Hadith Representative
Tata cara Nabi Bertolak dari Arafah ke Muzdalifah, bermalam, berdzikir, dan memberi keringanan bagi orang lemah
Imam Abu Dawud : 1628حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيَّانِ وَرُبَّمَا زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ وَأَهْلًا يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا يَعْنِي ثَوْبًا مُلَفَّقًا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا فَصَلَّى بِنَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَذْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ فَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَالَ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ وَعُثْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سُلَيْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَوَحَّدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعَدَ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَنَعَ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ الطَّوَافِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ إِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَلَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلْأَبَدِ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ عَلِيٌّ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَقَالَ مَنْ أَمَرَكِ بِهَذَا فَقَالَتْ أَبِي فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الْأَمْرِ الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحْلِلْ قَالَ وَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ لَهُ مِنْ شَعْرٍ فَضُرِبَتْ بِنَمِرَةٍ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةٍ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا إِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دِمَاؤُنَا دَمُ قَالَ عُثْمَانُ دَمُ ابْنُ رَبِيعَةَ و قَالَ سُلَيْمَانُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ و قَالَ بَعْضُ هَؤُلَاءِ كَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ ثُمَّ قَالَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حِينَ غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَس
Swi hi byeriwile hi [Abdullah bin Muhammad An Nufaili], [Uthman bin Abu Syaibah], [Hisyam bin ‘Ammar] na [Sulaiman bin Abdurrahman Ad Dimasyqi], naswona swi nga endleka leswaku van’wana va vona va engetele xivulwa xin’we eka leswin’wana. Va ku; u Hi byerile [Hatim bin Isma’il], u Hi byerile [Ja’far bin Muhammad] ku suka eka [tata wa yena], u vurile; Hi hlangane na [Jabir bin Abdullah], kutani loko hi fika eka yena u vutisile hi vanhu lava ku kondza a fika eka mina. Ndzi ri; Mina ndzi Muhammad bin Ali bin Husain. Kutani a fikelela voko ra yena enhlokweni ya mina a pfula button yale henhla ya hembe ya mina, ivi a pfula button yale hansi ya hembe ya mina, ivi a veka voko ra yena exikarhi ka mavele mambirhi and I was at that time a little child. Kutani a ku; mi amukeriwile eka wena makwerhu. Vutisa leswi u swi lavaka. Kutani ndzi n’wi vutisile loko a ha ri munhu la feke mahlo. Kutani nkarhi wa xikhongelo wu fikile, kutani a yima a ambale xikipa lexi a xi khome xiphemu xin’wana xa xin’wana, nkarhi wun’wana na wun’wana loko a xi veka emakatleni makumu mambirhi a ya vuya eka yena hikwalaho ka vukulu lebyintsongo bya swiambalo. Kutani a khongela na Hina loko xiambalo xa yena xi etlele etlhelo ehenhla ka ndhawu yo hayeka swiambalo. Kutani ndzi ku; Hi byele hi Hajj ya Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam! Kutani a endla xikombiso hi voko rakwe kutani a hlayela nhungu. Kutani a ku; Entiyisweni, Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u tshamile malembe ya nhungu a nga endlanga Hajj, kutani ku tivisiwile exikarhi ka vanhu hi lembe ra vutsevu leswaku Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u lava ku endla Hajj. Kutani vanhu vo tala va tile eMedina, hinkwavo va lava ku landzelela Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam va endla hilaha a endleke hakona. Kutani Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam u humile kutani Hi huma na yena ku kondza Hi fika eDzul Hulaifah, naswona Asma` bint 'Umais u velekile Muhammad bin Abu Bakr. Kutani u rhumele murhumiwa eka Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam a kombela; ndzi endla yini? Kutani a ku: ‘Tshama u hlamba u phutsela farji ya wena - swirho swa wena swa rimbewu - hi lapi, u nghena eka ihram’. Kutani Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam a khongela emosque, kutani a khandziya kamela ya Al Qashwa`, ku kondza endzhaku ka loko kamela ya yena yi ri eka Al Baida`.... -Jabir u te; Ndzi langutile ku fikela laha mahlo ya mina ya nga swi vonaka emahlweni ka mina, ku suka eka vanhu lava a va chayela no famba na ku suka eka tlhelo ra xinene ku fana na sweswo, na ku suka eka tlhelo ra ximatsi ku fana na sweswo, na ku suka endzhaku ka yena hi ndlela yaleyo. Naswona Murhumiwa wa Allah shallAllahu wa’alaihi wa sallam a a ri exikarhi ka Hina, naswona eka yena Qur’an yi rhumeriwile ehansi, naswona a a tiva takwil ya yona. Leswi a swi endleke, Hi swi endlile, kutani a hlaya vukhongeri bya Xikwembu xin'we hi xivulwa lexi nge: LABBAIKALLAHUMMA LABBAIK, LABBAIKA LAA SYARIIKA LAKA LABBAIK INNAL HAMDA WAN NI'MATA WAL MULKA LAA SYARII KALAK. -O Allah, ndzi hetisisa xirhambo xa Wena, Ndzi hetisisa xirhambo xa Wena, Ndzi hetisisa xirhambo xa Wena. A ku na munghana wa Wena, ndzi hetisisa xirhambo xa Wena, hakunene ku dzunisa hinkwako, ku tiphina na mfumo hinkwawo i wa Wena, a ku na munghana wa Wena. Naswona vanhu a va ri talbiyah na talbiyah leyi va yi vuleke, naswona Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam a nga alanga nchumu eka leswi, naswona Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u ye emahlweni a vula talbiyah ya yena. Jabir u te; A hi kunguhate ku endla Hajj ntsena. A hi nga swi tivi leswaku Umrah yi njhani, ku kondza hi fika eKaaba na yena. U rhurhumerile tiphuphu no tsutsuma kanharhu naswona u fambe hi ntolovelo ka mune, kutani a ya eka Maqam Ibrahim kutani a hlaya ndzimana leyi nge: ‘Naswona endla xiphemu xa Maqam Ibrahim ndhawu ya xikhongelo’. Kutani u endle Maqam Ibrahim exikarhi ka yena na Kaaba. Perowi u te; [tatana] u te; [Ibn Nufail] na [Uthman] va te; .... -naswona a ndzi swi tivi handle ka loko swi huma eka Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam- [Sulaiman] u te; naswona a ndzi swi tivi handle ko vula leswaku; Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam eka ti rak’ah timbirhi ku hlaya Surah Al Ikhlas na Surah Al Kaafiruun. Kutani a tlhelela eKaaba a rhundza rukun ivi a huma hi nyangwa a ya eka Shafa. Kutani loko a tshinelela Shafa u hlayile: 'INNASH SHAFA WAL MARWATA MIN SYA'AAIRILLAAH, NABDAU BIMAA BADA-ALLAAHU BIHI'. -Hakunene Shafaa na Marwa i xiphemu xa syi'ar ya Allah. Hi sungula tani hi leswi Xikwembu xi sunguleke-. Kutani a sungula eka Safa, a khandziya yona ku kondza a vona Kaaba, kutani a vula takbir na vukhongeri bya Xikwembu xin’we bya Allah. U te: 'LAA ILAAHA ILALLAAHU WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU, LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU YUHYII WA YUMIITU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI EKA QADIIR.' LAA ILAAHA ILLALLAAHU WAHDAH, ANJAZA WA'DAH WA NASHARA 'ABDAH, WA HAZAMAL AHZAABA WAHDAH'. -A ku na xikwembu lexi nga na mfanelo yo gandzeriwa handle ka Allah ntsena, a xi na vanghana, eka xona mfumo hinkwawo naswona eka xona i ku dzunisiwa hinkwako, hi xona lexi nyikaka vutomi na lexi vangaka rifu naswona xi Kota ku endla swilo hinkwaswo. A ku na xikwembu lexi faneleke ku gandzeriwa handle ka Allah ntsena, hi xona ntsena xi ponisaka, naswona xi pfunaka malandza ya xona ni ku hlula mintlawa ya valala ntsena. Kutani a khongela exikarhi ka swilo leswi a vula swin'wana swo fana na sweswo kanharhu, ivi a rhelela a ya eMarwa ku kondza endzhaku ka loko swirhendze swa milenge ya yena swi ri kandziye, a tsutsuma exikarhi ka nkova, ku kondza endzhaku ko tlhandlukela a famba a kondza a fika eMarwa, ivi ehenhla ka Marwa a endla leswi a swi endleke eka Shafa. Kufikela endzhaku ka ku hela ka tawaf eka Marwa u te: "Loko enkarhini lowu hundzeke swilo swi humelele eka mina leswi vonakaka sweswi kutani a ndzi nga ta tisa xiharhi xa magandzelo ndzi xi endla Umrah, kutani mani na mani exikarhi ka n'wina a nga tisi xiharhi xa magandzelo u fanele ku endla Tahallul a xi endla Umrah." Kutani vanhu hinkwavo va nkhinsamile va tsema misisi ya vona, handle ka Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam na vanhu lava tiseke swifuwo swa magandzelo. Kutani Suraqah bin Ju'syam u te; We Murhumiwa wa Allah, xana i ya lembe ra hina ntsena kumbe hi laha ku nga heriki? Kutani Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u hlanganisile tintiho ta yena ivi a ku: ‘U nghene eUmrah eHajj hi ndlela leyi’. U swi vule kambirhi 'E-e, kambe hilaha ku nga heriki'. Ali radliallahu 'anhu u tile a huma eYemen a rhwale kamela ya Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam naswona u kume Fatima radliallahu 'anha exikarhi ka vanhu lava fikeleleke tahallul naswona a va ambale swiambalo leswi ntshunxekeke ni leswi nga riki na xivati. Kutani Ali a swi kaneta kutani a ku; I mani loyi a ku leriseke leswaku u endla leswi? Fatima u te; tatana wa mina. Ali eIraq u tshame a vula leswaku; Ndzi tile eka Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam ku hlundzukisa Fatima mayelana na leswi a swi endleke kutani ndzi kombela Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam ku nyika fatwa mayelana na leswi a swi vuleke. Kutani ndzi n’wi byele leswaku ndzi landzule leswi a swi endleke. Kutani Fatima a ku; Entiyisweni tatana u ndzi lerisile leswi. Kutani Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u te: ‘U lulamile, u lulamile. Xana u vula yini loko u lava ku endla Hajj?' Ali u te; Ndzi ri: ALLAAHUMMA INNII UHILLU BIMAA AHALLA BIHI RASUULULLAH SHALLALLAHU 'ALAIHI WASALLAM. -O Allah, ndzi talbiyah na talbiyah ya Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam-. U te: ‘Hakunene ndzi tisile xiharhi xa magandzelo, kutani u nga vi tahallul’. Naswona ntlawa wa swiharhi swa magandzelo leswi Ali a swi tiseke ku suka eYemen ni leswi Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam a swi tiseke ku suka eMedina a wu ri dzana. Kutani un’wana na un’wana u hundzukile a tsema misisi ya yena handle ka Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam na vanhu lava tiseke swifuwo swa magandzelo. Kutani loko ku ri Siku ra Tarwiyah naswona va kongoma eMina, va endle talbiyah leswaku va endla Hajj. Kutani Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u khandziye movha kutani a endla swikhongelo eDhuhr, Asr, Maghrib na Isha’as xikan’we na Fajr eMina, kutani a tshama nkarhinyana ku kondza dyambu ri huma, kutani a lerisa leswaku ku yimeriwa Qubbah eka yena leyi endliweke hi misisi. Kutani Qubbah yi simekiwile endhawini ya Namirah, kutani Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u fambe naswona vanhu va Quraish a va nga kanakani leswaku Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam u teke ablution eMash’ar Haram eMuzdalifah tanihi leswi vanhu va Quraish a va swi endla hi nkarhi wa Jahiliyah. Kutani Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam u hundze hi kona ku kondza a fika eArafah kutani a kuma leswaku Qubbah yi yimeriwe yena eNamirah. Kutani a yima kwalahaya ku kondza endzhaku ka ku pela ka dyambu a lerisa leswaku kamela ya yena leyi vuriwaka Qashwa` yi lunghiseleriwa, ivi yi saddled, kutani a ya exikarhi ka xitsunga a nyikela dyondzo kutani a ku: ‘Hakunene, ngati ya wena ni nhundzu ya wena i haram tani hi leswi yi nga haram hi siku ra wena, en’hwetini ya wena na le tikweni ra wena. Tiva leswaku timhaka hinkwato hi nkarhi wa ku pfumala vutivi ti sale ehansi ka milenge ya mina, ngati hi nkarhi wa ku pfumala vutivi yi halatiwile naswona ngati yo sungula leyi halatiweke a ku ri ngati ya Hina - Uthman u vurile; ku nga ngati ya Ibn Rabi’ah. Hi nkarhi wolowo Sulaiman u te; ngati ya Rabi’ah bin Al Harith bin Abdul Muththalib. Van’wana va vona va te; Khale a mamisiwa exikarhi ka vanhu va Bani Sa'd, kutani a dlayiwa hi vanhu va Hudzail - naswona ntswalo wa jahiliyah wu herisiwile, ntswalo wo sungula lowu ndzi wu khansele a ku ri Ntswalo wa Hina, ku nga ntswalo wa Abbas bin Abdul Muththalib, entiyisweni ntswalo lowu hinkwawo wu khanseliwile. Chava Allah eku tirhisaneni na vavasati, hakunene u va teka hi ku tshemba ka Allah, naswona u lulamisa farjj ya wena hi marito ya Allah, hakunene mfanelo ya wena eka vona hi leswaku a va pfumeleli vanhu lava u nga va tsakeriki ku nghena endlwini ya wena, loko va endla leswi kutani va va ba hi swibakele leswi nga vavisiki. Va na mfanelo ya leswaku u va phamela no va ambexa hi ndlela ya kahle. Naswona ndzi siye na wena nchumu lowu u nga ta ka u nga hambuki endzhaku loko u namarhela eka wona, ku nga Buku ya Allah - Qur’an -. U kuma swivutiso hi mina, xana u ehleketa yini?' Va hlamula va ku; Hi nyikela vumbhoni bya leswaku u nyikerile no hetisisa tsalwa leri naswona u nyikile switsundzuxo. Kutani a ku, a tlakusa rintiho ra yena ra xinene exibakabakeni a kombetela eka vanhu a ku: ‘O Allah, mbhoni, O Allah, mbhoni’. Kutani Bilal a vula xirhambo xa xikhongelo ni iqamah kan’we. Kutani u endle xikhongelo xa Zuhr kutani a yima a endla xikhongelo xa Asr naswona a nga endlanga xikhongelo xihi na xihi exikarhi. Kutani a khandziya Al Qaswa` ku kondza a fika endhawini ya wuquf kutani a veka khwiri ra kamela ya yena, ku nga Al Qashwa`, ri langute emaribyeni, kutani a veka Hablul Musyah - ku nga ndhawu leyi va hlengeletaneke eka yona - emahlweni ka yena, kutani a langutana na Qibla, kutani a tshama a yimile ku kondza dyambu ri pela naswona muvala wo tshwuka wu nyamalala nyana ku kondza xirhendzevutana xi va dyambu. Kutani a rhwala Usamah endzhaku ka yena kutani a famba a koka tintambhu ta kamela ya yena leyi vuriwaka Qashwa` ku kondza nhloko ya yona yi khumba xisekelo xa xitulu xa yona, kutani a ku hi voko ra yena ra xinene: ‘Rhula, Wena munhu wa nyama, rhula Wena munhu’. Nkarhi wun’wana na wun’wana loko nhloko ya yena yi tshinelela ntambhu, a yi ntshunxa nyana, ku kondza yi tlakuka kutani a fika eMuzdalifah, kutani a joyina swikhongelo swa Maghrib na Isha hi xirhambo xin’we xo khongela na iqamah timbirhi, [Uthman] u vurile; naswona a nga endlanga swikhongelo swa sunnah exikarhi ka lavambirhi. Kutani mavitanelo ya tona ya fana, ku nga; Kutani a etlela ku kondza endzhaku ka dyambu a endla xikhongelo xa nimixo loko swi ri erivaleni leswaku ri xa. [Solomoni] u te; hi xirhambo xin’we xa xikhongelo na iqamah. Kutani mavitanelo ya tona ya fana, ku nga; Kutani a khandziya Qashwa` ku kondza a yima ehenhla ka Mash'ar Al Haram, a yi khandziya. [Uthman] na [Sulaiman] va te; naswona a langutane na Qibla. Kutani u dzunise Allah ni ku n’wi dzunisa. [Uthman] u engeterile; naswona u N’wi xixima. U ye emahlweni a yima ku kondza ku vonakala ka nimixo ku vangama swinene, kutani a famba dyambu ri nga si huma, kutani a teka Al Fadhl bin Al Abbas tani hi nguluve, a ri wanuna wa misisi yo saseka, yo basa no vangama kahle. Kutani endzhaku ka loko Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam a fambile u hundze vavasati vo hlayanyana lava a va tsutsuma, kutani Al Fadhl a sungula ku va languta ivi Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam a veka voko rakwe emahlweni ka Al Fadhl kutani Al Fadhl a hundzuluxela xikandza xakwe etlhelo lerin’wana. Kutani Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u rhurhisile voko ra yena eka tlhelo lerin’wana naswona Al Fadhl a hundzuluxela xikandza xa yena eka tlhelo lerin’wana a ha languta, ku kondza endzhaku ko fika eMuhassir a famba nyana kutani a landzelela ndlela ya le xikarhi leyi yaka ehandle eka Jamrah Kubra ku kondza a fika eka Jamrah leyi ku nga na murhi eka yona, kutani a hoxa hi swiribyana swa nkombo kutani a ku takbir hi xiribyana xin’wana na xin’wana lexi hoxiweke ku fana na xiribyana xa xiribyana xa xibalesa xa xirhendzevutani. U hoxe kusuka exikarhi ka xitsunga kutani a ya laha ku dlayiwaka kona a dlaya tikamela ta makume-nhungu-nharhu hi mavoko ya yena, kutani a lerisa Ali kutani a dlaya leti saleke kutani a joyina ku dlaya tikamela ta yena, kutani a lerisa vanhu vo tlula vambirhi eka kamela yin’wana na yin’wana kutani a ti veka embiteni yo sweka kutani a ti sweka. Havumbirhi bya vona va dye nyama yin’wana va tlhela va nwa broth yin’wana. [Sulaiman] u te; kutani a khandziya movha kutani a tlhelela eKaaba kutani a endla xikhongelo xa Zuhur eMecca kutani a ya eBani Abdul Muththalib loko va ri karhi va nwa mati ya Zamzam, kutani a ku: ‘Nwa, Wena Bani Abdul Muththalib, loko vanhu va nga ku be hi ku nyika swakunwa, hakunene ndzi ta nwa na wena’. Kutani va n’wi nyika bakiti kutani a nwa yin’wana ya rona.