Hadith Representative
Suraqah mengejar Rasulullah ketika hijrah
Imam Bukhari : 3616حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنَا لَكَ جَارٌ ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِصَلَاتِهِ وَلَا يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَأَعْلَنَ بِالصَّلَاةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِينَ إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهُوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلَّا أَمْرٌ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي بَكْرٍ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَيَّ هَاتَيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالثَّمَنِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ قَالَتْ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلَاثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ غُلَامٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ فَلَا يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلَّا وَعَاهُ حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلَامُ وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنْ الْعِشَاءِ فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهُوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلَاثِ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي الدِّيلِ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيَا خِرِّيتًا وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَهُوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلَاثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلَاثٍ وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍيَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلَانًا وَفُلَانًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهِيَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَيَّ وَأَخَذْتُ رُمْحِي فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الْأَرْضَ وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا فَرَفَعْتُهَا تُقَرِّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الْأَزْلَامَ فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لَا فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَعَصَيْتُ الْأَزْلَامَ تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ لَا يَلْتَفِتُ وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الِالْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً إِذَا لِأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ فَاسْتَقْسَمْتُ بِالْأَزْلَامِ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَنَادَيْتُهُمْ بِالْأَمَانِ فَوَقَفُوا فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنْ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلَانِي إ
hi byerile [Yahya bin Bukair] u hi byerile [Al Laits] ku suka eka ['Uqail] u te [Ibn Shihab], u ndzi byerile ['Urwan bin Az Zubair] leswaku ['Aisyah] radiallahu 'anha, nsati wa Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam u te; A ndzi nga si fika emalembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi loko vatswari va mina havambirhi va hundzukele eka Vuislem, ku sukela kwalaho a ku nga ri na siku rin’we leri hi ri hundzeke kambe Murhumiwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam u tile a ta hi vona siku hinkwaro, nimixo ni nimadyambu. Loko Mamoslem ya ringetiwile, Abu Bakr u sukile kutani a rhurhela e Habasyah -Ethiopia-, loko a fika e Barkal Ghimad u endzeriwe hi Ibn Ad Daghinah, ndhuna ya rixaka, a ku; 'U ya kwihi, Wena Abu Bakr? ' Abu Bakr u hlamurile: 'Vanhu va mina va ndzi hlongorile, kutani ndzi lava ku famba-famba emisaveni hinkwayo leswaku ndzi ta kota ku gandzela Xikwembu xa mina'. Ibn Ad Daghinah u te: ‘Vanhu vo fana na wena a va fanelanga ku suka naswona a va fanelanga ku hlongoriwa, hikuva u un’wana wa lava tirhelaka lava nga riki na nchumu, va aka vuxaka, va seketela lava tsaneke, va tsakisa vaendzi naswona minkarhi hinkwayo va pfuneta endleleni ya ntiyiso. Ndzi ta va musirheleri wa wena. Kutani tlhelela endzhaku u ya gandzela Xikwembu xa wena etikweni ra wena'. Hiloko Abu Bakr a vuya naswona Ibn Ad Daghinah u fambe na yena. Kutani Ibn Ad Daghinah nimadyambu u fambe emahlweni ka vatirhela-mfumo va Quraish kutani a ku eka vona; 'Hakunene, vanhu vo fana na Abu Bakr a va faneriwi ku famba naswona a va fanelanga ku hlongoriwa.' Xana u hlongola vanhu lava rhandzaka ku tirhela lava nga riki na nchumu, va aka vunghana, va khathalela lava tsaneke, va tsakisa vayeni naswona minkarhi hinkwayo va pfuneta endleleni ya ntiyiso? '. Eku heteleleni vanhu va Quraish a va kanetanga nsirhelelo wa Ibn ad Daghimah eka Abu Bakr, naswona va te eka Ibn Ad Daghinah; 'Lerisa Abu Bakr ku gandzela Hosi ya yena endlwini ya yena ntsena no khongela no hlaya Qur'an hilaha a lavaka hakona, naswona a nga hi kavanyeti hi migingiriko ya yena naswona a nga vulavuli hi rito leri tlakukeke hikuva hi chava leswaku swi ta vanga fitnah eka vasati na vana va hina.' Ibn Ad Daghinah u hundzisele leswi eka Abu Bakr. Hiloko Abu Bakr a sungula ku khongela endlwini ya yena naswona a nga vulavuli hi rito leri tlakukeke naswona a nga hlayi Qur’an ehandle handle ka yindlu ya yena. Kutani mianakanyo yi fike eka Abu Bakr ku aka ndhawu yo khongela exivaveni xa yena leyi a yi anama, leyi a nga yi tirhisa ku khongela kwalaho ni ku hlaya Qur’an. Kambe vasati na vana va vafundhisi va swikwembu va hlengeletanile kwalaho hi ku hlamala va rindzela Abu Bakr leswaku a heta ku khongela. Naswona hilaha swi tiviwaka hakona, Abu Bakr a a ri wanuna loyi a a tsakela ku rila naswona a a nga swi koti ku khoma mihloti yakwe loko a hlaya Qur’an. Kutani varhangeri va Quraysh lava humaka eka vapfumeri va swikwembu swa murhi va hlamarile naswona eku heteleleni va vitanile Ibn Ad Daghinah emahlweni ka vona kutani va ku eka yena: ‘Hakunene, hi nyikile Abu Bakr xitiyisekiso lexi nga na xitiyisekiso xa wena xo gandzela endlwini ya yena, kambe u xi tshove hi ku aka ndhawu yo khongela exivaveni xa yena ni ku endla swikhongelo leswi twalaka ni ku hlaya, hambileswi a hi chava leswaku swi nga khumba vasati ni vana va hina, naswona swi humelerile hakunene. Kutani n’wi yirise. Loko a lava ku gandzela Hosi ya yena endlwini ya yena, a yi pfumelele. Kambe loko a ala naswona a ya emahlweni a tlakusa rito, n’wi kombele leswaku a tlherisela nsirhelelo wa wena, hikuva a hi swi tsakeli loko u tlula ntwanano naswona a hi pfumelelani ku endla ntwanano na Abu Bakr.’ U te 'Aisha radliallahu 'anha: Kutani Ibn Ad Daghinah u ye eka Abu Bakr kutani a ku: 'U wu tivile ntwanano lowu u wu endleke, kutani u ta wu hlayisa kutani u ndzi tlherisela nsirhelelo wa mina, hikuva a ndzi swi tsakeli leswaku Maarabu ma twa leswaku ndzi tshovile ntwanano ntsena hikwalaho ka munhu loyi ndzi boheke na yena.' Hiloko Abu Bakr a hlamula a ku; 'Ndzi tlherisela eka wena xitiyisekiso xa nsirhelelo wa wena, naswona ndzi tsakisiwa hi xitiyisekiso xa nsirhelelo wa Allah 'azza wajalla'.' Naswona Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam hi nkarhi wolowo a a ri eMecca, u te eka Mamoslem: ‘Hakunene, tiko leri mi rhurheleke eka rona ri kombisiwile eka mina rina mirhi ya ncindzu ya date exikarhi ka swintshabyana swimbirhi swa maribye ya ntima’. Kutani lava a va lava ku rhurhela eMedina. Hilaha ku fanaka, hi ku angarhela lava rhurheleke eHabasiya na vona va rhurhele eMedina. Kutani Abu Bakr na yena u tilulamisele ku suka a ya eMedina. Kambe Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u te eka yena: 'Tshama laha u nga kona, entiyisweni ndzi tshemba leswaku ndzi ta kuma mpfumelelo -ku rhurhela-'. Abu Bakr u te: ‘Hakunene hikwalaho ka tatana tanihi nkutsulo, xana i ntiyiso leswaku u langutele sweswo? '. U te: 'Ina, swi lulamile'. Kutani Abu Bakr a a tshemba endzeni ka yena leswaku hakunene a nga heleketa Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam eka ku rhurha ka yena. Hiloko a phamela swifuwo swimbirhi leswi gadeke leswi a a ri na swona hi matluka ya Samur ku ringana tin’hweti ta mune. Ibn Shihab u te, 'Urwah u te, 'Aisyah radiallahu 'anha u te; Siku rin’wana exikarhi ka madyambu loko hi tshamile endlwini ya Abu Bakar, hi xitshuketa munhu un’wana u te eka Abu Bakar; 'Hi loyi Murhumiwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam loyi a taka hi nkarhi lowu a nga si tshama a ta eka hina hi nkarhi wo fana na lowu'. Hiloko Abu Bakr a ku; 'Tata wa manana u hundzuke nkutsulo eka yena.' Hi Allah, a nga ta ta hi nkarhi wo fana na lowu kambe ku fanele ku ri na nchumu wa nkoka wo wu endla’. 'Aisyah radiallahu 'anha u te; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u tile a kombela mpfumelelo kutani a rhambiwa ku nghena. U nghene a ku eka Abu Bakr; 'Lerisa vanhu lava nga endlwini ya wena leswaku va huma'. Abu Bakr u te; 'Na vona va huma endyangwini wa wena, tatana i nkutsulo wa wena, Wena Murhumiwa wa Allah'. U tlhele a ku; 'Hakunene, ndzi pfumeleriwile ku suka ndzi ya rhurha'. Abu Bakr u vutisile; 'Xana ndzi ta va munghana, hikwalaho ka tatana tani hi nkutsulo wa wena, Wena Murhumiwa wa Allah?'. Murhumiwa wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam u hlamurile: ‘Ina, hakunene’. Abu Bakr u te; 'Hikwalaho ka tatana tani hi nkutsulo wa wena, teka yin'wana ya tikamela ta mina'. Murhumiwa wa Allah shallallahu 'alaihi wasallam u te; '-Must- hi nxavo' 'Aisha radliallahu 'anha u vurile; Hiloko hi va lunghiselela kahle havumbirhi bya vona naswona hi va endlele swakudya leswi a hi swi hlayisa exikhwameni xa dzovo. Hi nkarhi wolowo, Asma’ bint Abu Bakr u tseme xihuku xa yena xi va swiphemu swimbirhi kutani a tirhisa xiphemu xin’we ku boha xikhwama xa dzovo. Kusuka eka mhangu leyi, endzhaku u tiveka tani hi Dzatin Nithaqain - Wansati loyi anga na swiphemu swimbirhi swa bandi -. -'Aisha radillahu 'anha u ye emahlweni; - Kutani Murhumiwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam na Abu Bakr va fika ebakweni leri nga exitsungeni xa Tsur. Va tumbele kwalaho vusiku byinharhu. ‘Abdullah bin Abu Bakr, jaha ro tlhariha ni leri hatlisaka, u fambe na vona leswaku va ya etlela kwalaho. Hi ku hatlisa - eku heleni ka vusiku - u va siye naswona nimixo u hlangana na ma-Quraysh ku fana na munhu loyi a heteke vusiku hinkwabyo eMecca. A nga twanga xihundla lexi a xi nga va kanganyisa kambe a a ta xi tsundzuka ku kondza a ta eka vona na mahungu loko ku ri munyama. Naswona ‘Amir bin Fuhairah, khale ka hlonga ra Abu Bakr, a hlayisa timbuti kuva ti sengiwile kutani a ti nyika endzhakunyana ka nkarhi wa ‘Isha’. Kutani a va kota ku heta vusiku hinkwabyo va rhulile, va ri ni masi lama tengeke, ku nga masi lama humaka eka timbuti ku kondza Amir bin Fuhairah a rhangela timbuti leswaku ti risa nimixo. Leswi a a swi endla vusiku byin’wana ni byin’wana hi vusiku byinharhu bya ku tumbela. Kutani Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam na Abu Bakr va thole munhu wo huma eka rixaka ra Bani ad Diil, ku nga rixaka leri humaka eka Bani 'Abdu 'Adi tani hi mukongomisi. Munhu yoloye i munhu loyi a twisisaka ndlela ya ku famba. Munhu loyi u hlambanyile na ndyangu wa Al 'Ash bin Wa'il tani hi Sahmiy naswona utlhela ari munhu wa vukhongeri na vukhongeri bya Quraish Kafirs. Hambiswiritano, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam na Abu Bakr va n’wi pfumerile kutani va nyiketa tikamela ta yena timbirhi leti khandziyaka kutani va endla ntwanano na yena ku vuyisa tikamela leti khandziyaka ebakweni ra Tsur endzhaku ka vusiku byinharhu nimixo hi vusiku bya vunharhu. Kutani ‘Amir bin Fuhairah u fambile na vona vambirhi na mukongomisi. Mukongomisi u teke ndlela ya le ribuweni na vona. [Ibn Shihab] u te; Naswona ku vikiwile eka mina [‘Abdur Rahman bin Malik Al Mudliji], n’wana wa makwavo wa Suraqah bin Malik bin Ju’syam, leswaku [tata wakwe] u n’wi byerile, leswaku u twe [Suraqah bin Ju’syam] a ku; Ku fike eka hina varhumiwa vo hlayanyana lava humaka eka Vapfumeri va Quraish, lava endleke leswaku Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam na Abu Bakr va va mphikizano wa masagwadi eka munhu loyi a dlayeke kumbe ku khoma un’wana wa vona. Nakona loko ndzi tshamile enhlengeletanweni exikarhi ka nhlengeletano ya vanhu va mina, Bani Mudlij, hi xitshuketa va tile eka un’wana wa vona kutani va yima emahlweni ka hina lava a va tshamile enhlengeletanweni va ku; 'O Suraqah, hakunene sweswi ntsena ndzi vone ntima eribuweni ra lwandle.' A ndzi ehleketa leswaku i Muhammad na vanghana va yena’. Suraqah u te; A ndzi swi tiva leswaku hi vona lava ku vulavuriwaka ha vona, kambe ndzi te eka yena; 'Hakunene, a hi ntlawa wa Murhumiwa wa Allah, kambe u vone munhu un'wana, a famba na tinhlori ta hina.' Ndzi tshame nkarhinyana enhlengeletanweni, kutani ndzi tlhelela ekaya ndzi nghena endlwini. Kutani ndzi lerise nandza wa mina wa xisati leswaku a humesa hanci ya mina endzhaku ka xitsunga a yi khoma kukondza ndzi fika. Ndzi teke fumu ra mina ndzi huma endzhaku ka yindlu. Ndzi tumbete fumu ra mina hi ku veka ehansi ka rona ehansi ivi ndzi ehlisa ehenhla. Loko ndzi fika eka hanci ya mina, ndzi hatle ndzi yi khandziya. Ndzi hatlisise hanci ya mina leswaku ndzi ta kota ku va tshinelela. Loko ndzi ri ekusuhi na vona, hanci ya mina yi wele ehansi kutani ndzi wela ehansi ndzi langute ehansi. Ndzi pfukile ndzi fikelela voko ra mina eka xibalesa xa mina kutani ndzi humesa miseve yin’wana leswaku ndzi yi tirhisa tanihi xitirho xo hoxa vuhlolotwana. Ndzi lave nhlamuselo hi ndlela leyi miseve a yi kokiwa ha yona, loko ndzi ta yi vavisa kumbe e-e. Loti leyi nga humelela hi yona leyi a ndzi nga yi tsakeli. Kutani ndzi tlhele ndzi khandziya hanci ya mina ndzi nga tshembi vuyelo bya ku koka leswaku ndzi ta tlhela ndzi va tshinelela. Loko ndzi tshinela swinene ku twa Muprofeta (ku rhula na mikateko ya Allaah a swi ve na yena) a hlaya, naswona a nga hundzulanga nhloko ya yena, loko Abu Bakr a ri karhi a languta emahlweni na le ndzhaku, milenge ya le mahlweni ya hanci ya mina yi tlhele yi dzika ehansi, yi fika ematsolweni ya yona, kutani ndzi lahleriwa eka yona. Ndzi susumetele hanci ya mina ekule, kutani yi tlakuka, yi nga swi koti ku humesa milenge ya yona hi ku nonoka. Loko hanci ya mina yi yime yi yimile, musi wu hume hi xitshuketa emikondzweni ya yona, ku nga ri endzilweni, wu tlakuka wu ya exibakabakeni ku fana ni papa. Kutani ndzi tlhele ndzi lava nhlamuselo hi ku hoxa vuhlolotwana, naswona nakambe vuhlolotwana lebyi a byi ta a ku ri lebyi a ndzi nga byi tsakeli. Eku heteleleni, ndzi va bele riqingho ndzi ri ni xitiyisekiso xa vuhlayiseki. Hiloko va yima. Kutani ndzi khandziye hanci ya mina kukondza ndzi fika eka vona. Loko ndzi tsandzekile ku va dlaya, swi tile emiehleketweni ya mina leswaku mhaka ya Muprofeta (ku rhula na mikateko ya Allaah a swi ve eka yena) yi ta hlula. Ndzi ku eka yena: ‘Hakunene, vanhu va wena va ku endlele hakelo. Kutani ndzi va byele leswi vanhu a va n’wi lava swona. Kutani ndzi va nyike swakudya swa mina ni rifuwo ra mina, kambe ku hava ni un’we wa vona loyi a hunguteke kutani a kombela leswi a ndzi ri na swona. Kambe u te: ‘Hlayisa vukona bya hina byi ri xihundla’. Kutani ndzi n’wi kombele leswaku a tsala papila ra xitiyisekiso xa nsirhelelo, kutani u lerise ‘Amir bin Fuhairah leswaku a ri tsala eka dzovo leri tshuburiweke. Kutani Muprofeta sallallaahu 'alaihi wasallam u ye emahlweni ni riendzo ra yena. Ibn Shihab u te; 'Urwah bin Az Zubair u ndzi tivise leswaku Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u hlangane na Az Zubair eka ntlawa wa tikharavhani ta mabindzu ta Mamoslem. A ku ri vaxavisi lava a va ha ku vuya etikweni ra Syria, Az Zubair u ambexe Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam na Abu Bakar hi swiambalo swo basa. Mamoslem ya le Medina a ma twile hi ku huma ka Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam ku suka eMecca, naswona a va ya eHarrah mixo wun’wana ni wun’wana ku ya amukela ku fika ka yena ku kondza moya wo hisa wa ninhlikanhi wu va sindzisa ku ya ekaya. Siku rin’wana, loko va tlhelele emakaya ya vona, endzhaku ko rindza nkarhi wo leha, wanuna wa Muyuda u khandziye ehenhla ka rin’wana ra makhokholo ya vona eka nchumu lowu a a lava ku wu vona, kambe u vone Murhumiwa wa Allah (ku rhula a ku ve na yena) na vanghana va yena va ambale swiambalo swo basa lava nyamalarile hi xivono - ku hisa lokukulu -. Muyuda loyi a nga swi kotanga ku tikhoma kutani a huwelela hi rito ra yena a ku: “N’wina Maarabu, loyi i murhangeri wa n’wina loyi a mi n’wi rindzele.” Hi ku hatlisa Mamoslem ma tsutsumele ku ya teka matlhari ya wona kutani ma xeweta ku fika ka Murhumiwa wa Allah (ku rhula a ku ve na yena) endzhaku ka Harrah. U yime hi ku landzelelana na vona hi tlhelo ra xinene ku kondza a yima eBani 'Amr bin 'Awf. Siku rero a ku ri Musumbhunuku wa n’hweti ya Rabi’ al-Awwal. Abu Bakr u yimile loko a tshamile a miyerile. Kutani vanhu va Ansar lava a va nga si tshama va vona Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam va sungule ku hoyozela Abu Bakr ku kondza ku vonakala ka dyambu ku wela hi ku kongoma eka Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Hiloko Abu Bakr a n’wi tshinelela kutani a n’wi funengeta hi xihuku xakwe. Hi loko vanhu va kuma leswaku Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a a ri mani. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u tshamile endlwini ya Bani 'Amru bin 'Auf kwalomu ka khume ra vusiku naswona u ake mosque leyi a yi akiwile hi xisekelo xa vukhongeri, kutani Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam u khongerile eka mosque yoleyo. Endzhaku ka sweswo u khandziye kamela yakwe leswaku a famba ni vanhu ku kondza kamela yakwe yi rhurhumela emosque ya Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam eMedina, ku nga mosque leyi Mamoslem a ma khongela eka yona. Khale, mosque leyi akuri ndzhawu yo omisa ti dates letinga ta Suhail na Sahal, vana vambirhi lava nga riki na vatswari ehansi ka vuhlayisi bya As’ad bin Zurarah. Kutani loko kamela ya yena yi rhurhumela, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam u te: ‘Loko Xikwembu xi swi lava, laha hi laha ndzi tshamaka kona’. Kutani Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam u vitane vana lavambirhi lava nga riki na vatswari leswaku va ya xava ndhawu leyi ku omisiwa ti dates leswaku ti ta tirhisiwa tanihi mosque. Vana lavambirhi lava nga riki na vatswari va te; 'E-e. Hi tlhele hi ku nyika yona. Wena Murhumiwa wa Allah'. Kambe Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a nga lavi ku amukela nyiko ya vumbirhi ku kondza eku heteleleni a yi xava eka vana lavambirhi. Endzhaku ka sweswo u yi ake tani hi mosque naswona Muprofeta sallallaahu ‘alaihi wasallam na vanghana va yena va sungule ku fambisa maribye ku yi aka. Loko a ri karhi a fambisa maribye, u te: ‘Swilo leswi nga tisiwa laha - maribye - a hi swilo leswi humaka eKhaibar. Lava va antswa, Wena Rabb wa hina, naswona va basile'. Naswona u tlhele a ku: ‘Oho Allah, hakunene hakelo i hakelo ya vutomi bya le ndzhaku ka rifu. Kutani katekisa va Ansar na Muhajirin'. Mutlhokovetseri u tisile vutlhokovetseri bya munhu ku suka eka Mamoslem kambe a nga ndzi boxi. Ibn Syihab u te: Exikarhi ka ti hadith leti nga kona, a ku na hadith yin’we leyi hlamuselaka leswaku Murhumiwa wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam u tisile vutlhokovetseri hi ku hetiseka handle ka hadith leyi.