Hadith Representative
Utusan yang membawa surat Rasulullah diusir dari majelis
Imam Bukhari : 2723حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لِأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطُلِقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لِأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنْ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ الْآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لَا أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلًا وَسِجَالًا يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الْأُخْرَى قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا يَغْدِرُونَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلًا وَيُدَالُ عَلَيْكُمْ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الْأُخْرَى وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فَلَا أَدْرِي مَاذَا قَالُوا وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ هَذَا مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ يَخَافُهُ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلًا مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الْإِسْلَامَ وَأَنَا كَارِهٌ
Qalilna [Ibrahim bin Hamzah] qalilna [Ibrahim bin Sa'ad] mingħand [Salih bin Kaisan] mingħand [Ibn Shihab] mingħand ['Ubaidullah bin 'Abdullah bin 'Utbah] mingħand ['Abdullah bin 'Abbas radliallahu 'anhuma] li informah li Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam kiteb ittra lil Qaishar - ir-Re tar-Rumani - li kien fiha stiednu biex iħaddan l-Islam. Għalhekk bagħat lil Dihyah Al Kalbiy bl-ittra tiegħu lilu u Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ordnalu biex l-ewwel jagħtiha lill-uffiċjali ta' Bushra u mbagħad jagħtiha lil Qaishar. U Qaishar, meta Allah rebħu kontra t-truppi Persjani, huwa mexa bejn il-belt ta' Himsh u l-belt ta' Iyliya bħala ringrazzjament għar-rebħa li Allah tah. Meta l-ittra ta’ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam waslet għand Qaishar, huwa qal wara li qaraha: ‘Ġibu quddiemi lil xi ħadd mill-poplu tiegħu sabiex inkun nistaqsihom dwar Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam’. [Ibn ‘Abbas] radliallahu ‘anhu qal; [Abu Sufyan bin Harb] qalli li dak iż-żmien kien fl-art tas-Sirja man-nies Quraysh li żaru dak il-pajjiż sabiex jinnegozjaw matul il-perjodu ta’ paċi/treġwa bejn il-Profeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u l-infidili Quraish, Abu Sufyan qal: ‘Allura l-messaġġier ta’ Qaishar iltaqa’ magħna meta konna fis-Sirja u mbagħad mar jistedinni u lil sħabi sakemm wasalna fl-art ta’ Iyliya.’ Ġejna mistiedna nidħlu niltaqgħu ma’ Qaishar li dak iż-żmien kien bilqiegħda fl-assemblea rjali tiegħu waqt li kien liebes kuruna waqt li madwaru kien hemm dinjitarji tar-renju Ruman. Għalhekk qal lill-interpretu tiegħu: ‘Staqsihom liema minnhom għandu l-eqreb nasab - relazzjoni tad-demm - mar-raġel li jsostni li hu l-Profeta’. Abu Sufyan qal; allura jien għedt: ‘Jiena l-persuna l-eqreb fil-linjaġġ’. Huwa staqsa: ‘X’inhi r-relazzjoni tiegħek miegħu?’ Jien weġibt: ‘Huwa bin zijuwi’. U dak iż-żmien ma kien hemm ħadd mid-dixxendenti ta’ Bani ‘Abdu Manaf ħliefi. Imbagħad Qaishar qal mill-ġdid: ‘Ġibu eqreb lejja’. Imbagħad ordna lil sħabi u ġagħilhom joqogħdu warajja f’ringiela ħdejn spallejja. Imbagħad qal lill-interpretu tiegħu: ‘Għid lil sħabu li staqsejt lil dan ir-raġel dwar ir-raġel li jsostni li hu l-Profeta. Jekk jigdeb allura tigdeb lilu’. Abu Sufyan qal: “B’Alla, kieku ma kienx għall-mistħija li kien ikollha impatt ħażin fuq sħabi kieku nigdeb, kont nigdeb meta staqsieni dwar il-Profeta (il-paċi u l-barkiet ta’ Alla jkunu fuqu). Imma kont nistħi li nagħtihom immaġni ħażina ta’ gidba, allura kkonfermajtha.” Imbagħad qal lill-interpretu tiegħu: “Għidlu, x’inhi l-linja ta’ dixxendenza ta’ dan ir-raġel fostkom?” Jien weġibt: “Fostna, huwa raġel ta’ nisel tajjeb.” Huwa reġa’ staqsa: “Qatt qal xi ħadd fostkom qablu dan dwaru bħala Profeta?” Jien weġibt: “Ħadd ma qal.” Huwa reġa’ staqsa: “Qatt akkużajtuh li gideb qabel ma għamel din l-istqarrija?” Jien weġibt: “Qatt.” Huwa reġa’ staqsa: “Qatt sar xi ħadd mill-antenati tiegħu rejiet?” Jien weġibt: “Ħadd.” Huwa reġa’ staqsa: ‘In-nies li jsegwuh huma minn fost in-nies prominenti jew minn fost id-dgħajfa?’ Jien weġibt: ‘Anke dawk li jsegwuh huma nies dgħajfa’. Huwa reġa’ staqsa: ‘Is-segwaċi tiegħu qed jiżdiedu jew jonqsu?’”. Jien weġibt: ‘Fil-fatt qed jiżdied’. Huwa reġa’ staqsa: ‘Hemm xi ħadd li jerġa’ jsir apostata għax jobgħod it-tagħlim tar-reliġjon tiegħu wara li ħaddanha?’ Jien weġibt: ‘Xejn’. Huwa reġa’ staqsa: ‘Qatt ittradixxa?’ Jien weġibt: ‘Qatt.’ U issa qegħdin fi żmien ta’ paċi u ninkwetaw li se jittradixxina. Abu Sufyan qal: ‘Is-sultan ma tani l-iċken opportunità biex inpoġġi kelma waħda sabiex inkun nista’ nikkritikah - il-Profeta sallallaahu ‘alaihi wasallam - fejn ma kontx nibża’ li dawk il-kliem jagħtu impressjoni ħażina dwari lil nies oħra’. Huwa reġa’ staqsa: ‘Qed tiġġieled miegħu jew qed jiġġieled miegħek?’ Jien weġibt: ‘Iva’. Huwa kompla: ‘Kif spiċċat il-gwerra tiegħek?’ Jien weġibt: ‘Ir-rebħa u t-telfa jalternaw bejnietna. Kultant isawwatna u drabi oħra aħna nsawtuh’. Huwa reġa’ staqsa: ‘Imbagħad x’ordnalkom tagħmlu?’ Jien weġibt: ‘Huwa ordnalna biex naduraw lil Alla biss u ma nassoċjaw xejn Miegħu u pprojbixxa li naduraw dak li kienu jqimu l-antenati tagħna. Huwa ordnalna wkoll biex nagħmlu t-talb, nagħtu shadaqah, inkunu onesti, inwettqu l-wegħdiet u nwettqu l-mandati’. Huwa qal lill-interpretu tiegħu waqt li kont qed inwieġeb dan kollu: 'Għidlu li meta staqsejtkom dwar il-linja tiegħu fostkom, weġibtu li kien raġel ta' nisel tajjeb. U dak kien tabilħaqq Messaġġier li dejjem intbagħat fost il-linji tiegħu - dixxendenti - tal-poplu tiegħu. U meta staqsejtkom jekk kienx hemm xi ħadd fostkom li għamel din il-konfessjoni qablu, weġibtu li ma kien hemm ħadd. Allura għedt, jekk xi ħadd fostkom kien qal dan qablu, allura din il-persuna kienet biss qed issegwi l-kliem ta’ dawk ta’ qablu. U meta staqsejtkom jekk qatt akkużajtux li gideb qabel ma għamel din il-konfessjoni, għedt le. Allura minn dan kont naf li kien impossibbli għalih li jevita li jgħid gideb lin-nies u mbagħad jissogra jigdeb kontra Alla. U meta staqsejtkom jekk xi ħadd mill-antenati tiegħu kienx slaten, għedt le. Jien għedt, jekk xi ħadd mill-antenati tiegħu kien slaten, għedt, allura din il-persuna qed tfittex - titlob lura - is-saltna tal-antenati tiegħu. U meta staqsejtkom jekk dawk li segwewh kinux minn fost in-nobbli jew id-dgħajfa, għedt li d-dgħajfa segwewh. U tabilħaqq, kienu s-segwaċi tal-Messaġġier. U meta staqsejtek jekk is-segwaċi tiegħu kinux qed jiżdiedu jew jonqsu, int għedt li kienu qed jiżdiedu. U tabilħaqq, il-fidi tkompli tiżdied sakemm tiġi pperfezzjonata. U meta staqsejtek jekk xi ħadd sarx apostata minħabba l-mibegħda għat-tagħlim tar-reliġjon tiegħu wara li ħaddanha, int għedt le. U hekk inhi l-fidi, ladarba tkun daħlet fil-fond tal-qalb, ħadd ma jobgħodha - fir-rigward tat-tagħlim tar-reliġjon ta’ wieħed -. U meta staqsejtek jekk qatt kienx ittradiek, int weġibt qatt. U hekk il-Messaġġiera ma kinux jittradixxu. U meta staqsejtek jekk kontx qed tiġġieled miegħu u hu kien qed jiġġieled miegħek, int weġibt li kien hemm gwerer frekwenti u li l-gwerer tiegħek u tiegħu kienu nbidlu. Kultant jegħlbek u kultant tista’ tegħlbu int f’okkażjonijiet oħra. U hekk ġew ittestjati l-Messaġġiera u fl-aħħar ir-rebħa kienet definittivament tagħhom. U meta staqsejtkom x’ordnalek tagħmlu, weġibtu li ordnalek tqim lil Alla billi ma tassoċjawx imsieħba Miegħu f’xejn u jipprojbixxikom minn dak li kienu jqimu l-antenati tagħkom u ordnalek tagħmlu talb, tagħtu shadaqah, tkunu onesti, twettqu l-wegħdiet tagħkom u twettqu l-mandat tagħkom’. Ir-re qal: ‘Dawk huma l-kwalitajiet ta’ Profeta. Tabilħaqq, diġà kont naf li deher l-aħħar Profeta, imma qatt ma ħsibt li kien se jiġi minn fostkom - il-Quraysh -. Jekk dak li tgħidu huwa minnu, hu tassew se jsaltan fuq l-art li issa tinsab taħt saqajja, u kieku kelli xi tama li niltaqa’ miegħu, żgur li nobbliga lili nnifsi li niltaqa’ miegħu. U kieku kont quddiemu, żgur li naħslu qiegħ saqajh.’ Abu Sufyan qal: ‘Imbagħad talab ittra mingħand il-Profeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u qrahielu, li l-kontenut tagħha kien; ‘Bismillahir rahmaanir rahim.’ Minn Muhammad, qaddej ta’ Alla u l-Messaġġier Tiegħu, sa Erakliju, Re tar-Rumani, Sigurtà għal dawk li jsegwu l-istruzzjonijiet. Imbagħad minn dak, jien verament insejħilkom bis-sejħa tal-Islam. Idħlu fl-Islam u tkunu fis-sigurtà. Idħlu fl-Islam u Alla jippremjakom darbtejn. Madankollu, jekk toqgħodu lura allura ġġorru d-dnubiet tan-nazzjon Arisiyyiin -Erapana-. U; -F’dik l-ittra kiteb il-kelma ta’ Alla QS Alu 'Imran vers 63- li tfisser: -‘O nies tal-ktieb, ejjew -żommu- ma’ kelma -id-digriet- bejnietna u bejnkom m’hemm l-ebda nuqqas ta’ qbil, li aħna ma nqimu lil ħadd ħlief lil Alla u ma nassoċjaw xejn miegħu u li xi wħud minna ma nieħdu lil ħaddieħor bħala Mulej ħlief lil Alla. Jekk iduru lura allura għidilhom: ‘Xhieda, li aħna dawk li nissottomettu ruħna -lejn Alla-’. Abu Sufyan qal: ‘Meta s-Sultan temm id-dikjarazzjoni tiegħu f’daqqa waħda kien hemm ħoss qawwi min-nies ta’ madwaru mid-dinjitarji Rumani u l-istorbju tagħhom żdied u ma fhimtx x’kienu qed jgħidu. Imbagħad ġejna ordnati nitilqu. Meta kont se nitlaq ma’ sħabi u kont tlaqt mill-assemblea tagħhom għedt lil sħabi: ‘Il-kwistjoni ta’ dan iben Abu Kabsyah hija tassew kbira. Dan huwa Re ta’ Bani Asfar - nazzjon Ruman/b’ġilda safra - li hu wkoll jinkwieta dwaru’. Abu Sufyan qal mill-ġdid: ‘B’Alla, dejjem ħassejtni umiljat u kont fiduċjuż ħafna li l-affarijiet tiegħu - ir-reliġjon tiegħu - kienu se jirnexxu sakemm fl-aħħar Alla fetaħli qalbi biex naċċetta l-Islam anke jekk qabel kont nobgħodu’.