Anak yang dibunuh Nabi Khidr 'alaihi salam telah ditetapkan menjadi kafir, bila ia hidup pasti akan menganiaya kedua orang tuanya

Imam Bukhari : 4357

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرُهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَيْ أَبَا عَبَّاسٍ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتْ الْعُيُونُ وَرَقَّتْ الْقُلُوبُ وَلَّى فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لَا فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَيْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَيْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لَا أُكَلِّفُكَ إِلَّا أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ{ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ }يُوشَعَ بْنِ نُونٍ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ وَمُوسَى نَائِمٌ فَقَالَ فَتَاهُ لَا أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيَانِهِمَا{ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ أَخْبَرَهُ فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلَامٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ وَأَنَّ الْوَحْيَ يَأْتِيكَ يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لَا يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لَا يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الْآخَرِ عَرَفُوهُ فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ لَا نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا قَالَ مُوسَى{ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا }قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا }كَانَتْ الْأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا{ قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ فَأَخَذَ غُلَامًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ{ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً{ زَاكِيَةً }مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلَامًا زَكِيًّا فَانْطَلَقَا فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ قَالَ يَعْلَى حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا }قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ{ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ }وَكَانَ أَمَامَهُمْ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدَ وَالْغُلَامُ الْمَقْتُولُ اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ{ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا }فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ{ كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ }وَكَانَ كَافِرًا{ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا }أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ{ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً }لِقَوْلِهِ{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً }{ وَأَقْرَبَ رُحْمًا }هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالْأَوَّلِ الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلَا جَارِيَةً وَأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ

Bize [Ibrahim bin Musa] Bize [Hişam bin Ýusuba] [Ibn Jureýjiň] olara aýdandygyny aýtdy, ol şeýle diýdi: Maňa [Ýala bin Müslim] we [Amru bin Dinar] [Said bin Jubaýrdan] gürrüň berdi, olaryň biri başga birini goşdy, men onuň muny Said bin Jubaýrdan aýdandygyny eşitdim, ol şeýle diýdi: Aslynda, bir gezek men Ibn Abbasyň öýünde onuň ýanyndadym. Soňra ol şeýle diýdi: "Menden soraň, soňra men şeýle diýýärin: Eý Ibn Abbas, Allah meni seniň fidýaň etsin, hakykatdanam Kufada bir hekaýa gürrüň berýän biri bardy, oňa adatça Nouf diýilýärdi, ol Ysraýyl ogullarynyň arasynda bolan Musa aleýhissalamyň Hyzyr pygamber bilen bile bolan Musa däldigini pikir edýärdi. Şol bir wagtyň özünde [Amru] maňa şeýle diýdi: Ibn Abbas: "Ýalan sözle, Allanyň duşmany" diýdi, [Ýala] bolsa maňa şeýle diýdi: [Ibn Abbas] şeýle diýdi: Maňa [Ubaý bin Ka'ab] aýdandan soň, ol şeýle diýdi: Resulullah sallallahu aleýhi wesellem şeýle diýdi: "Musa Allanyň ilçisidi. Bir gün Musa pygamber Ysraýyl halkyna ýatlatmak üçin turup, ähli gözler ýaşlanyp, ähli ýürekler tolgunýança çykyş etdi. Şondan soň, kimdir biri ondan: "Eý Allanyň ilçisi, ýer ýüzünde senden has bilimli başga biri barmy?" diýip sorady. Musa pygamber: "Ýok" diýip jogap berdi. Şonuň üçin Allatagala Musa pygamberi bilimi Alla gaýtaryp bermeýändigi üçin berk tankytlady. Soňra bir ses geldi: "Musa şol ýerde". "Ol iki deňziň birleşýän ýerinde". Musa pygamber: "Eý, Rebbim, ony tanamak üçin maňa alamatlar ber?" diýip sorady. [Ýala] maňa: "Allatagala: "Ölen rahibiň jany üflenýänçä ony alyň" diýdi. Musa ony alyp, sebede goýdy, soňra hyzmatkärine: "Balygyň senden nireden aýrylandygyny aýtmasaň, saňa agyr ýük bolmaryn" diýdi. Şeýdip, onuň hyzmatkäri: "Sen maňa agyr zat ýüklemediň" diýdi. Bu Beýik Biribaryň aýdyşydyr: "Musa öz hyzmatkärine şeýle diýende". Ol Ýusa bin Nun. Saidden başga rowaýatda bolsa şeýle düşündirilýär: Olar suw akýan ýerde uly bir daşyň kölegesinde bolanda, şol wagt sebetdäki balyk böküp ýördi, Musa bolsa uklap ýatyrdy. Şeýdip, onuň hyzmatkäri: "Özü oýanýança ony oýarmaryn" diýdi, ýöne hyzmatkäri Musa aýtmagy ýatdan çykaran ýaly boldy, şonuň üçin balyk sebetden çykyp deňze düşýänçä böküp ýördi. Emma Allah subhanahu we tagala deňiz suwunyň akymyny togtatdy, şonuň üçin balygyň akymynyň yzyny galdyrdy. Şol bir wagtyň özünde, ['Amru] redaksiýa bilen: "Ýazgy daşda ýalydy", soňra ol iki başam barmagyny we başga iki barmagyny - deşik emele getirýänçä - aýlady. Allah subhanahu we tagalanyň sözleri: "-Musa aýtdy - Hakykatdanam, biz syýahatymyzdan ýadadyk". Onuň hyzmatkäri şeýle diýdi: "Allah subhanahu wetaala senden ýadawlygy aýyrdy. Bu redaksiýa Saidiň taryhyndan däl. Soňra ikisi hem gaýdyp geldiler we Hyzyry tapdylar. [Osman bin Abi Süleýman] maňa: "Deňziň ortasyndaky ýaşyl halyda" diýdi. Şol bir wagtyň özünde [Said bin Jubair] şeýle düşündirdi: "Köýnek bilen örtülen, köýnegiň bir ujy iki aýagynyň aşagyna, beýleki ujy bolsa kellesiniň aşagyna goýulypdyr. Musa oňa salam berdi we Hyzyr ýüzüni açyp: "Ýerime halas boldumy? Sen kim?" diýip jogap berdi. Musa: "Men Musa" diýip jogap berdi, Hyzyr: "Musa beni Ysraýyl?" diýip sorady. Musa pygamber: "Hawa" diýip jogap berdi. Hyzyr ýene sorady: "Sen näme gerek?" Musa: "Men saňa öwredilen bilimi maňa öwretmek üçin seniň ýanyňa geldim" diýip jogap berdi. Hyzyr şeýle diýdi: "Töwratyň eliňde bolmagy ýeterlik dälmi? Eý Musa, saňa wahy geldi. Hakykatdanam, meniň seniň bilmegiň üçin laýyk bolmadyk bilimim bar, seniň hem meniň bilmegiň üçin laýyk bolmadyk bilimiň bar." Birden bir guş deňiziň ortasynda bir damja suw almak üçin tumşugy bilen aşak uçdy. Hyzyr sözüni dowam etdi: "Allaha ant içýärin, seniň we meniň bilimim Allah subhanahu wetaalanyň bilimi bilen deňeşdirilende hiç zat däl, diňe deňiziň ortasynda bir damja suw almak üçin tumşugy bilen aşak uçýan guş ýaly. Şeýdip, olar gaýyga münenlerinde, ikisi hem bu kenardaky adamlary beýleki kenara alyp barýan kiçijik bir gaýygy tapdylar we görünýän ýaly, Hyzyry tanap: "Eý, Allanyň takwa bendesi" diýdiler. Ýala şeýle diýdi: "Biz Saidden soradyk; Hyzyr?" Ol: "Hawa" diýip jogap berdi. Şeýdip, olar ony aýlyk almadan aldyk diýdiler. Emma Hyzyr ony ýakdy we deşik açdy, şonuň üçin Musa ondan: "Näme üçin ýolagçylary suwa gark etmek üçin ony ýakdyň?" diýip sorady. "Hakykatdanam sen örän howply bir zat etdiň." Mujahid düşündirdi; Mungkar. Allatagala aýtdy; "Men saňa aýtmadymmy; sen maňa sabyrly bolup bilmersiň?" Bu Musanyň ilkinji ähtini ýatdan çykaran ilkinji wakasy, ortakysy bolsa şert, üçünjisi bolsa maksatly. "Unudanlygym üçin meni jezalandyrma we işlerimde kynçylyk çekdirme." Soňra olar kiçijik bir çaga gabat geldiler, şonuň üçin Hyzyr ony öldürdi. Ýala aýtdy; Saidiň redaksiýa bilen beren wersiýasyna görä; kiçijik çagalar oýnaýardylar, soňra Hyzyr kapyr bolan kiçijik bir çagany alyp, ony ýatyryp, pyçak bilen kesdi. Allatagala şeýle diýýär: "Soňra - Musa - aýtdy; "Siz arassa jany öldürdiňizmi - hatda ol jany öldürmese-de." Jan ýaman işler etmeýär. [Ibn Abbas] ony lafaž bilen okady; "Zakiýatan", Mushhafda bolsa "Zaakiýatan" diýlip ýazylan, bu siziň aýdyşyňyz ýaly mukaddes we musulman; gulaaman zakiýan. Soňra ikisi howlukdylar, - ýolunyň ortasynda - ýykyljak bolan diwary tapdylar, şonuň üçin Hyzyr ony gaýtadan dikeltdi. [Sa'id] redaktor bilen bolan taryhyna görä; elleri bilen, şeýle. Ol elini galdyrdy we düzledi. [Ýala] aýtdy; Men Sa'id şeýle diýdi öýtdüm; şonuň üçin ol ony eli bilen sürtdi, şonuň üçin ol düz durdy. Allatagala aýtdy: "-Mosa aýtdy; isleseň, ondan sylag alyp bilersiň." [Sa'id] düşündirdi; "iýip biljek aýlygymyz." Allatagala şeýle diýýär; “we olaryň yzyndan we öňlerinden”. [Ibn Abbas] ony lafazh bilen okaýarka; amamahum malikun. Saidden başga rowaýatçylar patyşanyň Hudad bin Budaddygyny, öldürilen kiçijik oglanyň bolsa Jaýsurdygyny düşündirdiler. Allatagala şeýle diýýär: “her bir gaýygy zor bilen basyp alan patyşa”. Şonuň üçin men bu gaýyk geçse, patyşanyň gaýykda kemçilik bolandygy üçin ony taşlamagyny isleýärin. Şonuň üçin, eger geçip bilseler, ony düzedip, gaýtadan ulanyp bilerler. Olaryň käbiri: “ony çüýşe bilen ýapyň” diýdiler, käbiri: “ony kaar bilen ýapyň” diýdiler. Allatagala şeýle diýdi: “we onuň ene-atasy ikisi hem imanlydy”. Ogly kapyr bolsa, Allatagala şeýle diýdi: “Şonuň üçin biz onuň ene-atasyny ýoldan çykarmaga we kapyr bolmaga mejbur etmeginden gorkduk”. Oňa bolan söýgi olary çaganyň dinine eýermäge höweslendirerdi. Allatagala şeýle diýdi: “Şonuň üçin biz onuň ene-atasynyň Rebbiniň ony has gowy we has arassa biri bilen çalşyrmagyny isledik” Musanyň “sen arassa jany öldürdiňmi?” diýen soragyna jogap hökmünde; “şonuň üçin biz onuň ene-atasynyň Rebbiniň ony has gowy we has arassa biri bilen çalşyrmagyny isledik”. "we olaryň ikisi hem ogluna, ikisinden hem Hydyr tarapyndan öldürilen ilkinji adama has söýgüli." Saidden başga beýlekiler olaryň ikisiniň hem gyzy bilen çalşyrylandygyny pikir etdiler. Dawut bin Abi Aşym şeýle diýdi; käbir adamlar onuň ýerine gyzyň gelendigini pikir edýärler.