Hadith Representative
Tata cara Nabi Bertolak dari Arafah ke Muzdalifah, bermalam, berdzikir, dan memberi keringanan bagi orang lemah
Imam Abu Dawud : 1628حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيَّانِ وَرُبَّمَا زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ وَأَهْلًا يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا يَعْنِي ثَوْبًا مُلَفَّقًا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا فَصَلَّى بِنَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَذْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ فَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَالَ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ وَعُثْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سُلَيْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَوَحَّدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعَدَ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَنَعَ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ الطَّوَافِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ إِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَلَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلْأَبَدِ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ عَلِيٌّ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَقَالَ مَنْ أَمَرَكِ بِهَذَا فَقَالَتْ أَبِي فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الْأَمْرِ الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحْلِلْ قَالَ وَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ لَهُ مِنْ شَعْرٍ فَضُرِبَتْ بِنَمِرَةٍ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةٍ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا إِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دِمَاؤُنَا دَمُ قَالَ عُثْمَانُ دَمُ ابْنُ رَبِيعَةَ و قَالَ سُلَيْمَانُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ و قَالَ بَعْضُ هَؤُلَاءِ كَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ ثُمَّ قَالَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حِينَ غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَس
بۇنى بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مۇھەممەد ئەن نۇفەيلى]، [ئوسمان بىن ئەبۇ سايبە]، [ھىسيام بىن ئەممار] ۋە [سۇلايمان بىن ئابدۇراھمان ئەد دىمىسىقى] سۆزلەپ بەرگەن، ئۇلارنىڭ بەزىلىرى يەنە بىر جۈملە قوشۇپ قويغان بولۇشى مۇمكىن. ئۇلار: «بىزگە [ھاتىم بىن ئىسمائىل] سۆزلەپ بەرگەن، بىزگە [جەئفەر بىن مۇھەممەد] نى [ئاتىسىدىن] سۆزلەپ بەرگەن» دېدى. ئۇ: «بىز [جابىر بىن ئابدۇللاھ] بىلەن كۆرۈشتۇق، ئاندىن ئۇنىڭغا يېتىپ بارغاندا ئۇ بۇ كىشىلەر ھەققىدە سورىدى، ئاندىن ماڭا يېتىپ كەلدى. مەن: «مەن مۇھەممەد بىن ئەلى بىن ھۈسەيىن» دەيمەن. ئاندىن ئۇ قولىنى بېشىمغا سوزۇپ، كۆڭلەكنىڭ ئۈستۈنكى تۈگمىسىنى، ئاندىن كۆڭلەكنىڭ ئاستىنقى تۈگمىسىنى ئاچتى، ئاندىن ئىككى ئېمچەكنىڭ ئارىسىغا قولىنى قويدى، مەن ئۇ چاغدا كىچىك بالا ئىدىم. ئاندىن ئۇ: «خۇش كەلدىڭىز، قېرىندىشىم. نېمە خالىسىڭىز شۇنى سوراڭ» دېدى. ئاندىن مەن ئۇنىڭدىن كور ئادەم ۋاقتىدا سورىدىم. ئاندىن ناماز ۋاقتى كەلدى، ئاندىن ئۇ بىر تەرىپى يەنە بىر تەرىپىگە تۇتىشقان كۆڭلەكنى كىيىپ ئورنىدىن تۇردى، ھەر قېتىم ئۇنى مۈرىسىگە كىيگەندە، كىيىمنىڭ كىچىكلىكى سەۋەبىدىن ئىككى ئۇچى ئۇنىڭغا قايتىپ كېلەتتى. ئاندىن ئۇ بىز بىلەن بىللە ناماز ئوقۇدى، ئۇنىڭ شاللىرى كىيىم ئېسىش ئورنىنىڭ ئۈستىدە تۇراتتى. ئاندىن مەن: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ھەجى توغرىسىدا سۆزلەپ بېرىڭ!» دېدىم. ئاندىن ئۇ قولى بىلەن ئىشارەت قىلىپ توققۇزنى سانىدى. ئاندىن: «ئەمەلىيەتتە، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم توققۇز يىل ھەج قىلماي تۇرغان، ئاندىن توققۇزىنچى يىلى كىشىلەر ئارىسىدا رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ھەج قىلماقچى بولغانلىقى ئېلان قىلىندى. ئاندىن نۇرغۇن كىشىلەر مەدىنىگە كەلدى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە ئەگىشىپ، ئۇنىڭ قىلغىنىنى قىلىشنى خالىدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم چىقىپ كەلدى، بىز ئۇنىڭ بىلەن بىللە زۇل ھۇلەيفىگە يېتىپ باردۇق، ئەسما بىنتى ئۇمەيس مۇھەممەد بىن ئەبۇ بەكىرنى تۇغدى. ئاندىن ئۇ رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە ئەلچى ئەۋەتىپ: مەن نېمە قىلىمەن؟ ئاندىن ئۇ: «يۇيۇنۇپ، پەرجىيىڭىزنى، يەنى جىنسىي ئەزاڭىزنى رەخت بىلەن ئوراپ، ئېھرامغا كىرىڭ» دېدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ مەسچىتتە ناماز ئوقۇدى، ئاندىن ئەلقەشۋە تۆگىسىگە مىنىپ، تۆگىسى ئەلبەيدەگە چىققاندىن كېيىن ...» دېدى. جابىر مۇنداق دېدى: مەن كۆزۈمنىڭ يېتىشىچە ئالدىمدىكى يىراققا قارىدىم، ماشىنا ھەيدەۋاتقان ۋە پىيادە كېتىۋاتقان كىشىلەردىن، ئوڭ تەرەپتىن شۇنداق، سول تەرەپتىن شۇنداق، ئارقىسىدىن شۇنداق. رەسۇلۇللاھ بىزنىڭ ئىچىمىزدە ئىدى، ئۇنىڭغا قۇرئان چۈشۈرۈلگەن، ئۇ قۇرئاننىڭ تەكۋىلىنى بىلەتتى. ئۇ نېمە قىلسا، بىزمۇ شۇنداق قىلدۇق، ئاندىن ئۇ تۆۋەندىكى جۈملە بىلەن تەۋھىدنى ئوقۇدى: لەببەيكەللاھۇممە لەببەيك، لەببەيكە لا شارىيكا لەكە لەببەيك ئىننال ھەمدە ۋەن نېمەتە ۋەل مۈلۈككە لا شارىي كالاك. -ئى ئاللاھ، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم. سېنىڭ شېرىكىڭ يوق، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم، ھەقىقەتەن بارلىق مەدھىيە، ھۇزۇر ۋە پۈتۈن پادىشاھلىق سېنىڭكى، سېنىڭ شېرىكىڭ يوق. كىشىلەر ئېيتقان تەلبىيىسى بىلەن تەلبىيە قىلدى، رەسۇلۇللاھ بۇلارنىڭ ھېچقايسىسىنى رەت قىلمىدى، رەسۇلۇللاھ تەلبىيىسىنى داۋاملاشتۇردى. جابىر مۇنداق دېدى: بىز پەقەت ھەج قىلىشنىلا نىيەت قىلدۇق. بىز ئۇنىڭ بىلەن كەئبىگە كەلگۈچە ئۆمرەنىڭ قانداق ئىكەنلىكىنى بىلمەيتتۇق. ئۇ تۈۋرۈكلەرنى سۈرتتى، ئۈچ قېتىم يۈگۈردى ۋە تۆت قېتىم نورمال ماڭدى، ئاندىن ئىبراھىمنىڭ مەقامىغا بېرىپ: «ئىبراھىمنىڭ مەقامىنىڭ بىر قىسمىنى نامازگاھ قىلغىن» دېگەن ئايەتنى ئوقۇدى. ئاندىن ئۇ ئۆزى بىلەن كەئبىنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئىبراھىمنىڭ مەقامى قىلدى. پېروۋى مۇنداق دېدى: [دادام] مۇنداق دېدى: [ئىبنى نۇفەيل] ۋە [ئوسمان] مۇنداق دېدى: .... — مەن بۇنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن كەلگەندىن باشقا بىلمەيمەن— دېدى سۇلايمان. مەن بۇنى پەقەت «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئىككى رەكەتتە «ئىخلاس» ۋە «كافىرۇن» سۈرىسىنى ئوقۇدى» دېيىشتىن باشقا بىلمەيمەن. ئاندىن كەبىگە قايتىپ كېلىپ، رۇكۇنى سۈرتتى، ئاندىن ئىشىكتىن چىقىپ شەفاغا باردى. ئاندىن شەفاغا يېقىنلاشقاندا: «ئىننەش شەفا ۋە مەرۋەتە مىن شەئەئەيرىللاھ، نەبدەۋ بىمەئە بەدەئەللاھۇ بىھى» دېدى. — شۈبھىسىزكى، شەفا ۋە مەرۋە ئاللاھنىڭ سىييارىنىڭ بىر قىسمى. بىز ئاللاھ باشلىغاندەك باشلايمىز— ئاندىن سافادىن باشلاپ، كەبىنى كۆرگۈچە ئۇنىڭغا چىقىپ، ئاندىن تەكبىر ئېيتتى ۋە ئاللاھنى تەۋھىد قىلدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «لا ئىلاھە ئىللەللاھۇ ۋەھدەھۇ لا شارىيكا لەھۇ، لەھۇل مۈلۈك ۋە لەھۇل ھەمدۇ يۇھيىي ۋە يۇمىيتۇ ۋە ھۇۋە ئەلا كۇللى سىيائى ئىن قادىير. لا ئىلاھە ئىللەللاھۇ ۋەھدەھ، ئەنجەزە ۋەدەھ ۋە نەشەرا ئەبدەھ، ۋە ھەزامەل ئەھزەبە ۋەھدەھ». -يالغۇز ئاللاھتىن باشقا ئىبادەتكە لايىق ئىلاھ يوق، ئۇنىڭ شېرىكى يوق، پۈتۈن پادىشاھلىق ئۇنىڭغا خاس، بارلىق مەدھىيە ئۇنىڭغا خاس، ئۇ تىرىلدۈرگۈچى ۋە ئۆلتۈرگۈچى، ئۇ ھەممە نەرسىگە قادىر. يالغۇز ئاللاھتىن باشقا ئىبادەتكە لايىق ئىلاھ يوق، ئۇ پەقەت قۇتقۇزىدۇ، بەندىلىرىگە ياردەم بېرىدۇ ۋە دۈشمەن گۇرۇپپىلىرىنى يالغۇز مەغلۇب قىلىدۇ. ئاندىن ئۇ بۇ ئىشلارنىڭ ئارىسىدا دۇئا قىلىپ، ئۈچ قېتىم شۇنىڭغا ئوخشاش بىر نەرسىنى ئېيتتى، ئاندىن مەرۋەگە چۈشتى، ئاياغلىرى ئۇنىڭغا بېسىلغاندىن كېيىن، ۋادىنىڭ ئوتتۇرىسىدا يۈگۈردى، چىقىپ مەرۋەگە يەتكۈچە ماڭدى، مەرۋەنىڭ ئۈستىدە شەفادا قىلغانلىرىنى قىلدى. مەرۋەدە تاۋاپ تۈگىگەندىن كېيىن ئۇ: «ئەگەر ئىلگىرى ماڭا ھازىر كۆرۈنگەن ئىشلار كۆرۈنگەن بولسا، مەن قۇربانلىق قىلىپ ئۇنى ئۆمرى قىلمىغان بولاتتىم، شۇڭا سىلەردىن كىم قۇربانلىق قىلىپ ئۇنى ئۆمرى قىلسۇن» دېدى. ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋە قۇربانلىق قىلىپ ئۇنى ئۆمرى قىلغان كىشىلەردىن باشقا بارلىق كىشىلەر سەجدە قىلىپ چېچىنى قىرقىۋەتتى. ئاندىن سۇراقە بىن جۇئسيام: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، بۇ پەقەت بىزنىڭ بىر يىلىمىز ئۈچۈنمۇ ياكى مەڭگۈمۇ؟» دېدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ بارماقلىرىنى بىر-بىرىگە چېتىپ: «سىلەر ھەجدە مۇشۇنداق ئۆمرىگە كىردىڭلار» دېدى. ئۇ ئىككى قېتىم: «ياق، مەڭگۈ» دېدى. ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ يەمەندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تۆگىسىنى كۆتۈرۈپ كەلدى. ئۇ فاتىمە رەزىيەللاھۇ ئەنھانى تەھەللۇلغا يەتكەن، كەڭ ۋە داغسىز كىيىملەرنى كىيگەن كىشىلەر ئارىسىدىن تاپتى. ئاندىن ئەلى بۇنى ئىنكار قىلىپ: «بۇنى قىلىشقا كىم بۇيرۇدى؟» دېدى. فاتىمە: «دادام» دېدى. ئىراقتىكى ئەلى بىر قېتىم: «مەن رەسۇلۇللاھۇ ئەنھۇنىڭ يېنىغا كېلىپ، فاتىمەنىڭ قىلغان ئىشى توغرىسىدا ئۇنىڭغا قارشى چىقتىم ۋە رەسۇلۇللاھۇ ئەنھۇدىن ئۇنىڭ تىلغا ئالغان ئىشى توغرىسىدا پەتىۋا سورىدىم. ئاندىن مەن ئۇنىڭغا قىلغان ئىشىمنى ئىنكار قىلغانلىقىمنى ئېيتتىم. ئاندىن فاتىمە: «ئەمەلىيەتتە دادام بۇنى ماڭا بۇيرۇغان» دېدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھۇ ئەنھۇ: «ئۇ توغرا دەيدۇ، ئۇ توغرا دەيدۇ. ھەج قىلماقچى بولغاندا نېمە دەيسىز؟» دېدى. ئەلى: «مەن: ئاللاھۇممە ئىننىي ئۇھىللۇ بىمەئە ئەھەللا بىھى رەسۇلۇللاھ شەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم، دەيمەن» دېدى. -ئى ئاللاھ، مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ تەلبىيىسىگە تەلبىيە قىلىمەن. ئۇ: «ھەقىقەتەن مەن قۇربانلىق مال ئېلىپ كەلدىم، شۇڭا سەن تەھەللۇل بولما» دېدى. ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ يەمەندىن ئېلىپ كەلگەن ۋە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مەدىنىدىن ئېلىپ كەلگەن قۇربانلىق ماللىرىنىڭ سانى يۈزگە يەتتى. ئاندىن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ۋە قۇربانلىق مال ئېلىپ كەلگەن كىشىلەردىن باشقا ھەممەيلەن تەۋبە قىلىپ چېچىنى قىرقىۋەتتى. ئاندىن تەرۋىييە كۈنى بولغاندا، ئۇلار مىناغا قاراپ يولغا چىققاندا، ھەج قىلىش ئۈچۈن تەلبىيە قىلدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ ماشىنىغا چىقىپ، پېشىن، ئەسىر، شام ۋە خۇپتەن نامازلىرىنى، شۇنداقلا مىنادا بامدات نامازلىرىنى ئوقۇدى، ئاندىن كۈن چىققۇچە بىر مەزگىل تۇرۇپ، ئۇنىڭغا چاچتىن قۇببە تىكلەشنى بۇيرۇدى. ئاندىن نەمىرە رايونىدا قۇببە قۇرۇلدى، ئاندىن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ماڭدى، قۇرەيش خەلقى رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ جاھىلىيەت دەۋرىدىكى قۇرەيش خەلقى قىلغاندەك مۇزدەلىفەدىكى مەشئەر ھەرەمدە تاھارەت ئالغانلىقىغا گۇمان قىلمىدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئەرەفاتقا يېتىپ بېرىپ، نەمىرەدە ئۆزى ئۈچۈن قۇببە ياسالغانلىقىنى بايقىدى. ئاندىن ئۇ كۈن پاتقاندىن كېيىن قاشۋا دېگەن تۆگىسىنى تەييارلاشقا بۇيرۇدى، ئاندىن ئېگەرگە مىندۈردى، ئاندىن تاغنىڭ ئوتتۇرىسىغا چىقىپ خۇتبە سۆزلەپ مۇنداق دېدى: «ھەقىقەتەن، سىلەرنىڭ قېنىڭلار ۋە ماللىرىڭلارنىڭ ھاراملىقى سىلەرنىڭ كۈنىڭلاردا، ئايىڭلاردا ۋە يۇرتۇڭلاردا ھارام قىلىنغاندەك. بىلىڭلاركى، جاھىلىيەت دەۋرىدىكى بارلىق ئىشلار مېنىڭ ئاياغلىرىم ئاستىدا قالدى، جاھىلىيەت دەۋرىدىكى قانلار تۆكۈلدى، تۇنجى تۆكۈلگەن قان بىزنىڭ قېنىمىز ئىدى» دېدى ئوسمان، يەنى ئىبنى رەبىئەنىڭ قېنى. سۇلايمان: «رابىئە ئىبنى ئەل ھارىس ئىبنى ئابدۇل مۇتسالىبنىڭ قېنى» دېدى. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى: «ئىلگىرى ئۇ بەيتۇللاھنىڭ ئانىسىنى ئېمىزگەن، ئاندىن ھۇززەيل قەبىلىسى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن، جاھىلىيەت ئۆسۈمى بىكار قىلىنغان، مەن بىكار قىلغان تۇنجى ئۆسۈم بىزنىڭ ئۆسۈمىمىز، يەنى ئابباس بىن ئابدۇل مۇتسالىبنىڭ ئۆسۈمى ئىدى، ئەمەلىيەتتە بۇ ئۆسۈمنىڭ ھەممىسى بىكار قىلىنغان. ئاياللار بىلەن مۇئامىلە قىلىشتا ئاللاھتىن قورقۇڭلار، ھەقىقەتەن سىلەر ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئامانەتلىرى بىلەن ئېلىڭلار ۋە پەرزلىرىڭلارنى ئاللاھنىڭ سۆزلىرى بىلەن ئاقلاڭلار، ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ئۇلار ئۈستىدىكى ھەققىڭلار، ئۇلار سىلەر ياقتۇرمايدىغان كىشىلەرنى ئۆيۈڭلارغا كىرگۈزمەسلىكىدۇر، ئەگەر ئۇلار بۇنداق قىلسا، ئۇلارنى ئاغرىتمايدىغان ئۇرۇڭلار. ئۇلارنىڭ سىلەرنى ياخشى ئۇسۇلدا يېمەك-ئىچمەك ۋە كىيىندۈرۈش ھوقۇقى بار. مەن سىلەرگە ئەگەر ئۇنىڭغا ئەمەل قىلساڭلار، كېيىن يولۇڭلاردىن ئازمايدىغان بىر نەرسىنى قالدۇردۇم، يەنى ئاللاھنىڭ كىتابى قۇرئاننى. سىلەر مەندىن سوئال سورىساڭلار، قانداق قارايسىلەر؟» دېدى. ئۇلار: «بىز سىلەرنىڭ ئەھدىنى ئادا قىلغانلىقىڭلارغا ۋە ئۇنىڭغا ئەمەل قىلغانلىقىڭلارغا ۋە نەسىھەت قىلغانلىقىڭلارغا گۇۋاھلىق بېرىمىز» دېدى. ئاندىن ئۇ كۆرسەتكۈچ بارمىقىنى ئاسمانغا كۆتۈرۈپ، كىشىلەرگە كۆرسىتىپ: «ئى ئاللاھ، گۇۋاھ بول، ئى ئاللاھ، گۇۋاھ بول» دېدى. ئاندىن بىلال بىر قېتىم ئەزان ۋە ئىقامە ئېيتتى. ئاندىن پېشىن نامىزىنى ئوقۇدى، ئاندىن ئورنىدىن تۇرۇپ ئەسىر نامىزىنى ئوقۇدى، ئارىلىقتا ھېچقانداق ناماز ئوقۇمىدى. ئاندىن ئۇ قەسۋاغا چىقىپ، ۋۇقۇف ئورنىغا يېتىپ، تۆگىسىنىڭ قارنىنى، يەنى قەشۋانى تاشلارغا قارىتىپ قويدى، ھەبلۇل مۇسيەھنى - يەنى ئۇلار يىغىلىدىغان جاينى - ئالدىغا قويدى، ئاندىن قىبلىگە قارىتىپ، كۈن پاتقانغا قەدەر سېرىق رەڭ بىر ئاز يوقاپ كەتكۈچە تۇردى، چەمبەر باتقىچە. ئاندىن ئۇسامەنى ئارقىسىغا ئېلىپ ماڭدى، ئاندىن قەشۋا دېگەن تۆگىسىنىڭ جىلغىسىنى تارتىپ، بېشى ئېگەرنىڭ تۈۋىگە تەگكۈچە ماڭدى ۋە ئوڭ قولى بىلەن: «ئى ئىنسان، تىنچلان، ئى ئىنسان» دېدى. ھەر قېتىم بېشى ئارقانغا يېقىنلاشقاندا، ئۇنى بىر ئاز بوشاتتى، ئۇ كۆتۈرۈلۈپ مۇزدەلىفىگە يېتىپ بارغۇچە، ئاندىن شام ۋە خۇپتەن نامازلىرىنى بىر قېتىم ئەزان ۋە ئىككى قېتىم ئىقامە بىلەن ئوقۇدى، [ئوسمان] مۇنداق دېدى: ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا سۈننەت ناماز ئوقۇمىدى. ئاندىن ئۇلارنىڭ تەلەپپۇزى ئوخشاش بولدى، يەنى: ئاندىن ئۇ تاڭ ئاتقاندا ئەتىگەنلىك نامازنى ئوقۇدى. [سۇلايمان] بىر قېتىم نامازغا ئەزان ۋە ئىقامە بىلەن دېدى. ئاندىن ئۇلارنىڭ تەلەپپۇزى ئوخشاش بولدى، يەنى: ئاندىن ئۇ قاشۋاغا مىنىپ، مەشئەر ئەل ھەرەمدە تۇرۇپ، ئۇنىڭغا چىقتى. [ئوسمان] بىلەن [سۇلايمان] قىبلىگە قاراپ ئېيتتى. ئاندىن ئۇ ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتتى ۋە ئۇنى ئۇلۇغلىدى. [ئوسمان] سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ: «ۋە ئۇنى ھۆرمەتلەڭ» دېدى. ئۇ ئەتىگەنلىك نۇر ناھايىتى يورۇق بولغۇچە تۇردى، ئاندىن قۇياش چىقىشتىن بۇرۇن ئۇ يەردىن ئايرىلدى ۋە ئەل فەزل بىن ئەل ئابباسنى ئېلىپ، چىرايلىق چاچلىق، ئاق ۋە پارقىراق بىر ئادەم ئىدى. ئاندىن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم كەتكەندىن كېيىن، يۈگۈرۈپ كېتىۋاتقان بىر قانچە ئايالنىڭ يېنىدىن ئۆتتى، ئاندىن ئەل فەزل ئۇلارغا قاراشقا باشلىدى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم قولىنى ئەل فەزلنىڭ يۈزىگە قويدى، ئاندىن ئەل فەزل يۈزىنى يەنە بىر تەرەپكە بۇرادى. ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام قولىنى يەنە بىر تەرەپكە يۆتكىدى، ئەل فەزل يۈزىنى يەنە بىر تەرەپكە بۇراپ قاراپ تۇردى، مۇھەسسىرگە يېتىپ بارغاندىن كېيىن ئازراق ماڭدى، ئاندىن جەمرە كۇبراغا تۇتىشىدىغان ئوتتۇرا يولنى بويلاپ، دەرەخ بار جەمرەگە يېتىپ باردى، ئاندىن يەتتە تاش ئېتىپ، ھەر بىر تاشنى سالغاقنىڭ تاشلىرىغا ئوخشاش ئېتىپ تەكبىر ئېيتتى. ئۇ تاغنىڭ ئوتتۇرىسىدىن ئېتىپ، بوغۇزلاش ئورنىغا بېرىپ، قولى بىلەن 63 تۆگە بوغۇزلىدى، ئەلىگە بۇيرۇدى، ئۇ قالغان تۆگىلەرنى بوغۇزلىدى، ئۇمۇ تۆگىلىرىنى بوغۇزلاشقا قاتناشتى، ئاندىن ھەر بىر تۆگىدىن ئىككىدىن ئارتۇق ئادەمنى بۇيرۇپ، ئۇلارنى قازانغا سېلىپ پىشۇردى. ئىككىسى گۆشتىن يەپ، شورپىسىدىن ئىچتى. [سۇلايمان] مۇنداق دېدى: ئاندىن ئۇ ماشىنىغا ئولتۇرۇپ كەئبىگە قايتىپ كېلىپ، مەككىدە پېشىن نامىزىنى ئوقۇدى. ئاندىن ئۇلار زەمزەم سۈيى ئىچىۋاتقاندا، بەيتۇل مۇتسەلىبنىڭ يېنىغا باردى. ئاندىن ئۇ: «ئى بەيتۇل مۇتسەلىب، ئەگەر كىشىلەر سىزنى سۇ بىلەن تەمىنلەشتە مەغلۇپ قىلمىسا، مەن چوقۇم سىز بىلەن بىللە سۇ ئىچىمەن» دېدى. ئاندىن ئۇلار ئۇنىڭغا بىر چېلەك بەردى، ئۇ ئۇنىڭدىن بىر ئاز سۇ ئىچتى.