Surat Rasulullah dan kesaksian Abu Sufyan di depan Heraclius

Imam Bukhari : 2723

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ

A tene na e so [Ibrahim bin Hamzah] atene na e [Ibrahim bin Sa’ad] so alondo na [Salih bin Kaisan] so alondo na [Ibn Shihab] so alondo na [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah bin ‘Utbah] so alondo na [‘Abdullah bin ‘Abbas radliallalahallah ‘anhuma’ so lo yeke na ni]. a sû mbeti na Qaishar -Gbia ti aRomain- so na yâ ni a tisa lo ti yeda na vorongo ti Islam. Tongaso, lo tokua Dihyah Al Kalbiy na mbeti ti lo na lo na Rasulullah so amû yanga na lo ti mû ni kozoni na akota zo ti Bushra na pekoni ti mû ni na Qaishar. Na Qaishar, tongana Allah ahon ndo ti lo na ndo ti aturugu ti Perse, lo tambela na popo ti gbata ti Himsh ti si na gbata ti Iyliya’ tongana mbeni merci ndali ti songo benda so Allah amû na lo. Na ngoi so mbeti ti Rasulullah aga na Qaishar lo tene na peko ti so lo diko ni awe: ‘Ga na gbele mbi mbeni zo na popo ti azo ti lo si mbi lingbi ti hunda tënë na ala na ndo ti Rasulullah’. [Ibn Abbas] atene; [Abu Sufyan bin Harb] atene na mbi so na ngoi ni kâ lo yeke na kodoro ti Syrie na azo ti Quraïsh so asala vizite na kodoro ni so ti sala kusala na ngoi ti siriri/trêve na popo ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na a-infidèle ti Quraïsh, Abu Sufyan atene: ‘Tongaso, na ngoi so e yeke lani na yâ ti Syria, tokua ti Qaishar na e na . akamarade juska na ngoi so e si na kodoro ti Iyliya.’ A tisa e ti lï ti tingbi na Qaishar so na ngoi ni kâ aduti na yâ ti bungbi ti lo ti gbia na ngoi so lo yü couronne na ngoi so azo ti kota ndo ti royaume ti Rome ayeke na tele ti lo. Tongaso, lo tene na zo ti kiringo peko ti atënë ti lo: ‘Hunda ala zo wa na popo ti ala ayeke na nasab -songo ti mênë- so ayeke ndulu mingi na koli so atene lo yeke Prophète ni’. Abu Sufyan atene; tongaso mbi tene: ‘Mbi yeke zo so ayeke nduru na mbi mingi na yâ ti hale’. Lo hunda: ‘Songo ti mo na lo ayeke tongana nyen?’ Mbi kiri tënë: ‘Lo yeke molenge ti tonton ti mbi’. Na ngoi ni kâ, mbeni zo ti ahale ti Bani ‘Abdu Manaf ayeke dä pëpe, gi mbi oko. Na pekoni, Qaishar akiri atene: ‘Ala ga na lo nduru na mbi’. Na pekoni, lo mû yanga na akamarade ti mbi na lo sara si ala luti na peko ti mbi na molongo nduru na go ti mbi. Na pekoni, lo tene na zo ti kiringo peko ti atënë ti lo, lo tene: ‘Tene na akamarade ti lo so mbi hunda tënë na koli so na ndo ti koli so atene ni yeke Prophète. Tongana lo tene mvene, mo tene mvene na lo’. Abu Sufyan atene: ‘Na iri ti Allah, tongana na ngoi ni kâ a yeke pëpe ndali ti kamene so ayeke sara sioni ye na ndo ti akamarade ti mbi – tongana mbi tene mvene – ka mbi tene mvene na ngoi so lo hunda tënë na ndo ti lo – Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam –. Ye oko, kamene ayeke sara mbi tongana na pekoni mbi mû na ala mbeni sioni image ti mvene so mbi confirmé ni’. Na pekoni, lo kiri lo tene na zo so ayeke kiri peko ti atënë ti lo, lo tene: ‘Tene na lo, sewa ti koli so ayeke tongana nyen na popo ti ala?’ Mbi kiri tënë: ‘Na popo ti e, lo yeke mbeni zo so ayeke na nzoni hale’. Lo kiri lo hunda: ‘Mbeni zo na popo ti ala atene tënë so kozoni na lo awe - tongana Prophète?’ Mbi kiri tënë: ‘A si lâ oko pëpe’. Lo kiri lo hunda: ‘Mo bi tënë na li ti lo kozoni si lo tene tënë ti mvene so?’ Mbi kiri tënë: ‘Lâ oko pëpe’. Lo kiri lo hunda ndo, lo tene: ‘Mbeni zo ti akotara ti lo aga gbia lâ oko awe?’ Mbi kiri tënë: ‘Ye oko pëpe’. Lo kiri lo hunda ndo, lo tene: ‘Azo so ayeke mû peko ti lo ayeke na popo ti azo so iri ti ala awu mingi wala na popo ti azo so awoko?’ Mbi kiri tënë: ‘Même azo so amû peko ti lo ayeke azo so awoko’. Lo kiri lo hunda ndo, lo tene: ‘Azo so amû peko ti lo ayeke gue na li ni wala ayeke kiri na peko? ''. Mbi kiri tënë: ‘Ti tâ tënë ni, a yeke gue na li ni’. Lo kiri lo hunda: ‘Mbeni zo ayeke dä so akiri aga apostat ndali ti so lo ke afango ye ti nzapa ti lo . na peko ti so mo gbu lo na ngangu?’ Mbi kiri tënë: ‘Ye oko pëpe’. Lo kiri lo hunda: ‘Lo kä zo lâ oko pëpe?’ Mbi kiri tënë: ‘Lâ oko pëpe. Na e yeke fadeso na yâ ti mbeni ngoi ti siriri na e yeke gi bê ti e so lo yeke kä e. Abu Sufyan atene: ‘Gbia ni amû na mbi pëpe kete lege ti zia mbeni tënë oko tongaso si mbi lingbi ti kasa lo - Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam – ndo so mbi sara mbeto pëpe so atënë so ayeke mû na ambeni zo mbeni - sioni - bango ndo na ndo ti mbi’. Lo kiri lo hunda lo, lo tene: ‘Mo yeke tiri na lo wala lo yeke tiri na mo?’ Mbi kiri tënë: ‘En’. Lo kiri lo tene: ‘Bira ti mo ahunzi tongana nyen?’ Mbi kiri tënë: ‘Songo benda na songo benda ayeke changé na popo ti e. Mingi ni lo yeke pika e na ambeni ngoi e yeke pika lo’. Lo kiri lo hunda: ‘Tongaso, lo mû yanga na mo ti sala nyen?’ Mbi kiri tënë na lo: ‘Lo mû yanga na e ti voro gi Allah oko na ti bungbi mbeni ye na Lo pëpe nga lo kanga lege na e ti voro ye so akotara ti e ayeke voro. Lo mû nga yanga na e ti sara asambela, ti mû shadaqah, ti duti be-ta-zo, ti sara ye alingbi na azendo nga ti sara ye alingbi na komandema’. Lo tene na zo ti kiringo peko ti tënë ti lo na ngoi so mbi yeke kiri tënë na atënë so kue, lo tene: ‘Ala tene na lo so, na ndembe so mbi hunda ala na ndö ti ahale ti lo na popo ti ala, ala kiri tënë na mbi atene, lo yeke mbeni zo ti nzoni hale. Na so ayeke biani mbeni Watokua so a tokua lo lakue na popo ti ahale ti lo - ahale - ti azo ti lo. Na ngoi so mbi hunda ala wala mbeni zo na popo ti ala ayeke dä so afa tënë ti ye so na gbele lo, ala kiri tënë na mbi atene, zo oko ayeke dä pëpe. Tongaso, mbi tene so tongana mbeni zo na popo ti ala atene ni kozo na lo, a ye ti tene so zo so ayeke mû gi peko ti ye so zo so ayeke kozo na lo atene. Na tongana mbi hunda lo wala mo bi tënë na li ti lo lâ oko pëpe so lo tene mvene kozoni si lo fa tënë so, mo kiri tënë so mo tene lâ oko pëpe. Tongaso, mo hinga so a yeke ngangu pëpe ti tene lo kanga lege na tenengo mvene na azo na pekoni lo kpengba ti tene mvene na Allah. Na ngoi so mbi hunda ala wala mbeni oko ti akotara ti lo aga gbia awe, ala kiri tënë, mbi tene: Mbeni oko pëpe. Mo tene so tongana mbeni oko ti akotara ti lo aga gbia awe, mo yeke tene so zo so ayeke gi - ti kiri ti wara - royaume ti akotara ti lo. Na ngoi so mbi hunda mo wala azo so amû peko ti lo ayeke azo ti kota ndo wala azo so awoko, mo kiri tënë mo tene, a yeke azo so awoko si amû peko ti lo. Na biani ala yeke lani azo so amû peko ti Prophète ni. Na tongana mbi hunda ala wala azo so amû peko ti lo ayeke gue na li ni wala ayeke kiri na gbe ni, ala kiri tënë na ala atene, ala yeke gue gi guengo na li ni. Na a yeke tongaso si mabe ayeke ngbâ ande ti maï ti ga mbilimbili-kue. Na tongana mbi hunda mo wala ambeni zo ayeke dä so aga a-apostat ngbanga ti so ala ke afango ye ti lege ti vorongo ti ala na peko ti so ala yeda na ni, mo kiri tënë so mbeni oko ayeke dä pëpe. Na a yeke tongaso si mabe ayeke, tongana a lï na yâ ti bê ti zo awe, zo oko ayeke ke ni pëpe - na ndo ti afango ye ti vorongo ti zo -. Na tongana mbi hunda mo wala lo kä mo lâ oko pëpe, mo kiri tënë lâ oko pëpe. Na a yeke tongaso si aTokua ni ayeke kä pëpe. Na tongana mbi hunda mo wala mo yeke tiri bira na lo na lo yeke tiri bira na mo, mo kiri tënë so abira asi fani mingi na so bira ti mo na ti lo achangé. Mingi ni lo yeke pika mo na ambeni ngoi mo lingbi ti pika lo na ambeni ngoi nde. Na a yeke tongaso si a tara aTokua ni na na nda ni songo benda ayeke biani ti ala. Na ngoi so mbi hunda mo ti hinga ye so lo komande mo ti sara, mo kiri tënë so lo komande mo ti voro Allah na lege so mo bungbi pëpe amba ti mo na Lo na yâ ti mbeni ye nga lo kanga lege na mo ti sara ye so akotara ti mo ayeke voro na lo mû yanga na mo ti sara asambela, ti mû shadaqah, ti duti be-ta-zo, ti sara ye alingbi na azendo ti mo nga ti sara ye alingbi na komandema ti mo’. Gbia ber . atene: ‘A yeke asarango ye ti mbeni Prophète la. Biani, mbi hinga awe so ndangba Prophète ni asigigi awe, me mbi pensé lâ oko pëpe so lo yeke londo na popo ti ala - aQuraysh -. Tongana ye so mo tene ayeke tâ tënë, lo yeke komande biani na ndo ti kodoro so ayeke fadeso na gbe ti gere ti mbi, na tongana mbi yeke na beku ti tingbi na lo, mbi yeke sara biani si mbi tingbi na lo. Na tongana mbi yeke na devant ti lo, mbi yeke sukula biani gere ti lo.’ Abu Sufyan atene: ‘Na pekoni, lo hunda mbeni mbeti na mbage ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na lo diko ni na lo, atënë ti yâ ni ayeke so; ‘Bismillahir Rahmanir Rahim. Ti londo na Mohammed, wakua ti Allah na Watokua ti lo, ti si na Héraclius, Gbia ti aRomain, Securité teti azo so asala ye alingbi na awango. Na pekoni, ti londo na ndo so, mbi iri mo biani na iri ti Islam. Entré Islam na mo yeke na nzoni seni. Entré Islam na Allah ayeke futa mo fani use. Me, tongana e yeke na kite na pekoni e yeke yô asiokpari ti Arisiyyiin -Erapa- mara. Nga na; -Na ya ti mbeti so, lo su tene ti Allah, QS Alu 'Imran versê 63- so ti tene: -'O azo ti buku, zia e -bata- na mbeni tene -mbeni ndia- so tene ti papa ayeke pepe na popo ti e na ala, so e yeke voro pepe gi Allah oko na e yeke bungbi pepe mbeni ye nde na e nde na Allah na mbeni oko ti ala ayeke gue pepe. Tongana ala kiri na peko, tene na ala: ‘Ba, e yeke azo so a zia -na gbe ti Allah-’. Abu Sufyan atene: ‘Tongana Gbia ni ahunzi tënë ti lo awe, gi hio tongaso mbeni wusuwusu alondo na mbage ti azo so ayeke na tele ti lo so alondo na akota zo ti Rome na wusuwusu ti ala akiri aga ngangu mingi na mbi hinga ye so ala yeke tene pëpe. Na pekoni, a mû yanga na e ti sigigi. Na ngoi so mbi yeke nduru ti sigigi na akamarade ti mbi na mbi hon yongoro na bungbi ti ala mbi tene na akamarade ti mbi: ‘So kota ye la molenge ti Abu Kabsyah so asara. A yeke lani mbeni gbia ti Bani Ashfar - azo ti poro ti tere ti jaune/aRomain - so lo yeke gi bê ti lo nga na ndo ti lo’. Abu Sufyan akiri atene: ‘Na lege ti Allah, mbi yeke bâ lakue so mbi yeke na kamene mingi na mbi yeke na confiance mingi so aye ti lo - vorongo ti lo - ayeke tambela nzoni juska na nda ni Allah azi bê ti mbi ti yeda na Islam atâa so kozoni mbi ke ni’.