Al Qawiyy

Imam Ahmad : 23945

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ قَالَتْ خَرَجْتُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ أَقْفُو آثَارَ النَّاسِ قَالَتْ فَسَمِعْتُ وَئِيدَ الْأَرْضِ وَرَائِي يَعْنِي حِسَّ الْأَرْضِ قَالَتْ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا أَنَا بِسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ وَمَعَهُ ابْنُ أَخِيهِ الْحَارِثُ بْنُ أَوْسٍ يَحْمِلُ مِجَنَّهُ قَالَتْ فَجَلَسْتُ إِلَى الْأَرْضِ فَمَرَّ سَعْدٌ وَعَلَيْهِ دِرْعٌ مِنْ حَدِيدٍ قَدْ خَرَجَتْ مِنْهَا أَطْرَافُهُ فَأَنَا أَتَخَوَّفُ عَلَى أَطْرَافِ سَعْدٍ قَالَتْ وَكَانَ سَعْدٌ مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ وَأَطْوَلِهِمْ قَالَتْ فَمَرَّ وَهُوَ يَرْتَجِزُ وَيَقُولُ لَيْتَ قَلِيلًا يُدْرِكُ الْهَيْجَا جَمَلْ مَا أَحْسَنَ الْمَوْتَ إِذَا حَانَ الْأَجَلْ قَالَتْ فَقُمْتُ فَاقْتَحَمْتُ حَدِيقَةً فَإِذَا فِيهَا نَفَرٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَإِذَا فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَفِيهِمْ رَجُلٌ عَلَيْهِ سَبْغَةٌ لَهُ يَعْنِي مِغْفَرًا فَقَالَ عُمَرُ مَا جَاءَ بِكِ لَعَمْرِي وَاللَّهِ إِنَّكِ لَجَرِيئَةٌ وَمَا يُؤْمِنُكِ أَنْ يَكُونَ بَلَاءٌ أَوْ يَكُونَ تَحَوُّزٌ قَالَتْ فَمَا زَالَ يَلُومُنِي حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنَّ الْأَرْضَ انْشَقَّتْ لِي سَاعَتَئِذٍ فَدَخَلْتُ فِيهَا قَالَتْ فَرَفَعَ الرَّجُلُ السَّبْغَةَ عَنْ وَجْهِهِ فَإِذَا طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ فَقَالَ يَا عُمَرُ وَيْحَكَ إِنَّكَ قَدْ أَكْثَرْتَ مُنْذُ الْيَوْمَ وَأَيْنَ التَّحَوُّزُ أَوْ الْفِرَارُ إِلَّا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَتْ وَيَرْمِي سَعْدًا رَجُلٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ مِنْ قُرَيْشٍ يُقَالُ لَهُ ابْنُ الْعَرِقَةِ بِسَهْمٍ لَهُ فَقَالَ لَهُ خُذْهَا وَأَنَا ابْنُ الْعَرَقَةِ فَأَصَابَ أَكْحَلَهُ فَقَطَعَهُ فَدَعَا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ سَعْدٌ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَا تُمِتْنِي حَتَّى تُقِرَّ عَيْنِي مِنْ قُرَيْظَةَ قَالَتْ وَكَانُوا حُلَفَاءَهُ وَمَوَالِيَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَتْ فَرَقَى كَلْمُهُ وَبَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الرِّيحَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَكَفَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَوِيًّا عَزِيزًا فَلَحِقَ أَبُو سُفْيَانَ وَمَنْ مَعَهُ بِتِهَامَةَ وَلَحِقَ عُيَيْنَةُ بْنُ بَدْرٍ وَمَنْ مَعَهُ بِنَجْدٍ وَرَجَعَتْ بَنُو قُرَيْظَةَ فَتَحَصَّنُوا فِي صَيَاصِيهِمْ وَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَضَعَ السِّلَاحَ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ فَضُرِبَتْ عَلَى سَعْدٍ فِي الْمَسْجِدِ قَالَتْ فَجَاءَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام وَإِنَّ عَلَى ثَنَايَاهُ لَنَقْعُ الْغُبَارِ فَقَالَ أَقَدْ وَضَعْتَ السِّلَاحَ وَاللَّهِ مَا وَضَعَتْ الْمَلَائِكَةُ بَعْدُ السِّلَاحَ اخْرُجْ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ فَقَاتِلْهُمْ قَالَتْ فَلَبِسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَأْمَتَهُ وَأَذَّنَ فِي النَّاسِ بِالرَّحِيلِ أَنْ يَخْرُجُوا فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَرَّ عَلَى بَنِي غَنْمٍ وَهُمْ جِيرَانُ الْمَسْجِدِ حَوْلَهُ فَقَالَ مَنْ مَرَّ بِكُمْ فَقَالُوا مَرَّ بِنَا دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ تُشْبِهُ لِحْيَتُهُ وَسِنُّهُ وَوَجْهُهُ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَتْ فَأَتَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَاصَرَهُمْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً فَلَمَّا اشْتَدَّ حَصْرُهُمْ وَاشْتَدَّ الْبَلَاءُ قِيلَ لَهُمْ انْزِلُوا عَلَى حُكْمِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَشَارُوا أَبَا لُبَابَةَ بْنَ عَبْدِ الْمُنْذِرِ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنَّهُ الذَّبْحُ قَالُوا نَنْزِلُ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْزِلُوا عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَنَزَلُوا وَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَأُتِيَ بِهِ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ إِكَافٌ مِنْ لِيفٍ قَدْ حُمِلَ عَلَيْهِ وَحَفَّ بِهِ قَوْمُهُ فَقَالُوا يَا أَبَا عَمْرٍو حُلَفَاؤُكَ وَمَوَالِيكَ وَأَهْلُ النِّكَايَةِ وَمَنْ قَدْ عَلِمْتَ قَالَتْ وَأَنَّى لَا يُرْجِعُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا وَلَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ دُورِهِمْ الْتَفَتَ إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ قَدْ آنَ لِي أَنْ لَا أُبَالِيَ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَلَمَّا طَلَعَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ فَأَنْزَلُوهُ فَقَالَ عُمَرُ سَيِّدُنَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ أَنْزِلُوهُ فَأَنْزَلُوهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْكُمْ فِيهِمْ قَالَ سَعْدٌ فَإِنِّي أَحْكُمُ فِيهِمْ أَنْ تُقْتَلَ مُقَاتِلَتُهُمْ وَتُسْبَى ذَرَارِيُّهُمْ وَتُقْسَمَ أَمْوَالُهُمْ وَقَالَ يَزِيدُ بِبَغْدَادَ وَيُقْسَمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ حَكَمْتَ فِيهِمْ بِحُكْمِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحُكْمِ رَسُولِهِ قَالَتْ ثُمَّ دَعَا سَعْدٌ قَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ أَبْقَيْتَ عَلَى نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ حَرْبِ قُرَيْشٍ شَيْئًا فَأَبْقِنِي لَهَا وَإِنْ كُنْتَ قَطَعْتَ الْحَرْبَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ فَاقْبِضْنِي إِلَيْكَ قَالَتْ فَانْفَجَرَ كَلْمُهُ وَكَانَ قَدْ بَرِئَ حَتَّى مَا يُرَى مِنْهُ إِلَّا مِثْلُ الْخُرْصِ وَرَجَعَ إِلَى قُبَّتِهِ الَّتِي ضَرَبَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَحَضَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ قَالَتْ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنِّي لَأَعْرِفُ بُكَاءَ عُمَرَ مِنْ بُكَاءِ أَبِي بَكْرٍ وَأَنَا فِي حُجْرَتِي وَكَانُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ } قَالَ عَلْقَمَةُ قُلْتُ أَيْ أُمَّهْ فَكَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ قَالَتْ كَانَتْ عَيْنُهُ لَا تَدْمَعُ عَلَى أَحَدٍ وَلَكِنَّهُ كَانَ إِذَا وَجِدَ فَإِنَّمَا هُوَ آخِذٌ بِلِحْيَتِهِ

اسان کي [يزيد] ٻڌايو، هن چيو؛ اسان کي [محمد بن عمرو] پنهنجي پيءُ کان [پنهنجي ڏاڏي، القمه بن وقاش] کان ٻڌايو آهي؛ مون کي [عائشه] ٻڌايو آهي ته؛ مان خندق جي جنگ تي ويس ۽ مان لشڪر جي پٺيان هليو ويس. مون پنهنجي پٺيان زمين کي لڏڻ جو آواز ٻڌو، يعني زمين کي لڏڻ جو. مون پوئتي ڏٺو ته مان سعد بن معاذ سان گڏ هوس ۽ هو پنهنجي ڀائٽي، الحارث بن اوس سان گڏ هو جيڪو هڪ گليل کڻي رهيو هو. پوءِ مان زمين تي ويٺس، ۽ سعد هٿيار کڻي هليو ويو جنهن جا ڪنارا ٻاهر نڪتل هئا ۽ مون کي سعد جي ڪپڙن جي ڪنارن کان ڊپ ٿيو. -عائشه- چيو؛ سعد سڀ کان وڏو ۽ ڊگهو ماڻهو آهي. پوءِ هو نعرو هڻندي هليو ويو؛ 'او، جيڪڏهن جنگ کي منهن ڏيڻ لاءِ ٿورو وقت هجي ها، ته موت اچڻ تي مرڻ ڪيترو سٺو هجي ها'. پوءِ مان اٿي بيٺس ۽ باغ ۾ ڊوڙي ويس ۽ معلوم ٿيو ته اتي ڪيترائي مسلمان ماڻهو هئا. انهن ۾ عمر بن خطاب به هو، ۽ هڪ ماڻهو به هو جيڪو هڪ لوهه سان وڻ جو رس ڪڍي رهيو هو. پوءِ عمر چيو؛ 'توکي هتي اچڻ جي ڪهڙي ڳالهه هئي - اي عيسيه -، الله جو قسم، تون واقعي هڪ بهادر عورت آهين، ڇا ضمانت ڏئي سگهين ٿو ته ڪا آفت اچي يا اسان کي ڀڄڻو پوي؟'. اهي اڃا تائين مون تي تنقيد ڪن ٿا جيستائين زمين مون لاءِ تنگ نه ٿئي. ' پوءِ مان - عيسيه - باغ ۾ داخل ٿيس. عيسيه چيو، جيڪو لوهه ڪڍي رهيو هو، ان پنهنجو چهرو ظاهر ڪيو، اهو ظاهر ٿيو ته اهو طلحه بن عبيدالله هو. هن چيو؛ 'اي عمر، توهان تي افسوس آهي، واقعي اڄ کان توهان گهڻيون ڳالهيون ڪيون آهن. ڇا الله عزوجل کان سواءِ ڀڄڻ ۽ چڙهڻ جي ڪا جاءِ ناهي؟'. - عيسيه - چيو؛ پوءِ مشرڪن مان هڪ ماڻهو هو، جنهن کي اڪثر ابن العراق سڏيو ويندو آهي، جنهن سعد کي پنهنجي ڪمان سان گولي هنئي. چيو - ابن العراق - مذاق ڪندي؛ تير ڪڍو، مان ابن العراق آهيان، - تير - سندس رڳ تي لڳو ۽ ان کي ڪٽي ڇڏيو. سعد الله کان دعا گهري. اي الله، مون کي ايستائين بند نه ڪر جيستائين منهنجون اکيون بني قريظه سان نه ملن. -عيسيه- سعيد؛ بني قريظه جاهليت جي زماني ۾ سندس اتحادي ۽ مددگار هئا. -عيسيه- سعيد؛ سندس آواز وڌيڪ بلند ٿيندو ويو ۽ پوءِ الله هڪ هوا موڪلي جنهن مشرڪن کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ الله عزيه- سعيد مومنن لاءِ جنگ بند ڪري ڇڏي، ۽ الله عزيه- قوي ۽ شان وارو آهي. پوءِ ابو سفيان ۽ ان سان گڏ ماڻهو تيهامه ڏانهن ويا، جڏهن ته عينيه بن بدر ۽ ان سان گڏ ماڻهو نجد ڏانهن ويا ۽ بني قريظه واپس آيا ۽ پنهنجي قلعي ۾ نگهباني ڪئي. رسول الله صلي الله عليه وسلم مديني ڏانهن موٽي آيا ۽ پنهنجا هٿيار رکيا. پوءِ هن سعد لاءِ مسجد ۾ رنگين چمڙي جو ٺهيل خيمو ٺاهڻ جو حڪم ڏنو. -عيسيه- سعيد؛ جبرائيل عليه السلام وٽ آيا ۽ بيشڪ سندس ڪڙين تي اڃا تائين مٽي هئي. پوءِ هن چيو؛ 'ڇا توهان پنهنجا هٿيار رکيا آهن؟ خدا جو قسم، ملائڪن پنهنجا هٿيار نه رکيا آهن، تنهن ڪري بني قريظه ڏانهن وڃو ۽ انهن سان وڙهو'. -عيسيه- چيو؛ پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجا هٿيار رکيا ۽ پنهنجن دوستن کي اعلان ڪيو ته هو وڃي رهيو آهي. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم هليا ۽ بني غانم مان گذريا، اهي پاڙيسري ۽ مسجد جي چوڌاري رهائشي هئا. هن چيو؛ 'توهان کان ڪير گذريو آهي؟' انهن جواب ڏنو؛ 'دحية الڪلبي اسان کان گذريو آهي، سندس ڏاڙهي، ڏند ۽ چهرو جبرائيل عليه السلام سان ملندڙ جلندڙ آهي'. -عيسيه- چيو؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم انهن وٽ آيا ۽ انهن کي پنجويهه راتيون گهيرو ڪيو. جڏهن انهن تي گهيرو مضبوط ٿيو ۽ آزمائشون وڌيڪ سخت ٿي ويون، ته انهن کي چيو ويو ته هيٺ لهي اچو ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي قانون جي اطاعت ڪريو. پوءِ انهن ابو لبابه بن عبدالمنذير کان اشارو گهريو ۽ هن انهن کي وضاحت ڪئي ته هن جو مطلب - رسول الله جي شريعت موجب - اهو هو ته انهن کي ذبح ڪيو وڃي. انهن چيو؛ پوءِ اسان فيصلو سعد بن معاذ تي ڇڏي ڏيون ٿا. رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'مهرباني ڪري فيصلو سعد بن معاذ تي ڇڏي ڏيو'. آخرڪار اهي پنهنجن قلعن مان هيٺ لهي آيا. رسول الله صلي الله عليه وسلم پوءِ ڪنهن کي سعد بن معاذ ڏانهن موڪليو. سعد کي هڪ گڏهه تي سوار ڪيو ويو آهي جنهن تي فائبر جو ٺهيل زين آهي. سندس ماڻهن کيس گهيرو ڪيو ۽ چيو؛ 'اي ابو عمرو، اسين - اسين توهان جا اتحادي آهيون، توهان جا ويجها دوست آهيون، جنگ ۾ ماهر ماڻهو آهيون، ۽ اهي ماڻهو جيڪي توهان اڳ ۾ ئي ڄاڻو ٿا'. - عائشه چيو؛ سعد بن معاذ انهن کي ٿورو به جواب نه ڏنو ۽ انهن ڏانهن نه ڏٺو. جيستائين جڏهن هو انهن جي گهرن جي ويجهو هو، تڏهن هن پنهنجي ماڻهن ڏانهن رخ ڪيو ۽ چيو؛ 'سچ پچ وقت اچي ويو آهي ته مان هاڻي انهن ماڻهن جي ملامتن تي ڌيان نه ڏيان جيڪي مون تي الله جي رستي تي هجڻ جي ڪري تنقيد ڪن ٿا'. ابو سعيد چيو؛ جڏهن هن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم ڏٺو، ته هن چيو؛ 'اٿو ته پنهنجي آقا کي وٺي اچو ۽ ان کي هيٺ لاٿو'. پوءِ عمر چيو؛ 'اسان جو آقا الله عزوجل آهي'. هن چيو؛ 'هن کي هيٺ لاٿو'. آخرڪار انهن ان کي هيٺ لاٿو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'انهن جي سزا مقرر ڪريو!' سعد چيو؛ 'يقيناً مان انهن جي خلاف هڪ قانون نافذ ڪندس، جيڪي جنگ ۾ حصو وٺندا انهن کي قتل ڪيو ويندو، انهن جي خاندانن کي قيد ڪيو ويندو، ۽ انهن جي ملڪيت ورهائي ويندي'. جڏهن يزيد بغداد ۾ هو ته هن چيو؛ '-انهن جي ملڪيت- پوءِ ورهائي ويندي آهي - فعل جي موجوده صورت سان-'. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'سچ پچ توهان الله عزوجل ۽ ان جي رسول جي قانون سان سزا ڏني آهي'. -عائشه- چيو؛ پوءِ سعد دعا ڪئي؛ 'اي الله، جيڪڏهن تون پنهنجي نبي صلي الله عليه وسلم کي قريش سان جنگ جاري رکڻ لاءِ قائم رکين ٿو ته پوءِ ان جي ڪري منهنجي جان بچائي. ٻئي طرف، جيڪڏهن تون انهن ۽ انهن جي وچ ۾ جنگ بند ڪري ڇڏين ٿو ته پوءِ منهنجي جان وٺي پاڻ وٽ اچ.' -عائشه- چيو؛ پوءِ سعد جو زخم فوري طور تي کُلي ويو جيتوڻيڪ اهو اڳ ۾ ئي ٺيڪ ٿي چڪو هو ۽ هڪ ننڍڙي ڪنوار کان سواءِ ان جو ڪو به نشان نظر نه آيو. پوءِ هو خيمي ڏانهن موٽيو جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم لڳايو هو. -عائشه- چيو؛ پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم، ابوبڪر ۽ عمر ان جي عيادت ڪئي. عائشه چيو، محمد صلي الله عليه وسلم جي روح جي خاطر جيڪا سندس هٿن ۾ آهي، مون واقعي عمر جو روئڻ ابو بڪر جي روئڻ وانگر ڏٺو جڏهن مان پنهنجي ڪمري ۾ هيس ۽ اهي انهن ماڻهن وانگر هئا جن بابت الله عزوجل فرمايو هو ته 'انهن ۾ هڪ ٻئي سان پيار ڪريو'. مون پڇيو، القممه چيو؛ 'اي ماءُ، پوءِ رسول الله ﷺ ان وقت ڇا ڪيو؟' -عائشه- چيو؛ "هن جي اکين مان پاڻي نه ٿو اچي، پر جڏهن هو اداس هوندو آهي ته صرف پنهنجي ڏاڙهي کي جهليندو آهي."