a'r llyfr a ddygodd Moses o un ffynhonnell. Ewch y ddau ohonoch, gan Allah, ni fyddaf yn eu trosglwyddo i chi am byth ac mae'n ni chaiff ei dwyllo'. Dywedodd Umu Salamah; Pan ddaeth y ddau ddyn allan o flaen y brenin,' meddai Amru bin Al' Ash; 'Trwy Allah, byddaf yn wir yn amlygu eu gwarth yfory, yna byddaf yn archwilio eu hylltra.' Abdullah bin Abu Rabi'ah, efe oedd y mwyaf ofnus o'r ddau, a ddywedodd wrtho; 'Peidiwch â'i wneud, mae ganddyn nhw berthnasau er eu bod nhw wedi ein croesi ni'. Atebodd; 'Trwy Allah, byddaf yn parhau i roi gwybod iddynt fod Isa bin Maryam yn was'. Dywedodd Umu Salamah; Trannoeth, efe a aeth at y brenin ac a ddywedodd wrtho; 'O frenin, yn wir fe wnaethon nhw siarad ag Isa bin Maryam â geiriau peryglus. Anfonwch ef atynt a gofynnwch iddynt beth yw eu barn'. Dywedodd Umu Salamah; Felly dyma'r brenin yn anfon negeswyr atyn nhw i ofyn am y peth. Cyn i'r negesydd gyrraedd, roedd y Moslemiaid wedi ymgasglu, meddai rhai wrth eraill; 'Beth fyddech chi'n ei ddweud am Iesu pe bai'n gofyn i chi?' Atebasant; 'Trwy Allah, byddwn yn ateb fel y mae Allah wedi crybwyll a'r hyn y mae ein Proffwyd wedi dod, beth bynnag sy'n digwydd'. Pan gyfarfuant â'r Brenin, efe a ddywedodd wrthynt; 'Beth wyt ti'n feddwl am Isa bin Maryam?' Atebodd Ja'far bin Abu Talib; 'Mae ein barn fel y mae ein crefydd yn ei chario, sef ei fod yn was i Allah a'i Negesydd, Ei ysbryd a'i eiriau wedi eu hanadlu i Maryam, gwraig ddibriod'. Yna y brenin Najasii a drawodd ei law ar lawr, ac a gymerodd ddarn o bren, ac a ddywedodd; 'Dyna Iesu fab Mair, yn union fel y dywedais mai pren yw hwn'. Felly y cadlywyddion rhyfel oedd o'i amgylch a lefarasant eiriau oedd yn amlygu dicter, meddai y Brenin; 'Wrth Allah, hyd yn oed os nad ydych chi'n ei hoffi, fe'i dywedaf. Ewch i ffwrdd, Fwslimiaid, byddwch yn ddiogel yn fy ngwlad, pwy bynnag sarhau byddwch yn cael dirwy, pwy bynnag sarhau byddwch yn cael dirwy. Byddai'n gas gennyf gael mynydd o aur pe bai'n rhaid i mi frifo un ohonoch. A’r brenin a ddywedodd wrth ei gadlywyddion,— Dychwelwch iddynt ill dau y rhoddion a roddasant, nid oes arnom eu hangen. Gan Allah, ni chymerodd Allah lwgrwobr oddi wrthyf wrth ddychwelyd fy nheyrnas, fel bod yn rhaid imi gymryd llwgrwobr yn fy ngallu, ac ni wnaeth Allah orfodi pobl i ufuddhau i mi fel fy mod yn ufuddhau iddynt yn y mater hwnnw'. Yna gadawodd y ddau berson o'i flaen mewn gorchfygiad a dychwelwyd eu rhoddion. Felly buom yn byw yn ymyl y brenin yn y tŷ gorau a chyda chymdogion da. Er mwyn Allah! Roeddem ni yn y sefyllfa hon tan un diwrnod daeth rhywun a gymerodd drosodd ei bŵer. Gan Allah, nid oeddem yn teimlo tristwch y tu hwnt i dristwch bryd hynny, roeddem yn poeni pe bai'r person hwnnw'n trechu'r Brenin Najasyiy yna byddai rhywun yn dod na fyddai'n cydnabod ein hawliau fel y gwnaeth y Brenin Najasyi. Felly aeth y Brenin Najasii at y person, a rhwng y ddau ohonyn nhw roedd afon Nîl. Yna cymdeithion Rasulullah sallallaahu' alaihi wasallam a ddywedasant; 'Pa un ohonom ni fydd yn mynd i fan ymgynnull y bobl hyn, ac yna'n cael newyddion i ni'. Felly y dywedodd Zubair bin Awwam; 'Fi'. Zubair bin Awwam yw'r person ieuengaf mewn oedran. Fe wnaethon nhw chwythu'r kirba iddo, yna ei osod ar ei frest, er mwyn iddo allu nofio gan ddefnyddio'r kirba i lan y Nîl lle roedd y bobl yn cyfarfod. Gweddïwn i Allah dros y Brenin Najasyi er mwyn iddo drechu ei elynion a bydd yn aros yn gadarn yn ei deyrnas ac yn magu hyder wrth arwain ei wlad Habasyah. -Fe wnaethon ni hynny i gyd- oherwydd pan oedden ni gerllaw fe wnaethon ni ddod o hyd i le da i aros nes i ni gwrdd â Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam pwy sydd ym Mecca'.