Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Kesaksian Abu sufyan tentang akhlak dan kenabian Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam di hadapan kaisar heraclius

Imam Bukhari : 2723

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ

Atugambye [Ibrahim bin Hamzah] atugambye [Ibrahim bin Sa’ad] okuva ku [Salih bin Kaisan] okuva ku [Ibn Shihab] okuva ku [’Ubaidullah bin ‘Abdullah bin ‘Utbah] okuva ku [’Abdullah bin ‘Abbas radliallahu ‘anhuma] nti yamutegeeza nti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yawa a ebbaluwa eri Qaisar -Kabaka w’Abaruumi- eyalimu eyamuyita okuyingira Obusiraamu. Bwatyo yatuma Dihyah Al Kalbiy n’ebbaluwa ye gy’ali era Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’amulagira asooke agiwe abakungu ba Bushra n’oluvannyuma agiwe Qaisher. Era Qaisar, Allah bwe yamuwangula ku magye ga Buperusi, yatambula wakati w’ekibuga Himsh okutuuka mu kibuga Iyliya’ ng’okwebaza olw’obuwanguzi Allah bwe yamuwa. Ebbaluwa ya Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam bwe yajja e Qaisha yagamba oluvannyuma lw’okugisoma nti: ‘Muleete omuntu okuva mu bantu be nsobole okubabuuza ku Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam’. [Ibn ‘Abbas] radliallahu ‘anhu yagamba nti; [Abu Sufyan bin Harb] yangamba nti mu kiseera ekyo yali mu nsi ya Syria n’abantu ba Quraysh abaakyalira ensi eyo okusobola okusuubula mu kiseera ky’emirembe/okutebenkera wakati wa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abatakkiriza ba Quraish, Abu Sufyan yagamba nti: ‘Kale omubaka wa Qaishar yatusanga nga tuli mu Syria olwo n’agenda okumpita nze ne mikwano gyange okutuusa lwe twali yatuuka mu nsi ya Iylya.’ Twayitibwa okuyingira okusisinkana Qaisha mu kiseera ekyo eyali atudde mu lukiiko lwe olw’obwakabaka ng’ayambadde engule ate nga yeetooloddwa waaliwo ebikonge by’obwakabaka bwa Rooma. Kale n’agamba omuvvuunuzi we nti: ‘Babuuze ani ku bo alina enkolagana ya nasab -omusaayi- ey’okumpi n’omusajja eyeeyita Nabbi’. Abu Sufyan yagambye nti; bwentyo ne ŋŋamba nti: ‘Nze muntu asinga okubeera okumpi mu lunyiriri’. Yabuuzizza nti: ‘Enkolagana yo naye eri etya?’. Namuddamu nti: ‘Mutabani wa kojja wange’. Era mu kiseera ekyo tewaaliwo muntu yenna okuva mu bazzukulu ba Bani ‘Abdu Manaf okuggyako nze. Awo Qaisha n’addamu n’agamba nti: ‘Musemberereze’. Oluvannyuma yalagira mikwano gyange n’abayimiriza emabega wange mu lunyiriri okumpi n’ebibegabega byange. Awo n’agamba omuvvuunuzi we nti: ‘Mugambe mikwano gye nti omusajja ono namubuuza ku musajja eyeeyita Nabbi. Bw'aba alimba olwo ggwe omulimba'. Abu Sufyan yagamba nti: “Nga Allah, singa si nsonyi ezandikoze bubi ku bannange singa nalimba, nandilimba bwe yambuuza ku Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye). Awo n’agamba omuvvuunuzi we nti: “Mugambe nti, olunyiriri lw’omusajja ono mu mmwe luli ki?” Nnamuddamu nti: “Mu ffe, musajja wa lunyiriri lulungi.” Yaddamu n’abuuza nti: “Waliwo omuntu yenna mu mmwe eyamusooka okumwogerako bw’ati nga Nabbi?” Nnamuddamu nti: “Tewali alina.” Yaddamu n’abuuza nti: “Wali wamulumiriza nti yalimba nga tannaba kwogera kuno?” Nnamuddamu nti: “Nedda.” Yaddamu okubuuza nti: “Waliwo ku bajjajjaabe eyafuuka bakabaka?” Nnamuddamu nti: “Tewali.” Yaddamu n’abuuza nti: ‘Abantu abamugoberera bava mu bantu ab’amaanyi oba bava mu banafu?’ Namuddamu nti: ‘N’abo abamugoberera banafu’. Yaddamu okubuuza nti: ‘Abagoberezi be beeyongera oba bakendeera? ''. Naddamu nti: ‘Mu butuufu kyeyongera’. Yaddamu okubuuza nti: ‘Waliwo omuntu yenna addamu okufuuka omujeemu olw’okuba akyawa enjigiriza z’eddiini ye oluvannyuma lw’okugikwatira?’ Naddamu nti: ‘Tewali kintu kyonna’. Yaddamu okubuuza nti: ‘Waliwo lwe yalyamu olukwe?’. Nnamuddamu nti: ‘Nedda. Era kati tuli mu kaseera ka mirembe era tweraliikirivu nti ajja kutulyamu olukwe. Abu Sufyan yagamba nti: ‘Kabaka teyampa mukisa na katono kuteekamu kigambo kimu nsobole okumunenya - Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam - gye nali sitya nti ebigambo ebyo byandiwadde abantu abalala endowooza - embi - ku nze’. Yaddamu n’abuuza nti: ‘Omulwanyisa oba akulwanyisa?’. Namuddamu nti: ‘Yee’. Yayongera n’agamba nti: ‘Olutalo lwammwe lwaggwa lutya?’ Namuddamu nti: ‘Obuwanguzi n’okuwangulwa bikyukakyuka wakati waffe. Oluusi atukuba ate olulala ne tumukuba'. Yaddamu n’abuuza nti: ‘Awo kiki kye yakulagira okukola?’. Namuddamu nti: ‘Yatulagira tusinza Allah yekka era tetumugattako kintu kyonna era n’atugaana okusinza ebyo bajjajjaffe bye basinzanga. Era yatulagira okukola esswala, okuwa shadaqah, okubeera abeesimbu, okutuukiriza ebisuubizo n’okutuukiriza ebiragiro’. Yagamba omuvvuunuzi we nga nkyaddamu bino byonna nti: ‘Mugambe nti bwe nnakubuuza ku lunyiriri lwe mu mmwe, mwaddamu nti yali musajja wa lunyiriri lulungi. Era oyo ddala yali Mubaka eyasindikibwanga bulijjo mu nnyiriri ze - bazzukulu - b’abantu be. Awo bwe nababuuza oba waliwo omuntu yenna mu mmwe eyatula mu maaso ge, ne muddamu nti tewali muntu yenna. Kale ne ŋŋamba nti, singa omuntu yenna mu mmwe yali ayogedde bino nga tannabaawo, olwo omuntu ono yali agoberera bigambo by’abo abaamusooka bokka. Era bwe nakubuuzizza oba wali omulumirizzaako okulimba nga tannakola kwatula kuno, wagamba nti nedda. Kale okuva awo namanya nti tekisoboka kwewala kwogera bulimba eri abantu n’oluvannyuma n’aguma n’alimba Allah. Era bwe nakubuuza oba waliwo ku bajjajjaabe abaali bakabaka, ne mugamba nti nedda. Nagamba nti, bwe kiba nti waliwo ku bajjajjaabe eyali bakabaka, nnagamba, olwo omuntu ono aba anoonya — okweddiza — obwakabaka bwa bajjajjaabe. Era bwe nakubuuza oba abaamugoberera bava mu bakulu oba banafu, mwagamba nti abanafu be baamugoberera. Era ddala, baali bagoberezi ba Mubaka. Era bwe nakubuuza oba abagoberezi be beeyongera oba bakendeera, wagamba nti beeyongera. Era ddala, okukkiriza kweyongera okweyongera okutuusa lwe kutuukirizibwa. Era bwe nakubuuza oba waliwo eyafuuka omujeemu olw’okukyawa enjigiriza z’eddiini ye oluvannyuma lw’okugikwatira, wagamba nti nedda. Era bwe kityo okukkiriza bwe kuli, bwe kumala okuyingira mu buziba bw’omutima, tewali ajja kukikyawa - ku bikwata ku njigiriza z’eddiini y’omuntu -. Era bwe nakubuuza oba yali akulyamu olukwe, waddamu nti never. Era bwe batyo Ababaka bwebatandilyamu olukwe. Era bwe nakubuuza oba mwamulwanyisa ate nga ye akulwanyisa, waddamu nti entalo zaali zitera okubaawo era nti entalo zo ne ze zakyuka. Oluusi akukuba ate oluusi osobola okumukuba ku mirundi emirala. Era bwe batyo Ababaka bwe baagezesebwa era ku nkomerero obuwanguzi bwali bwabwe ddala. Era bwe nakubuuza kye yakulagira okukola, waddamu nti yakulagidde okusinza Allah nga tokwatagana naye mu kintu kyonna n’okukugaana ku ebyo bajjajjaabo bye basinza era n’akulagira okukola esswala, okuwa shadaqah, beera mwesimbu, okutuukiriza ebisuubizo byo era otuukiriza ekiragiro kyo’. Kabaka yagamba nti: ‘Ezo ze mpisa za Nabbi. Mazima namanya dda nti Nabbi eyasembayo yali alabiseeko, naye sirowoozangako nti ajja kuva mu mmwe - aba Quraysh -. Singa by’oyogera bituufu, ddala ajja kufuga ensi kati eri wansi w’ebigere byange, era singa nnalina essuubi lyonna ery’okumusisinkana, mazima ddala nnandikakasizza okumusisinkana. Era singa nnali mu maaso ge, mazima ddala nnandimunaaze engalo z’ebigere.’ Abu Sufyan yagamba nti: ‘Awo n’asaba ebbaluwa okuva ewa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agimusomera, ebirimu byali; ‘Bismillahir rahmaanir rahim nga bwe kiri. Okuva ku Muhammad omuddu wa Allah n’omubaka we, okutuuka ku Heraclius, Kabaka w’Abaruumi, Obukuumi eri abo abagoberera ebiragiro. Awo okuva awo, ddala nkuyita n’omulanga gw’Obusiraamu. Yingira Obusiraamu ojja kuba mutebenkevu. Yingira Obusiraamu Allah ajja kukusasula emirundi ebiri. Naye, bw’oba nga toyagala olwo ojja kwetikka ebibi by’Arisiyyiin -Erapa- nation. Ne; -Mu bbaluwa eyo yawandiika ekigambo kya Allah QS Alu 'Imran aya 63- ekitegeeza nti: -'Abange abantu b'ekitabo, mujje -kwate- ku kigambo -ekiragiro- wakati waffe nammwe tewali butakkaanya, nti tetusinza muntu yenna okuggyako Allah era tetulina kye tukwataganya naye era nti abamu ku ffe tetutwala balala nga bakama nga oggyeeko Allah. Bwe bakyuka olwo obagambe nti: ‘Muwe obujulizi, nti ffe abo abagondera -eri Allah-’. Abu Sufyan yagamba nti: ‘Kabaka bwe yamala okwogera kwe omulundi gumu waaliwo eddoboozi ery’omwanguka okuva mu bantu abaali bamwetoolodde okuva mu bitiibwa by’Abaruumi era amaloboozi gaabwe ne geeyongera era nga sitegeera bye baali boogera. Oluvannyuma twalagirwa okugenda. Bwe nnali nnaatera okugenda ne mikwano gyange era nga nsenguse okuva mu lukuŋŋaana lwabwe nnagamba mikwano gyange nti: ‘Mazima ensonga ya mutabani wa Abu Kabsyah ono nnene. Ono ye Kabaka wa Bani Asfar - eggwanga ery'olususu olwa kyenvu/Abaruumi - naye lye yeeraliikirira'. Abu Sufyan nate yagamba nti: ‘Ya Allah, bulijjo nawulira nga nswazibwa era nga nkakasa nnyo nti ensonga ze - eddiini ye - zandibadde nnungi okutuusa ku nkomerero Allah lwe yaggulawo omutima gwange okukkiriza Obusiraamu wadde nga emabegako nnali nkikyawa’.

Hadith Corroboration :


Imam Ahmad : 2252
Imam Bukhari : 6, 2723, 2756, 4188
Imam Muslim : 3322