At Tawwib

Imam Ahmad : 25922

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ إِلَّا بَدْرًا وَلَمْ يُعَاتِبْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْ بَدْرٍ إِنَّمَا خَرَجَ يُرِيدُ الْعِيرَ فَخَرَجَتْ قُرَيْشٌ مُغَوِّثِينَ لِعِيرِهِمْ فَالْتَقَوْا عَنْ غَيْرِ مَوْعِدٍ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَعَمْرِي إِنَّ أَشْرَفَ مَشَاهِدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي النَّاسِ لَبَدْرٌ وَمَا أُحِبُّ أَنِّي كُنْتُ شَهِدْتُهَا مَكَانَ بَيْعَتِي لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حَيْثُ تَوَافَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَلَمْ أَتَخَلَّفْ بَعْدُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ وَهِيَ آخِرُ غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَأَذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلنَّاسِ بِالرَّحِيلِ وَأَرَادَ أَنْ يَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ وَذَلِكَ حِينَ طَابَ الظِّلَالُ وَطَابَتْ الثِّمَارُ فَكَانَ قَلَّمَا أَرَادَ غَزْوَةً إِلَّا وَرَّى غَيْرَهَا وَقَالَ يَعْقُوبُ عَنِ ابْنِ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ إِلَّا وَرَّى بِغَيْرِهَا حَدَّثَنَاهُ سُفْيَانَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَقَالَ فِيهِ وَرَّى غَيْرَهَا ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ وَكَانَ يَقُولُ الْحَرْبُ خَدْعَةٌ فَأَرَادَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنْ يَتَأَهَّبَ النَّاسُ أُهْبَةً وَأَنَا أَيْسَرُ مَا كُنْتُ قَدْ جَمَعْتُ رَاحِلَتَيْنِ وَأَنَا أَقْدَرُ شَيْءٍ فِي نَفْسِي عَلَى الْجِهَادِ وَخِفَّةِ الْحَاذِ وَأَنَا فِي ذَلِكَ أَصْغُو إِلَى الظِّلَالِ وَطِيبِ الثِّمَارِ فَلَمْ أَزَلْ كَذَلِكَ حَتَّى قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا بِالْغَدَاةِ وَذَلِكَ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَكَانَ يُحِبُّ أَنْ يَخْرُجَ يَوْمَ الْخَمِيسِ فَأَصْبَحَ غَادِيًا فَقُلْتُ أَنْطَلِقُ غَدًا إِلَى السُّوقِ فَأَشْتَرِي جَهَازِي ثُمَّ أَلْحَقُ بِهِمْ فَانْطَلَقْتُ إِلَى السُّوقِ مِنْ الْغَدِ فَعَسُرَ عَلَيَّ بَعْضُ شَأْنِي فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ أَرْجِعُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَلْحَقُ بِهِمْ فَعَسُرَ عَلَيَّ بَعْضُ شَأْنِي فَلَمْ أَزَلْ كَذَلِكَ حَتَّى الْتَبَسَ بِي الذَّنْبُ وَتَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلْتُ أَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ وَأَطُوفُ بِالْمَدِينَةِ فَيُحْزِنُنِي أَنِّي لَا أَرَى أَحَدًا تَخَلَّفَ إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ وَكَانَ لَيْسَ أَحَدٌ تَخَلَّفَ إِلَّا رَأَى أَنَّ ذَلِكَ سَيُخْفَى لَهُ وَكَانَ النَّاسُ كَثِيرًا لَا يَجْمَعُهُمْ دِيوَانٌ وَكَانَ جَمِيعُ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا وَلَمْ يَذْكُرْنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكًا فَلَمَّا بَلَغَ تَبُوكًا قَالَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِي خَلَّفَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بُرْدَيْهِ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ وَقَالَ يَعْقُوبُ عَنِ ابْنِ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَمَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا نَعْلَمُ إِلَّا خَيْرًا فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذَا هُمْ بِرَجُلٍ يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَقَفَلَ وَدَنَا مِنْ الْمَدِينَةِ جَعَلْتُ أَتَذَكَّرُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخْطَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي حَتَّى إِذَا قِيلَ النَّبِيُّ هُوَ مُصْبِحُكُمْ بِالْغَدَاةِ زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ وَعَرَفْتُ أَنِّي لَا أَنْجُو إِلَّا بِالصِّدْقِ وَدَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضُحًى فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ إِذَا جَاءَ مِنْ سَفَرٍ فَعَلَ ذَلِكَ وَدَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ فَجَعَلَ يَأْتِيهِ مَنْ تَخَلَّفَ فَيَحْلِفُونَ لَهُ وَيَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ فَيَسْتَغْفِرُ لَهُمْ وَيَقْبَلُ عَلَانِيَتَهُمْ وَيَكِلُ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فَلَمَّا رَآنِي تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ فَجِئْتُ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَلَمْ تَكُنْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قُلْتُ بَلَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ فَمَا خَلَّفَكَ قُلْتُ وَاللَّهِ لَوْ بَيْنَ يَدَيْ أَحَدٍ مِنْ النَّاسِ غَيْرَكَ جَلَسْتُ لَخَرَجْتُ مِنْ سَخْطَتِهِ بِعُذْرٍ لَقَدْ أُوتِيتُ جَدَلًا وَقَالَ يَعْقُوبُ عَنِ ابْنِ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ لَرَأَيْتُ أَنْ أَخْرُجَ مِنْ سَخْطَتِهِ بِعُذْرٍ وَفِي حَدِيثِ عُقَيْلٍ أَخْرُجُ مِنْ سَخْطَتِهِ بِعُذْرٍ وَفِيهِ لَيُوشِكَنَّ أَنَّ اللَّهَ يُسْخِطُكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ وَلَكِنْ قَدْ عَلِمْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَنِّي إِنْ أَخْبَرْتُكَ الْيَوْمَ بِقَوْلٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ وَهُوَ حَقٌّ فَإِنِّي أَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ وَإِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثًا تَرْضَى عَنِّي فِيهِ وَهُوَ كَذِبٌ أُوشِكُ أَنْ يُطْلِعَكَ اللَّهُ عَلَيَّ وَاللَّهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَيْسَرَ وَلَا أَخَفَّ حَاذًا مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ فَقَالَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَكُمْ الْحَدِيثَ قُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ فَثَارَ عَلَى أَثَرِي نَاسٌ مِنْ قَوْمِي يُؤَنِّبُونَنِي فَقَالُوا وَاللَّهِ مَا نَعْلَمُكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَطُّ قَبْلَ هَذَا فَهَلَّا اعْتَذَرْتَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعُذْرٍ يَرْضَى عَنْكَ فِيهِ فَكَانَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَيَأْتِي مِنْ وَرَاءِ ذَنْبِكَ وَلَمْ تُقِفْ نَفْسَكَ مَوْقِفًا لَا تَدْرِي مَاذَا يُقْضَى لَكَ فِيهِ فَلَمْ يَزَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى هَمَمْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي فَقُلْتُ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ غَيْرِي قَالُوا نَعَمْ هِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ وَمَرَارَةُ يَعْنِي ابْنَ رَبِيعَةَ فَذَكَرُوا رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا لِي فِيهِمَا يَعْنِي أُسْوَةً فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَا أَرْجِعُ إِلَيْهِ فِي هَذَا أَبَدًا وَلَا أُكَذِّبُ نَفْسِي وَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ قَالَ فَجَعَلْتُ أَخْرُجُ إِلَى السُّوقِ فَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَتَنَكَّرَ لَنَا النَّاسُ حَتَّى مَا هُمْ بِالَّذِينَ نَعْرِفُ وَتَنَكَّرَتْ لَنَا الْحِيطَانُ الَّتِي نَعْرِفُ حَتَّى مَا هِيَ الْحِيطَانُ الَّتِي نَعْرِفُ وَتَنَكَّرَتْ لَنَا الْأَرْضُ حَتَّى مَا هِيَ الْأَرْضُ الَّتِي نَعْرِفُ وَكُنْتُ أَقْوَى أَصْحَابِي فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَطُوفُ بِالْأَسْوَاقِ وَآتِي الْمَسْجِدَ فَأَدْخُلُ وَآتِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ فَأَقُولُ هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِالسَّلَامِ فَإِذَا قُمْتُ أُصَلِّي إِلَى سَارِيَةٍ فَأَقْبَلْتُ قِبَلَ صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ بِمُؤَخَّرِ عَيْنَيْهِ وَإِذَا نَظَرْتُ إِلَيْهِ أَعْرَضَ عَنِّي وَاسْتَكَانَ صَاحِبَايَ فَجَعَلَا يَبْكِيَانِ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يُطْلِعَانِ رُءُوسَهُمَا فَبَيْنَا أَنَا أَطُوفُ السُّوقَ إِذَا رَجُلٌ نَصْرَانِيٌّ جَاءَ بِطَعَامٍ يَبِيعُهُ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ فَأَتَانِي وَأَتَانِي بِصَحِيفَةٍ مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ فَإِذَا فِيهَا أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَأَقْصَاكَ وَلَسْتَ بِدَارِ مَضْيَعَةٍ وَلَا هَوَانٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِيكَ فَقُلْتُ هَذَا أَيْضًا مِنْ الْبَلَاءِ وَالشَّرِّ فَسَجَرْتُ لَهَا التَّنُّورَ وَأَحْرَقْتُهَا فِيهِ فَلَمَّا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً إِذَا رَسُولٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَتَانِي فَقَالَ اعْتَزِلْ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا قَالَ لَا وَلَكِنْ لَا تَقْرَبَنَّهَا فَجَاءَتْ امْرَأَةُ هِلَالٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هِلَالَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَعِيفٌ فَهَلْ تَأْذَنُ لِي أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا يَقْرَبَنَّكِ قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ لِشَيْءٍ مَا زَالَ مُكِبًّا يَبْكِي اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا طَالَ عَلَيَّ الْبَلَاءُ اقْتَحَمْتُ عَلَى أَبِي قَتَادَةَ حَائِطَهُ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ فَقُلْتُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَتَعْلَمُ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ ثُمَّ قُلْتُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَتَعْلَمُ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَلَمْ أَمْلِكْ نَفْسِي أَنْ بَكَيْتُ ثُمَّ اقْتَحَمْتُ الْحَائِطَ خَارِجًا حَتَّى إِذَا مَضَتْ خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ عَنْ كَلَامِنَا صَلَّيْتُ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ لَنَا صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ جَلَسْتُ وَأَنَا فِي الْمَنْزِلَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ ضَاقَتْ عَل

Бицен гьабуна [ГӀабдурразакъица] абуна, бицана [Маъмарица] [Аз Зухриялдаса] [ГӀабдуррахӀман бин КагӀб бин Маликица] [жиндирго инсудаса] гьес абуна: «Дун киданиги нахъе хутӀичӀо кидаго Табукалъул аварагасул рагъазда гӀахьаллъиялъулъ саллаллагьу гӀалайгьи васаллам. Бадралъул рагъ хутӀизегӀан, ва гьеб рагъ тун арав чи гьес какичӀо. Цинги Расулуллагь шааллагьу гӀалайгьи васалламалъ халкъалда лъазабуна рагъде ине, гьесие бокьун букӀана асхӀабзабаз жидерго рагъде жалгоги сурсаталги хӀадур гьаризе. Ва гьеб букӀана хурмаялъул заман щвараб мех, рагъде унеб мехалъ кидаго гьеб балъго гьабулеб букӀин гьесул гӀадат букӀана. [Якъубица] рехсана [Ибн Шигьабил вацасул вас] лафадзгун цадахъ «гьес гьеб балъго гьабичӀони». Нижеца гьеб [Суфьянида] бицана [Маъмаридасан] [Аз Зухридасан] [ГӀабдуррахӀман бин ГӀабдуллагь бин КагӀб бин Маликидасан] гьес жиндирго риваяталда рехсарав, «Гьес гьеб балъго гьабуна», - ян. Цинги гьев тӀадвуссун вуго жиндирго ГӀабдурразакъ абураб хӀадисалде, гьес абуна «Рагъ махсаро ккола» абун. Гьединлъидал Табукалъул рагъул заманалда Аварагасда саллаллагьу гӀалайгьи ва саллам бокьун букӀана гӀадамазе сурсатал хӀадур гьаризе. Доб мехалда дие цӀакъ бигьа букӀана. Дица цебе киданиги цо нухалъ кӀиго машина бакӀарун букӀинчӀо. Ва дида лъикӀ лъала жигьад гьабизе ва сурсатал хӀадур гьаризе. Амма доб мехалъ дун цӀикӀкӀун махщел бугев вукӀана хасалихълъиялдаса ва пихъил гӀемерлъиялдаса рохел босизе, радал авараг саллаллагьу гӀалайгьи васаллям нахъе инегӀан дун жеги гьедин лъугьун вукӀана, гьеб ккана хамиз къоялъ. Гьесие бокьун букӀана хамиз къоялъ ине, гьединлъидал радал - хамиз къоялъ -'. Дица абуна: «Дун метер базаралде ине вуго сурсатал росизе, цинги гьезда хадуб ине вуго», - ян. Гьедин нахъисеб къоялъ дун базаралде ана, ракӀ къварилъизе байбихьараб мехалъ, цинги дун тӀадвуссун вачӀана ва абуна: «Аллагьас хъван батани, дун метер тӀадвуссун вачӀина, гьезда хадуб лъугьина», - ян. Нахъеги дир ахӀвал-хӀал захӀматаблъун бихьизе байбихьана, дун жеги гьедин вукӀана гьединлъидал дида ккана дица мунагь гьабураблъи, щай гурелъул дица Авараг саллаллагьу гӀалайгьи васаллям тун вукӀана. Цинги дун рилълъана базаралде ва Мадина шагьар сверана, унго-унголъунги дун пашман гьавураб жо, унго-унголъунги дида вихьичӀо жиндир кӀигьумерчилъиялъ машгьурав чи гурони нахъе хутӀарав чи. Нахъе хутӀарав чи вукӀинчӀо амма лъалеб букӀана гьес бахчулеб жо букӀин, гӀемерисел гӀадамаз аскариязул сияхӀалда хъвалеб букӀинчӀо, гьеб мехалъ аварагасул саллаллагьу гӀалайгьи васалламалда гӀахьаллъичӀел рукӀана ичӀгоялда гӀагарун чи, ва живго Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам щвана Табукалда дида ракӀалде щвечӀо. Табукалде щведал, гьес гьикъана: «КагӀб бин Маликица щиб гьабураб? Гьединлъидал дир къавмалдаса цо чияс абуна: «Гьесул ретӀел нахъе хутӀана, я Аллагьасул Расул, кидаго гьелде балагьун вукӀаго - гьелдаса хӀикмалъун -», - ян. Ва Якъубица абуна жиндир вацасул вас Ибн Шигьабил букӀанин «жиндирго бурдаялъул ретӀел ва кидаго жиндирго ретӀелалъухъ балагьулев вукӀанин таъжуб сабаблъун». МугӀаз бин Жабалица абуна: «Кин квеш бугеб дуца бицунеб жо! Валлагьи, я Аллагьасул Расул, нижеда лъикӀаб гурони лъаларо», - ян. Гьедин рукӀаго, циндаго рикӀкӀадасан, мираж гӀадин, цо чи вихьана. Гьединлъидал Аварагас абуна: «Гьев Абу ХӀайцамахӀ вукӀаги», - ян. Ва гьеб битӀараблъун лъугьана, гьев чи вукӀана Абу ХӀайцамахӀ. Расулуллагь шааллагьу гӀалайгьи васаллам Табукалъул рагъ лъугӀидал, Мадинаялдаса гӀодулаго тӀадвуссун вачӀараб мехалъ, дица гьебсагӀатго пикру гьабуна Аварагасул ццим бахъиналдаса кин дун къватӀиве вахъине вугевали. Гьединлъидал дица кумек гьарила дирго хъизаналдаса мухӀканал пикраби ругел гӀадамазухъа. Метер радал Аллагьасул Авараг саллаллагьу гӀалайгьи васаллам вачӀине вугилан хабар бачӀараб мехалъ, цинги гьереси дидаса ана, дида лъана ритӀухълъиялдалъун гурони абадиялъго гьелдаса хвасарлъизе кӀолареблъи. Радал Расулица . Уллагь шааллалагьу гӀалайгьи васаллам вачӀана, цинги кӀиго ракагӀаталъул как бана. Сапаралдаса вачӀун ватани, гьес кидаго гьедин гьабулаан, мажгиталде вачӀунаан, кӀиго ракагӀаталъул какги бан хадуб гӀодов чӀолаан. Гьелдаса хадуб гӀахьаллъичӀел гӀадамал гьесухъе рачӀунаан жидерго гӀиллаби загьир гьаризе, гьес жидее тӀаса лъугьаян гьаризе, гьединлъидал гьес гьез рихьизарурал гӀиллаби къабул гьарулаан ва гьез бахчулеб жо Аллагьасухъе кьолаан. Цинги дун мажгиталъуве жаниве лъугьана, гьеб заманалда гьев гӀодов чӀун вукӀана, дун вихьидал гьев дида хӀелхӀел гьабун гьимана. Цинги дун гьесда данде гӀодов чӀезегӀан вачӀана. Гьес хадуб дида гьикъана: «Дур машина хӀадур гьечӀищ?» Дица жаваб кьуна: «БитӀараб, Набиюллагь», - ян. Гьес абуна: «Щиб сабаблъун мун гӀахьаллъичӀого хутӀараб?» Дица жаваб кьуна: «Дида цеве бетӀерчӀахъад гӀадав ракӀбацӀцӀадав чи вукӀарав ватани, цинги дида гьесул ццин бахъиналдаса къватӀиве вахъине кӀвелаан цо гӀиллаялъе гӀоло, щайгурелъул дие гьединаб бажари кьун букӀиналъ», - ян. [Якъубица] [Ибну АхӀи Ибн Шигьабидасан] абулеб мехалъ: «ХӀакъикъаталдаги, дида кӀвана гьесул ццин бахъиналдаса ругел гӀиллабаздалъун къватӀиве вахъине». Ва гьесул риваяталда Укъаилица абуна: «Дун гьесул ццин бахъиналдаса къватӀиве вахъина ругел гӀиллабаздалъун, хӀакъикъаталдаги Аллагьас дуда лъазабила, дица дуда ракӀбацӀцӀадго абуни, цинги дуе гьеб дидасан щвела, хӀакъикъаталдаги дица хьул лъола Аллагьасдасан тӀаса лъугьиналде». Цинги ГӀабдурразакъил хӀадисалде тӀадвуссун, «Кин букӀаниги, я Набиюллагь, хӀакъикъаталдаги дица жакъа дуда рагӀабаздалъун бицани, гьеб мехалъ дуда лъала гьеб битӀараб букӀин, хӀакъикъаталдаги дир хьул букӀуна Аллагьасдасан тӀаса лъугьине, дица жакъа дуда гьересиялдалъун дун рази гьавизе кӀолел рагӀабаздалъун бицани, цинги Аллагьас дие чӀванкъотӀун гьереси бицина. Валлагьи, я Набиюллагь, доб мехалъ дун вукӀана дуда цадахъ вачӀинчӀеб мехалъ дие цӀакъ бигьаяб хӀалалда». Гьес хадуб абуна: «Гьеб ккола ритӀухълъи, рахъа Аллагьас дуе хӀукму къотӀизегӀан», - ян. Дун тӀаде вахъана, цинги дир халкъалдаса чанго чи дида дандчӀвана, гьез дида абуна: «Валлагь, нижеда лъалеб букӀинчӀо дуца цебе мунагь гьабураблъи, щай дуца тӀаса лъугьаян гьарулареб гьесул разилъи щвезе кӀолев Расулуллагь шаллаллагьу гӀалайгьи васаллам, щай гурелъул Расулуллагьасул тӀаса лъугьин гьедин букӀана дур лъалхъизе гьечӀо, кинаб хӀукму дуда тӀаде ккезе бугебали лъаларо» - ян. Ва гьез дун мукӀур гьавулев вукӀана, дие нахъе ине ва диего гьереси бицине бокьизегӀан, гьединлъидал дица абуна: «Дун гурони, дидаго гӀадин абизе чи вугищ?» Гьез жаваб кьуна: «У, гьев вуго ХӀилал бин Умаяги Мурараги, ай Ибн РабигӀа», - ян. Цинги гьез рехсана дица мисаллъун вачине вугев Бадралъул рагъда гӀахьаллъарав кӀиго ритӀухъав чи, гьединлъидал дица абуна: «Аллагьасдалъун дун абадиялъго гьесухъе тӀадвуссунаро, дица диего киданиги гьереси бицинаро», - ян. ТӀадежоялъе, Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васаллам гьукъун букӀана инсанасе нилъеда кӀалъазе - ай лъабго чиясда -'. КагӀбица абуна: «Цинги дун базаралде ана, цониги чи нижеда кӀалъачӀо, гӀадамал нижедаса руссун рукӀана, нижеда лъалел чагӀицин гьедин хьвадулел рукӀана. Гьеб мехалъ дие ах къокълъана, кинаб ах нилъеда лъалебали тӀокӀаб лъазегӀан, ракьги къокълъана, кинаб ракь дида тӀокӀаб лъалебали лъазегӀан. КӀиявго гьалмагълъиялда гьоркьов бищунго къуватав чиясул цояв вукӀана дун, цинги базар сверун мажгиталде аварагасда дандчӀвазе ана. Цинги дица гьесда салам кьуна, рекӀелъ дица абуна: «Гьес кӀиябго кӀалалъ саламалъе жаваб кьезе бугищ яги гьечӀищ? — Дица хадуб как бана хӀубиялдехун вуссун, как балеб мехалъ гьев дихъ валагьулаан, дун гьесдехун вуссун ватани, гьев дидаса нахъе вуссунаан у. Гьеб заманалда жаниб дир бищунго лъикӀав кӀиго гьудул кидаго рокъов чӀолаан къасиги къадги гӀодулаго. Гьел кӀиязего бокьун букӀинчӀо гӀадамазда гьоркьоре загьирлъизе. Дун базаралда хьвадулев вукӀаго, циндаго цо насранияв вачӀана бичулеб квенгун, гьес абуна: «Лъица дун КагӀб бин Маликида вихьизавизе кӀолев?» — ГьебсагӀат халкъалъ дида бихьизабуна, цинги гьев дихъе вачӀана ГӀасан падишагьасул кагъатги босун, гьелда тӀад хъван букӀана: «Амма БагӀду. Дихъе бачӀун букӀана дур гьудулалъ мун ссылкаялда вугин, мун къокъаб ва гӀодобегӀанаб ракьалда гьечӀониги, нижехъе ине ккола, нижеца дуе ракӀчӀун кумек гьабила» - ян. Гьеб цӀалараб мехалда дица абуна: «Гьеб ккола хӀалбихьиязул ва хӀалбихьиязул цо бутӀа», - ян. Цинги дица печалда цӀа бакана, цинги кагъат бухӀана, лъеберго къо инегӀан, дихъе аварагасул саллаллагьу гӀалайгьи васаллямалъул авараг вачӀана, дур чӀужу те! — Гьединлъидал дица гьикъана: «Дица гьев ватӀа гьавизе кколищ? — Гьес жаваб кьуна: «ГьечӀо, амма гьев тун, гьесда аскӀове вачӀунге», - ян. Цинги ХӀилал бин Умайятил чӀужу ячӀана ва абуна: «Я Аллагьасул Расул, хӀакъикъаталдаги ХӀилал вуго тӀокӀав жиндихъ балагьизе чи гьечӀев херав чи, дица гьесие хъулухъ гьабуни дуца дие изну кьезе бугищ?» — Гьес абуна: «У, амма дуда аскӀове вачӀине биччаге». Гьеб мехалъ чӀужугӀаданалъ абуна: «Я Аллагьасул Авараг, хӀакъикъаталдаги гьев тӀокӀав вахъине кӀоларо», - ян. Валлагьи, гьанжеги устарас амру гьабуралдаса къаси-къад гӀодулев вуго гьев. КагӀб бин Маликица абуна: «Дица рихьарал къварилъаби халатаб букӀин ракӀалде ккараб мехалъ, дие бокьун букӀана Абу Къатадатил ахалъул къеда вахине, гьев вукӀана дир имгӀаласул вас», - ян. Цинги дица гьесда салам кьуна, амма гьес дир саламалъе жаваб кьечӀо. Цинги дица абуна: «Валлагь, я Абу Къатада, дуда лъаларищ дие Аллагьги Гьесул Расулги вокьулевлъи? — Гьедин гьев вуцӀцӀун чӀана. Цинги дица абуна: «Валлагь, я Абу КъатадахӀ, дуда лъаларищ унго-унголъунги дие Аллагьги Гьесул Расулги вокьулевлъи? — Гьес хадуб жаваб кьуна: «Аллагьасдаги гьесул аварагасдаги лъикӀ лъала», - ян. КагӀб бин Маликица абуна: «Дида дунго кквезе кӀвечӀо гьединлъидал дир магӀу бачӀана, цинги дун къватӀисеб къадада вахана, Аварагас саллаллагьу гӀалайгьи васалам гӀадамазе нижеда кӀалъазе гьукъаралдаса къоло щуго сордо инегӀан, цинги дица нижер рокъоб рогьалил как бана, цинги дица абуна Аллагьас жагьаде бакӀалда, цӀакъ къокъаб дие ва дир рухӀ цӀакъ къокъаб букӀана, циндаго дида рагӀана Сал кьурул тӀогьисан гӀадамал ахӀдолел», «ТалихӀав вукӀа, я КагӀб бин Малик! — Цинги дун суждаялда вегун вукӀана ва дида лъана Аллагьас дие къватӀиве вахъине нух чӀезабун букӀин, цинги дир хабаргун чуялда рекӀун цо чи вачӀана, гьесул гьаракь чуялдасаги хехаб букӀин чӀезабуна, цинги дица дирго ретӀел бахъун гьесда тӀад ретӀана хабар сабаблъун, цинги дица дирго цогидаб кӀиго ретӀел ретӀана. Ва нижер тавбу рещтӀана Аварагасухъе саллаллагьу гӀалайгьи васаллам сордоялъул лъабабилеб бутӀаялда, цинги Умму Саламатица абуна: «Гьаб рохалил хабар жакъа къаси КагӀб бин Маликие кьезе кколищ, я Аллагьасул Расул?» — Гьес жаваб кьуна: «Гьеб мехалъ мун гӀадамаз какизе вуго, дуца гьезие къаси кьижизе квал-квал гьабиялъухъ». Умму Саламат йикӀана лъикӀай гӀадан, гьей дидехун цӀакъ лъикӀ йикӀана, гьей цӀакъ пашманлъана дир ахӀвал-хӀалалдаса, цинги дун аварагасухъе ана, гьеб мехалъ гьев мажгиталда гӀодов чӀун вукӀана, бусурбаби гьесда аскӀор рукӀаго, гьесул гьумер моцӀрол канлъи гӀадин гвангъулеб букӀана, гьесул гьумер рохараб букӀарабани, гьумер шин букӀана. Цинги дун вачӀун гьесда цеве гӀодов чӀана, цинги гьес абуна: «ТалихӀав вукӀа, я КагӀб бин Малик, эбелалъ мун гьавуралдаса нахъе дуе бищунго талихӀаб къоялдалъун», - ян. Дица абуна: «Я Набиюллагь, гьаб иш устарасдасанищ яги l битӀахъего Аллагьасдасан?» Гьес абуна: «ХӀатта Аллагьасдасан Азза Ва Жалла», - ян. Цинги гьезда цӀалана: «ХӀакълъунго Аллагьас къабул гьабуна Аварагасулги, мугьажиразулги, ансаразулги...-» абураб тавбу Аллагьасул каламалде «-...ХӀакълъунго Аллагь вуго тавбу къабул гьабулев, гурхӀулев-» -С. Таубаялда: 17-18-. Нижер хӀакъалъулъ аятги рещтӀана: «Я, иман лъурал гӀадамал, Аллагьасдаса хӀинкъа, ритӀухъал чагӀазда цадахъ рукӀа-» -С. ТАУБАялда: 119-. Гьединлъидал дица абуна: «Я Набиуллагь, хӀакъикъаталдаги дир тавбуялъул цо бутӀа, хӀакъикъаталдаги дица кӀалъаларо ракӀбацӀцӀадго гурони, дица дирго бечелъи садакъалъун кьезе бугин Аллагь ТагӀалае ва гьесул Аварагасухъе», - ян. Расулуллагь саллаллагьу гӀалайгьи васалламица хадуб абуна: «Нужерго бечелъиялъул цо бутӀа цӀуне, гьеб дуе лъикӀаб букӀуна», - ян. Дица абуна: «Гьедин батани, дица цӀунана Хайбаралда букӀараб дирго бутӀа», - ян. КагӀб бин Маликица абуна: «Гьединлъидал исламалъул баракаталдаса хадуб Аллагьас дие кьураб нигӀмат букӀинчӀо Аллагьасул Аварагасда цебе дир ритӀухълъиялдаса, дицаги дир кӀиявго асхӀабасги гьеб тасдикъ гьабураб мехалъ, гьел хварал гӀадин нилъго хвезе ккараб гьереси нилъеца бицунареблъиялдаса». ХӀакъикъаталдаги хьул кола Аллагь Азза Ва Жаллаца бусурбабазда гьоркьоса лъиениги дие хӀалбихьараб гӀадин ритӀухълъиялъул хӀалбихи кьезе гьечӀин. ХӀакъикъаталдаги, дир хьул бугин Аллагьас дун гӀумруялъго цӀуниялда».